Adhyaya 163
Śrāddha-kalpa-kathana (Exposition of the Śrāddha Procedure)
এই অধ্যায়ত শ্রাদ্ধ-বিধিক ভুক্তি (কল্যাণ-সমৃদ্ধি) আৰু মুক্তি দুয়ো দান কৰা ধৰ্ম-মানচিত্ৰ ৰূপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আগদিনা ব্ৰাহ্মণ নিমন্ত্ৰণ আৰু অপৰাহ্ণত সৎকাৰ; আসন-বিন্যাস পূৰ্বমুখী, দেবকাৰ্যত জোৰ সংখ্যা আৰু পিতৃকাৰ্যত বিজোৰ সংখ্যা, মাতৃপক্ষতো একে নিয়ম। মন্ত্ৰসহ বিশ্বেদেৱ আহ্বান, পবিত্ৰযুক্ত পাত্ৰ, ধান্যকণা ছটিয়োৱা, গাখীৰ আৰু যৱ/তিল যোগ, অৰ্ঘ্যদান, আৰু পিতৃকৰ্মত অপসব্য হৈ পৰিক্ৰমা। পিতৃযজ্ঞ-ৰীতিত হোম, হুতশেষ বিতৰণ, পাত্ৰ-সংস্কাৰ আৰু অঙ্গুষ্ঠ-স্পৰ্শসহ পাঠে অন্নশুদ্ধি। শেষত উচ্ছিষ্ট আৰু জলদান, দক্ষিণমুখে পিণ্ডদান, স্বস্তি আৰু অক্ষয়্যোদক, স্বধা-বাক্যসহ দক্ষিণা, বিধিবৎ বিসৰ্জন আৰু ভোজনোত্তৰ আচাৰ। একোদ্দিষ্ট-সপিণ্ডীকৰণ ভেদ, মৃত্যুদিন/মাসিক/বাৰ্ষিক শ্রাদ্ধচক্ৰ, খাদ্য-দানৰ ফল, গয়া আৰু শুভকাল, আৰু পিতৃসকলক শ্রাদ্ধদেৱতা বুলি আয়ু, ধন, বিদ্যা, স্বৰ্গ আৰু মোক্ষ দানকাৰী বুলি উপসংহাৰ কৰা হৈছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे धर्मशास्त्रं नाम द्विषष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ठ्यधिकशततमो ऽध्यायः श्राद्धकल्पकथनं पुष्कर उवाच श्राद्धकल्पं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु निमन्त्र्य विप्रान् पूर्वेद्युः स्वागतेनापराह्णतः
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘ধৰ্মশাস্ত্ৰ’ নামৰ একশ বাষট্টিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া একশ তেষট্টিতম অধ্যায়—‘শ্ৰাদ্ধকল্পৰ বৰ্ণনা’ আৰম্ভ হয়। পুষ্কৰে ক’লে—ভোগ আৰু মোক্ষ দুয়ো দান কৰা শ্ৰাদ্ধবিধি মই ক’ম; শুনা। আগদিনা ব্ৰাহ্মণসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰি, অপৰাহ্ণত যথাযথ স্বাগতেৰে তেওঁলোকক সৎকাৰসহ গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
Verse 2
प्राच्योपवेशयेत् पीठे युग्मान्दैवे ऽथ पित्रके अयुग्मान् प्राङ्मुखान्दैवे त्रीन् पैत्रे चैकमेव वा
পূব দিশত আসন পাতি (ব্ৰাহ্মণসকলক) বহুৱাব লাগে। দেৱকাৰ্যত জোৰ সংখ্যা, আৰু পিতৃকাৰ্যত বিজোৰ সংখ্যা বহুৱাব লাগে। দেৱাৰ্পণত তেওঁলোক পূবমুখী হ’ব; পৈতৃঅৰ্পণত তিনিজন ব্ৰাহ্মণ, নতুবা কেৱল এজনকো বহুৱাব পাৰি।
Verse 3
मातामहानामप्येवन्तन्त्रं वा वैश्यदेविकं प्राणिप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थं कुशानपि
মাতামহসকলৰ (নানা আদি) বাবেও একেদৰে সেই একে তন্ত্র—বৈশ্বদেৱিক বিধি—পালন কৰিব লাগে। ‘প্ৰাণি-প্ৰক্ষালন’ দান কৰি, বিষ্টৰ (আসন) সাজিবলৈ কুশাঘাসো স্থাপন কৰিব লাগে।
Verse 4
आवाहयेदनुज्ञातो विश्वे देवास इत्य् ऋचा यवैरन्ववकीर्याथ भाजने सपवित्रके
অনুমতি লাভ কৰি ‘বিশ্বে দেবাসঃ…’ৰে আৰম্ভ হোৱা ঋচা পাঠ কৰি দেবতাসকলক আহ্বান কৰিব। তাৰ পাছত পবিত্ৰ (কুশ-বলয়) যুক্ত পাত্ৰত যৱদানা চাৰিওফালে ছটিয়াব।
