Adhyaya 172
Chapter 172 — “Expiations beginning with the Secret (Rites)” (Rahasya-ādi-prāyaścitta)
এই অধ্যায়টো প্ৰায়শ্চিত্ত-ক্রমৰ উপসংহাৰ অংশ; ইয়াৰ দ্বাৰা অগ্নি পুৰাণৰ ধৰ্মশাস্ত্ৰ স্তৰত প্ৰায়শ্চিত্তক ধাপে-ধাপে গঢ়া এক ব্যৱস্থা হিচাপে বুজোৱা হৈছে। ‘ৰহস্য-আদি’ গূঢ় প্ৰায়শ্চিত্তে সূচায় যে শুদ্ধি কেৱল বাহ্য দণ্ড নহয়; সংকল্প-অনুযায়ী অন্তঃশুদ্ধি, সংযমভিত্তিক অনুশাসন আৰু সূক্ষ্ম দোষৰ সংশোধনো ইয়াৰ অংগ। অগ্নেয় বিদ্যাৰ প্ৰবাহত—য’ত ভগৱান অগ্নিৰ উপদেশে লোক-ব্যৱস্থা আৰু আধ্যাত্মিক উত্তৰণ একেলগে সংযোজিত কৰে—এই অধ্যায়ে পূৰ্বৰ প্ৰায়শ্চিত্ত-পদ্ধতিসমূহৰ শীৰ্ষবিন্দু হৈ পৰৱৰ্তী অধ্যায়ৰ সাৰ্বজনীন প্ৰতিকার ‘স্তোত্ৰ-জপ’লৈ গমন পথ প্ৰস্তুত কৰে। এই মোড়ে দেখুৱায় যে ধৰ্ম বিধিবদ্ধ কৰ্ম আৰু অন্তৰ্মুখ পুনঃসমন্বয়—উভয়ৰ দ্বাৰাই ৰক্ষিত হয়, যাতে সাধক ভুক্তি আৰু মুক্তি দুয়োটালৈ আগবাঢ়ে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुरेणे रहस्यादिप्रायश्वित्तं नाम एकसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ द्विसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः सर्वपापप्रायश्चित्तानि पुष्कर उवाच परदारपरद्रव्यजीवहिंसादिके यदा प्रवर्तते नृणां चित्तं प्रायश्चित्तं स्तुतिस्तदा
এইদৰে অগ্নি-মহাপুৰাণত ‘ৰহস্যাদি-প্ৰায়শ্চিত্ত’ নামৰ একশ বাহাত্তৰতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘সৰ্বপাপ-প্ৰায়শ্চিত্ত’ নামৰ একশ তিয়াত্তৰতম অধ্যায় আৰম্ভ। পুষ্কৰে ক’লে—যেতিয়া মানুহৰ চিত্ত পৰস্ত্ৰী, পৰদ্ৰব্য আৰু জীৱহিংসা আদি কৰ্মত প্ৰবৃত্ত হয়, তেতিয়া প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু স্তুতি (প্ৰাৰ্থনা) কৰা উচিত।
Verse 2
विष्णवे विष्णवे नित्यं विष्णवे विष्णवे नमः नमामि विष्णुं चित्तस्थमहङ्कारगतिं हरिं
বিষ্ণুলৈ, বিষ্ণুলৈ—নিত্য; বিষ্ণুলৈ, বিষ্ণুলৈ নমস্কাৰ। চিত্তত অৱস্থিত আৰু অহংকাৰৰ গতি/আধাৰস্বৰূপ বিষ্ণু—হৰিক মই প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 3
चित्तस्थमीशमव्यक्तमनन्तमपराजितं विष्णुमीड्यमशेषेण अनादिनिधनं विभुं
মই বিষ্ণুৰ স্তৱ কৰোঁ—যি চিত্তত অধিষ্ঠিত ঈশ্বৰ; অব্যক্ত, অনন্ত, অপৰাজিত; সম্পূৰ্ণৰূপে আৰাধ্য; অনাদি-নিধন সৰ্বব্যাপী বিভু।
Verse 4
विष्णुश्चित्तगतो यन्मे विष्णुर्बुद्धिगतश् च यत् यच्चाहङ्कारगो विष्णुर्यद्विष्णुर्मयि संस्थितः
মোৰ চিত্তত যি বিষ্ণু প্ৰৱিষ্ট, মোৰ বুদ্ধিত যি বিষ্ণু অধিষ্ঠিত, আৰু মোৰ অহংকাৰত যি বিষ্ণু প্ৰৱিষ্ট—আৰু যি বিষ্ণু মোৰ ভিতৰত প্ৰতিষ্ঠিত—সেয়া সকলো তেওঁৰেই সান্নিধ্য।
Verse 5
करोति कर्मभूतो ऽसौ स्थवरस्य चरस्य च तत् पापन्नाशमायातु तस्मिन्नेव हि चिन्तिते