Verse 5
शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवोसीति यवांस् तथा यादिव्या इतिमन्त्रेण हस्ते ह्य् अर्घं विनिक्षिपेत्
‘শন্নো দেব্যা’ মন্ত্ৰ জপি দুধ অৰ্ঘ্যত ঢালিব; ‘যবোऽসি’ মন্ত্ৰে তেনেদৰে যৱ যোগ কৰিব। তাৰ পাছত ‘যা দিব্যা’ মন্ত্ৰে অৰ্ঘ্য হাতত স্থাপন কৰিব।
Verse 6
दत्वोदकं गन्धमाल्यं धूपदानं प्रदीपकं अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणं
জল, গন্ধ, মালা, ধূপ আৰু দীপ দান কৰি, তাৰ পাছত যজ্ঞোপবীত অপসব্য কৰি পিতৃসকলৰ বাবে অপ্রদক্ষিণ পৰিক্ৰমা কৰিব (তেওঁলোকক বাওঁফালে ৰাখি)।
Verse 7
द्विगुणांस्तु कुशान् कृत्वा ह्य् उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् आवाह्य तदनुज्ञातो जपेदायान्तु नस्ततः
কুশ দ্বিগুণ কৰি ‘উশন্তস্ত্বা…’ ঋচাৰে পিতৃসকলক আহ্বান কৰিব। তাৰ পাছত তেওঁলোকৰ অনুমতি পাই ‘আয়ান্তু নঃ ততঃ’ মন্ত্ৰ জপ কৰিব।
Verse 8
यवार्थास्तु तिलैः कार्याः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् दत्त्वार्घ्यं संश्रवान् शेषान् पात्रे कृत्वा विधानतः
যৱেৰে কৰিবলগীয়া অৰ্ঘ্যাদি অৰ্ঘ্য তিলৰে প্ৰস্তুত কৰিব। অৰ্ঘ্য আদি ক্ৰিয়া পূৰ্ববৎ সম্পন্ন কৰিব। অৰ্ঘ্য দান কৰাৰ পাছত সংश्रৱসহ অৱশিষ্ট অংশ বিধি অনুসাৰে পাত্ৰত সংগ্ৰহ কৰিব।
Verse 9
पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृतप्लुतं
“তুমি পিতৃসকলৰ আসন” বুলি কৈ সি পাত্ৰটো ওলোটা কৰি ভূমিত থয়। তাৰ পিছত অগ্নিত আহুতি দিবলৈ সংকল্প কৰি ঘৃতসিক্ত অন্ন তুলি লৈ বিধিমতে অনুমতি/গ্ৰহণযোগ্যতা বিচাৰে।
Verse 10
कुरुष्वेति ह्य् अनुज्ञातो हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् हुतशेषं प्रदद्यात्तु भाजनेषु समाहितः
“কৰা” বুলি অনুমতি পালে, পিতৃযজ্ঞৰ দৰে অগ্নিত আহুতি দি, মন একাগ্ৰ কৰি হুতশেষ পাত্ৰসমূহত বিতৰণ কৰিব।
Verse 11
यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु तु विशेषतः दत्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणं
যথাসম্ভৱ লাভ হোৱা পাত্ৰসমূহত—বিশেষকৈ ৰূপৰ পাত্ৰত—অন্ন থৈ “এইটো পৃথিৱীজাত পাত্ৰ” বুলি মন্ত্রেৰে পাত্ৰাভিমন্ত্রণ (সংস্কাৰ) কৰিব।
Verse 12
कृत्वेदं विष्णुरित्यन्ने द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् सव्याहृतिकां गायत्रीं मधुवाता इति त्यचं
“এইটো বিষ্ণু” বুলি কৈ অন্নৰ ওপৰত দ্বিজৰ অঙ্গুষ্ঠ স্থাপন কৰিব। তাৰ পিছত ব্যাহৃতিসহ গায়ত্ৰী আৰু “মধুবাতা…”ৰে আৰম্ভ হোৱা ঋক্মন্ত্রো অভিমন্ত্রণাৰ্থে জপ কৰিব।
Verse 13
जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः अन्नमिष्टं हविष्यञ्च दद्याज्जप्त्वा पवित्रकं
জপ সম্পন্ন কৰি সুবিধামতে কথা ক’ব পাৰে; তেওঁলোকেও বাক্সংযম ৰাখি আহাৰ কৰিব। তাৰ পিছত পুনৰ জপ কৰি ইষ্ট অন্ন আৰু হৱিষ্যযোগ্য হৱি পবিত্ৰকসহ দিব।
Verse 14
अन्नमादाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवान्नमस्य च तदन्नं विकिरेद् भूमौ दद्याच्चापः सकृत् सकृत्
অন্ন গ্ৰহণ কৰি তৃপ্ত হ’লে সেই অন্নৰ অৱশিষ্ট অংশ পৃথক কৰি ৰাখিব লাগে। সেই শেষ অন্ন ভূমিত ছটিয়াই দি জল পুনঃপুনঃ অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 15
सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान् प्रदद्यात् पितृयज्ञवत्
সকলো প্রস্তুত অন্ন তিলসহ লৈ, দক্ষিণমুখে বহি, উচ্ছিষ্টৰ সন্নিধিত পিণ্ড পিতৃযজ্ঞবিধি অনুসাৰে প্ৰদান কৰিব লাগে।
Verse 16
मातामहानामप्येवं दद्यादाचमनं ततः स्वस्ति वाच्यं ततः कुर्यादक्षय्योदकमेव च
একেদৰে মাতামহসকলৰ বাবেও আচমনীয় জল অৰ্পণ কৰিব লাগে। তাৰ পিছত স্বস্তিবচন পাঠ কৰি, তাৰপাছত ‘অক্ষয়্যোদক’ নামৰ অক্ষয় জলাৰ্পণ সম্পাদন কৰিব লাগে।
Verse 17
दत्वा तु दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत् वाच्यतामित्यनुज्ञातः स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतां
যথাশক্তি দক্ষিণা দি ‘স্বধা’কাৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে। ‘বাচ্যতাম্’ বুলি অনুমতি পালে নিজৰ পিতৃসকলৰ উদ্দেশে ‘স্বধা’ ক’ব লাগে।
Verse 18
मातामहानामित्यादिः, स्वपितृभ्यः स्वधोच्यतामित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति कुर्युरस्तु स्वधेत्युक्ते भूमौ सिञ्चेत्ततो जलं प्रीयन्तामिति वा दैवं विश्वे देवा जलं ददेत्
‘মাতামহানাম্… স্বপিতৃভ্যঃ স্বধোচ্যতাম্’লৈকে থকা পাঠ ঝ-পুথিত নাই। ‘কুর্যুরস্তু স্বধে’ বুলি ক’লে তাৰ পিছত ভূমিত জল ঢালিব; অথবা ‘প্রীয়ন্তাম্’ বুলি ক’ব। নতুবা দেৱাৰ্পণৰূপে বিশ্বেদেৱসকলক জল দিব।
Verse 19
दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च श्रद्धा च नो माव्यगमद्बहुदेयं च नो स्त्विति
আমাৰ দাতা-উপকাৰকৰা বৃদ্ধি পাওক; বেদবিদ্যা আৰু আমাৰ সন্তান-সন্ততিও সমৃদ্ধ হওক। আমাৰ শ্ৰদ্ধা কেতিয়াও নাহেৰুৱাওক, আৰু দান কৰিবলৈ আমাৰ ওচৰত সদায় বহুত থাকক—এনে প্ৰাৰ্থনা কৰা উচিত।
Verse 20
इत्युक्त्वा तु प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत् वाजे वाज इति प्रीतपितृपूर्वं विसर्जनं
এই প্ৰিয় বাক্য ক’লে প্ৰণাম কৰি তাৰ পিছত বিধিপূৰ্বক বিদায় (বিসৰ্জন) দিব লাগে। ‘বাজে বাজ’ মন্ত্ৰে প্ৰথমে তৃপ্ত পিতৃসকলৰ বিসৰ্জন কৰা হয়।
Verse 21
यस्मिंस्तु संश्रवाः पूर्वमर्घपात्रे निपातिताः पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान् विसर्जयेत्
যেতিয়া প্ৰথমে সংশ্ৰৱাঃ (অৱশিষ্ট/অতিৰিক্ত অৰ্পণ) অৰ্ঘ্যপাত্ৰত ঢালি দিয়া হয়, তেতিয়া পিতৃপাত্ৰ উত্তান কৰি (সমাপ্তিৰ অৱস্থাত স্থাপন কৰি) বিপ্ৰসকলক বিসৰ্জন কৰিব লাগে।
Verse 22
प्रदक्षिणमनुब्रज्य भक्त्वा तु पितृसेवितं ब्रह्मचारी भवेत्तान्तु रजनीं ब्राह्मणैः सह
তেওঁলোকক অনুসৰণ কৰি প্ৰদক্ষিণা সম্পন্ন কৰি, পিতৃসেৱাত অৰ্পিত আহাৰ গ্ৰহণ কৰি, সি ব্ৰহ্মচৰ্য-নিয়মত থাকিব; আৰু সেই ৰাতি ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে থাকিব।