সেইজন নিজেই কৰ্মৰূপ হৈ স্থাৱৰ আৰু জঙ্গম—উভয়ৰ কৰ্ম সম্পাদন কৰায়; তেওঁক চিন্তা কৰা মাত্ৰেই পাপনাশ হওক।
Verse 6
ध्यातो हरति यत् पापं स्वप्ने दृष्टस्तु भावनात् तमुपेन्द्रमहं विष्णुं प्रणतार्तिहरं हरिं
যাঁক ধ্যান কৰিলে পাপ দূৰ হয়, আৰু ভাৱনাবলে স্বপ্নত দৰ্শন হলেও শুদ্ধি হয়—সেই উপেন্দ্ৰ, সেই বিষ্ণু, প্ৰণতজনৰ আৰ্তি হৰণকাৰী হৰিক মই প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 7
जगत्यस्मिन्निराधारे मज्जमाने तमस्यधः हस्तावलम्बनं विष्णुं प्रणमामि परात् परं
এই জগত নিৰাধাৰ হৈ অন্ধকাৰলৈ তললৈ ডুবি যেতিয়া যায়, তেতিয়া মই বিষ্ণুক—হস্তাৱলম্বন, উদ্ধাৰক আশ্ৰয়—পৰাত্পৰ পৰমক প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 8
सर्वेश्वरेश्वर विभो परमात्मन्नधोक्षज हृषीकेश हृषीकेश हृषीकेश नमो ऽस्तु ते
হে সকলো ঈশ্বৰৰ ঈশ্বৰ, হে সৰ্বব্যাপী বিভু; হে পৰমাত্মা, হে অধোক্ষজ; হে হৃষীকেশ, হৃষীকেশ, হৃষীকেশ—আপোনালৈ নমস্কাৰ।
Verse 9
नृसिंहानन्त गोविन्द भूतभवन केशव विष्णवे विष्णवे इति ज , ञ च दुरुक्तं दुष्कृतं ध्यातं शमयाघन्नमो ऽस्तु ते
হে নৃসিংহ, অনন্ত, গোবিন্দ, ভূত-ভৱন, কেশৱ; ‘বিষ্ণৱে বিষ্ণৱে’—এই নামসমূহ আৰু ‘জ’ ‘ঞ’ অক্ষৰৰ উচ্চাৰণে, দুঃবাক্য, দুষ্কৰ্ম আৰু পাপচিন্তাৰ পৰা জন্মা পাপ শমাওক। আপোনালৈ নমস্কাৰ।
Verse 10
यन्मया चिन्तितं दुष्टं स्वचित्तवशवर्तिना अकार्यमहदत्युग्रन्तच्छमन्नय केशव
নিজ চিত্তৰ বশৱৰ্তী মই যি কোনো দুষ্ট চিন্তা কৰিছোঁ, যি মহা অনুচিত আৰু অতিশয় উগ্ৰ—হে কেশৱ, তাক শমাই শান্তিলৈ নিয়া; ক্ষমা কৰি নিবাৰণ কৰা।
Verse 11
ब्रह्मण्यदेव गोविन्द परमार्थपरायण जगन्नाथ जगद्धातः पापं प्रशमयाच्युत
হে ব্রাহ্মণ্যদেৱ গোবিন্দ, হে পৰমাৰ্থপৰায়ণ; হে জগন্নাথ, হে জগদ্ধাতা—হে অচ্যুত, মোৰ পাপ শমাওক।
Verse 12
यथापराह्णे सायाह्णे मध्याह्णे च तथा निशि कायेन मनसा वाचा कृतं पापमजानता
অপৰাহ্ণে, সায়াহ্ণে, মধ্যাহ্ণে আৰু তদ্ৰূপে নিশাতো—দেহে, মনে আৰু বাক্যে অজ্ঞানবশত যি পাপ কৰা হৈছে (সেয়া প্ৰায়শ্চিত্তাৰ্থে স্বীকাৰ্য)।
Verse 13
जानता च हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव नामत्रयोच्चारणतः स्वप्ने यातु मम क्षयं
হৃষীকেশ, পুণ্ডৰীকাক্ষ আৰু মাধৱ—এই তিনিটা নাম জ্ঞাতে উচ্চাৰণ কৰিলে, সপোনতো মোৰ ক্ষয় (ক্লেশ) নাশ হওক।
Verse 14
शारीरं मे हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव पापं प्रशमयाद्य त्वं बाक्कृतं मम माधव
হে হৃষীকেশ, হে পুণ্ডৰীকাক্ষ, হে মাধৱ—আজি মোৰ দেহৰ পাপ আৰু বাক্যৰে কৰা পাপ শমাই দিয়া, হে মাধৱ।
Verse 15
यद्भुञ्जन्यत्स्वपंस्तिष्ठन् गच्छन् जाग्रद् यदास्थितः कृतवान् पापमद्याहं कायेन मनसा गिरा