Verse 23
एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखान् पितॄन् यजेत दधिकर्कन्धुमिश्रान् पिण्डान् यवैः क्रिया
এইদৰে প্ৰদক্ষিণা কৰি, বৃদ্ধসকলৰ বিধিত নান্দীমুখ পিতৃসকলক পূজা কৰিব লাগে। দধি আৰু কৰ্কন্ধু (বৰই) মিশ্ৰিত পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব; আৰু ক্ৰিয়া যৱ (জৌ)ৰে সম্পন্ন কৰিব।
Verse 24
एकोद्दिष्टं दैवहीनमेकार्घैकपवित्रकं आवाहनाग्नौकरणरहितं ह्य् अपसव्यवत्
একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধ দেৱতালৈ অৰ্পণ নকৰাকৈ কৰা হয়; ইয়াত এটা অৰ্ঘ্য আৰু এটা পবিত্ৰ (কুশ-আঙুঠি) থাকে, ‘আৱাহন-অগ্নি’ ক্ৰিয়া নাথাকে, আৰু অপসব্য বিধিত (যজ্ঞোপবীত সোঁফালে) সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 25
उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने पितृविसर्जने अभिरम्यतामिति वदेद् ब्रूयुस्ते ऽभिरताः स्म ह
পিতৃ-বিসৰ্জনৰ সময়ত ‘অক্ষয়্য-স্থান’ত ‘উপতিষ্ঠতাম্’ (এতিয়া উঠক/প্ৰস্থান কৰক) বুলি ক’ব লাগে; তাৰ পিছত ‘অভিৰম্যতাম্’ (নিজ ধামত আনন্দ কৰক) বুলি ক’ব লাগে; তেওঁলোকে সন্তুষ্ট হৈ তেনেদৰেই উত্তৰ দিয়ে।
Verse 26
गन्धोदकतिलैर् युक्तं कुर्यात् पात्रचतुष्टयं अर्घार्थपितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत्
সুগন্ধি জল আৰু তিলসহ চাৰিটা পাত্ৰ সাজু কৰিব লাগে; আৰু প্ৰেত-পাত্ৰৰ পৰা অৰ্ঘ্য আৰু পিতৃ-পাত্ৰসমূহত (অলপ অংশ) ঢালিব লাগে।
Verse 27
ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत् एतत् सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्तिया सह
‘য়ে সমানাঃ…’ৰে আৰম্ভ হোৱা দুটা মন্ত্ৰেৰে বাকী ক্ৰিয়াসমূহ পূৰ্ববৎ কৰিব লাগে। এইয়াই সপিণ্ডীকৰণ বিধি—অর্থাৎ স্ত্ৰীৰ সৈতে সম্পন্ন কৰিবলগীয়া একোদ্দিষ্ট শ্ৰাদ্ধ।
Verse 28
अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद् भवेत् पितृपूर्वं विसर्जयेदिति ख , छ , झ च स्त्र्या अपीति ख , छ च तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात् संवत्सरं द्विजे
যাৰ সপিণ্ডীকৰণ এক বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতেই হয়, সি প্ৰথমে পিতৃসকলৰ বিসৰ্জন কৰিব লাগে—এয়া খ, ছ, ঝ পাঠত কোৱা আছে। স্ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰতো—খ আৰু ছ পাঠত কোৱা আছে। সেই ব্যক্তিৰ বাবেও এক বছৰ ধৰি দ্বিজক অন্ন আৰু উদক-কুম্ভসহ দান দিব লাগে।
Verse 29
मृताहनि च कर्तव्यं प्रतिमासन्तु वत्सरं प्रतिसंवत्सरं कार्यं श्राद्धं वै मासिकान्नवत्
মৃত্যুৰ দিনতেই কৰ্ম কৰা উচিত; তাৰ পিছত এক বছৰলৈকে প্ৰতিমাহে কৰা উচিত। তাৰ পাছত প্ৰতি বছৰে শ্ৰাদ্ধ কৰিব লাগে, আৰু বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধো মাসিক অন্নাৰ্পণৰ বিধিতেই সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 30
हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरं मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः
হবিষ্যান্নেৰে এক মাহ নিয়ম পালন কৰিব লাগে, আৰু পায়স (দুধ-চাউল)েৰে এক বছৰ। তদ্ৰূপ বিধি অনুসাৰে মাছ, হৰিণ, বৰাহ, মেষ, পক্ষী, ছাগলী আৰু খৰগোশ আদি অনুমোদিত আহাৰ।
Verse 31
ऐणरौरववाराहशाशैर् मांसैर् यथाक्रमं मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैर् एव पितामहाः
এণ, ৰুরু-মৃগ, বৰাহ আৰু শশ (খৰগোশ)ৰ মাংস যথাক্ৰমে অৰ্পণ কৰিলে পিতামহসকল তৃপ্ত হয়। মাহে মাহে তৃপ্তি বৃদ্ধি পায়, আৰু সেয়া সেই দানসমূহৰ দ্বাৰাই ক্ৰমে বাঢ়ে।
Verse 32
खड्गामिषं महाशल्कं मधुयुक्तान्नमेव च लोहामिषं कालशाकं मांसं वार्धीनसस्य च
খড়্গ (গণ্ডাৰ)ৰ মাংস, মহাশল্ক (ডাঙৰ আঁশযুক্ত মাছ), মধু-মিশ্ৰিত অন্ন, লোহামিষ (ৰোহিত-প্ৰকাৰ)ৰ মাংস, কালশাক, আৰু বাৰ্ধীনস নামৰ জলচৰ প্ৰাণীৰ মাংস—এইবোৰ বিশেষ আহাৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।
Verse 33
यद्ददाति गयास्थञ्च सर्वमानन्त्यमुच्यते तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः
গয়াত অৱস্থান কৰি যি কোনো দান দিয়া হয়, সেয়া সকলো দিশতে অক্ষয় ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে। তদ্ৰূপ বৰ্ষাকালৰ ত্ৰয়োদশীত আৰু মঘা নক্ষত্ৰত দিয়া দানও তেনেকুৱাই ফলদায়ক—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 34
कन्यां प्रजां वन्दिनश् च पशून् मुख्यान् सुतानपि घृतं कृषिं च वाणिज्यं द्विशफैकशफं तथा
কন্যা, আশ্ৰিত প্ৰজা, বন্দিগণ, শ্ৰেষ্ঠ পশু, আৰু পুত্ৰ; ঘৃত, কৃষি আৰু বাণিজ্য; লগতে দ্বিশফ আৰু একশফ পশু—এই সকলো দান/বৰ ৰূপে উল্লেখিত।
Verse 35
ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान् स्वर्णरूप्ये सकुप्यके ज्ञातिश्रैष्ठ्यं सर्वकामानाप्नोति श्राद्धदः सदा
শ্ৰাদ্ধত সোণ, ৰূপ আৰু কুপ্যক (অধাতু) দান কৰিলে শ্ৰাদ্ধদাতা সদায় ব্ৰহ্মতেজসম্পন্ন পুত্ৰ, জ্ঞাতিসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠতা আৰু সকলো কামনাৰ সিদ্ধি লাভ কৰে।
Verse 36
प्रतिपत्प्रभृतिष्वेतान्वर्जयित्वा चतुर्दशीं शस्त्रेण तु हता ये वै तेषां तत्र प्रदीयते
প্ৰতিপদাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি—চতুৰ্দশী বাদ দি—এই তিথিসমূহত তাত যি দিয়া হয়, সেয়া অস্ত্ৰে নিহতসকলৰ বাবেই নিৰ্ধাৰিত হয়।
Verse 37
स्वर्गं ह्य् अपत्यमोजश् च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा पुत्रश्रैष्ठ्यं ससौभाग्यमपत्यं मुख्यतां सुतान्
সন্তানেই স্বৰ্গৰ হেতু; সেয়াই ওজ, শৌৰ্য, বংশধাৰাৰ ক্ষেত্ৰ আৰু বল। পুত্ৰৰ শ্ৰেষ্ঠতা আৰু সৌভাগ্যসহ—সন্তানকেই মুখ্য সম্পদ কোৱা হৈছে, অৰ্থাৎ পুত্ৰই পৰম ধন।
Verse 38
मात्स्याविहारिणौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैर् इति छ दत्तैर् इहेति घ , ङ , ञ च मधुमुद्गान्नमेव वेति ङ सर्वमानन्त्यमश्नुते इति घ , ङ च स्वर्णमिति ख , छ च प्रवृत्तचक्रतां पुत्रान् वाणिज्यं प्रसुतां तथा अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमाङ्गतिं
মাছ, মাংস, পক্ষী, ছাগ আদি যোগ্য বস্তু দান কৰিলে ইহলোকতে সমৃদ্ধি লাভ হয়। মধু, মুদ্গ (মুগ) আৰু অন্নদানৰ দ্বাৰা সকলো দিশতে অক্ষয় প্ৰাচুৰ্য পোৱা যায়। সোণ দান কৰিলে কৰ্মচক্ৰৰ প্ৰবাহ, পুত্ৰ, বাণিজ্যসিদ্ধি, সন্তান, আৰোগ্য, যশ, শোকহীন অৱস্থা আৰু পৰম গতি লাভ হয়।
Verse 39
घनं विद्यां भिषकसिद्धिं रूप्यं गाश्चाप्यजाविकं अश्वानायुश् च विधिवत् यः श्राद्धं सम्प्रयच्छति
যি বিধিপূৰ্বক শ্ৰাদ্ধ দান কৰে, সি স্থায়ী ধন, বিদ্যা, চিকিৎসা-সিদ্ধি, ৰূপ্য, গাই, ছাগলী-ভেড়া, ঘোঁৰা আৰু দীঘলীয়া আয়ু লাভ কৰে।
Verse 40
कृत्तिकादिभरण्यन्ते स कामानाप्नुयादिमान् वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः
কৃত্তিকা পৰা ভৰণীলৈকে, যি বিধিমতে এই কৰ্ম কৰে, সি এই কাম্য ফল লাভ কৰে। বসু, ৰুদ্ৰ, আদিত্যগণ আৰু পিতৃগণ—এয়াই শ্ৰাদ্ধৰ অধিষ্ঠাতা দেৱতা।
Verse 41
प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च
শ্ৰাদ্ধে তৰ্পিত পিতৃগণ মানুহৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হৈ আয়ু, সন্তান, ধন, বিদ্যা, স্বৰ্গ, মোক্ষ আৰু সুখ দান কৰে।
Verse 42
प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः
তদ্ৰূপ প্ৰসন্ন হলে মানুহৰ পিতামহগণে ৰাজ্যাধিকারো দান কৰে।
Frequently Asked Questions
Invitation and reception of brāhmaṇas, regulated seating (deva vs pitṛ), mantra-led invocations, arghya and related offerings with pavitra-equipped vessels, apasavya pitṛ-circumambulation, pitṛyajña-style fire offering, distribution of remnants, piṇḍa-dāna facing south, svasti and akṣayya-udaka, dakṣiṇā with svadhā, and formal visarjana/dismissal.
It defines ekoddiṣṭa as deva-hīna (without offerings to gods), with a single arghya and single pavitra, performed without āvāhana-agni, and carried out in apasavya mode—marking it as a focused rite for a single departed person.
It is the rite that integrates the newly departed into the ancestral line, described here as an ekoddiṣṭa-related procedure performed with specific mantras (“ye samānāḥ…”), and stated to be done together with the wife; it also notes variant readings about early performance before one year.
The Vasus, Rudras, and Ādityas, together with the Pitṛs, are declared the presiding deities of śrāddha.
It explicitly frames śrāddha as bhukti-mukti-prada and concludes that satisfied pitṛs grant both worldly goods (āyuḥ, prajā, dhana, vidyā, rājya) and transcendent ends (svarga, mokṣa, sukha).