খাই থাকোঁতে, শুই থাকোঁতে, থিয় হৈ, গৈ থাকোঁতে, জাগি থাকোঁতে বা যিকোনো অৱস্থাত—মই যি পাপ কৰিছোঁ, আজি তাক দেহ, মন আৰু বাক্যৰে কৃত বুলি স্বীকাৰ কৰোঁ।
Verse 16
यत् स्वल्पमपि यत् स्थूलं कुयोनिनरकाबहं तद्यातु प्रशमं सर्वं वासुदेवानुकीर्तनात्
পাপ সৰু হওক বা ডাঙৰ—যি কুজন্ম আৰু নৰকলৈ নিয়ে যায়—সেয়া সকলো বাসুদেৱৰ নাম-অনুকীৰ্তনে শমি নিস্তব্ধ হওক।
Verse 17
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमञ्च यत् तस्मिन् प्रकीर्तिते विष्णौ यत् पापं तत् प्रणश्यतु
তেওঁ পৰম ব্ৰহ্ম, পৰম ধাম আৰু পৰম পবিত্ৰ। সেই বিষ্ণুৰ প্ৰকীৰ্তন হ’লে যি পাপেই থাকক, সেয়া নাশ হওক।
Verse 18
यत् प्राप्य न निवर्तन्ते गन्धस्पर्शदिवर्जितं सूरयस्तत् पदं विष्णोस्तत् सर्वं शमयत्वघं
যি লাভ কৰিলে জ্ঞানীসকল পুনৰ উভতি নাহে, যি গন্ধ আৰু স্পৰ্শবর্জিত—সেই বিষ্ণুৰ পৰম পদ; সেয়া যেন সকলো পাপ শমাই দিয়ে।
Verse 19
पापप्रणाशनं स्तोत्रं यः पठेच्छृणुयादपि प्रशमात्यर्थमिति ख , घ , ज च अस्मिन्निति घ सर्वं गमयत्वघमिति झ यः पटेच्छ्रद्धया नर इति ज , झ च यः पठेच्छृणुयान्नर इति ञ शारीरैर् मानसैर् वाग्जैः कृतैः पपैः प्रमुच्यते
যিয়ে এই পাপনাশক স্তোত্ৰ পাঠ কৰে—বা কেৱল শুনিলেও—সিয়ে দেহ, মন আৰু বাক্যদ্বাৰা কৰা পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 20
सर्वपापग्रहादिभ्यो याति विष्णोः परं पदं तस्मात् पापे कृते जप्यं स्तोत्रं सर्वाघमर्दनं
সকলো পাপ আৰু গ্ৰহাদি বাধাৰ পৰা মুক্ত হৈ মানুহে বিষ্ণুৰ পৰম পদ লাভ কৰে। সেয়ে পাপ ঘটিলে ‘সৰ্বাঘমৰ্দন’ স্তোত্ৰ জপ কৰা উচিত।
Verse 21
प्रायश्चित्तमघौघानां स्तोत्रं व्रतकृते वरं प्रायश्चित्तैः स्तोत्रजपैर् व्रतैर् नश्यति पातकं
পাপসমূহৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্তেই উপায়, আৰু ব্ৰত পালনকাৰীৰ বাবে স্তোত্ৰ-জপ শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰায়শ্চিত্ত, স্তোত্ৰজপ আৰু ব্ৰতদ্বাৰা পাতক নাশ হয়।
Verse 22
ततः कार्याणि संसिद्ध्यै तानि वै भुक्तिमुक्तये
সেয়ে সম্পূৰ্ণ সিদ্ধিৰ বাবে সেই বিধিবদ্ধ কৰ্মসমূহ কৰা উচিত—নিশ্চয়েই ভোগ আৰু মোক্ষ, দুয়োটাৰ লাভৰ বাবে।
Frequently Asked Questions
It indicates expiations that include subtler or more inward/initiatory modes of purification, suggesting a graded framework where remedies address not only acts but also intention and hidden faults.
By framing expiation as a disciplined method for restoring ethical order (supporting worldly stability) while also purifying the inner agent of karma (supporting liberation-oriented transformation).