Adhyaya 158
Srāvādya-śauca (Impurity due to bodily discharge and allied causes)
এই অধ্যায়ত দেহগত স্ৰাৱজনিত অশৌচ (গৰ্ভাৱস্থাৰ ৰক্তস্ৰাৱ/গৰ্ভপাতসহ), জন্মজনিত সূতক আৰু মৃত্যুজাত মৃতক—ইয়াৰ বিধান শাস্ত্ৰীয়ভাৱে সুশৃঙ্খল কৰা হৈছে। বৰ্ণভেদে, আত্মীয়তাৰ নৈকট্য (সপিণ্ড, সুকুল্য, গোত্ৰিন) আৰু জীৱন-অৱস্থা (দাঁত উঠাৰ আগতে, বিবাহৰ আগতে, চূড়াকৰ্মৰ পাছত) অনুসাৰে অশৌচৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে। স্নানবিধি, অস্থিসঞ্চয়ন, উদক-ক্রিয়া, পিণ্ডসংখ্যা, শিশুৰ দাহ নে সমাধি, আহাৰ/দান/শ্ৰাদ্ধৰ নিষেধ, আৰু একাধিক অশৌচ মিলিলে গুৰুতৰ অশৌচেই প্ৰাধান্য পায়—এই নিয়মো বৰ্ণিত। বজ্ৰ/অগ্নিমৃত্যু, মহামাৰী, দুৰ্ভিক্ষ-যুদ্ধ-আপদত বিশেষ বিধান, অসপিণ্ড শৱৰ ব্যৱহাৰ আৰু কিছুমান পতিতাদি শ্ৰেণীৰ ব্যতিক্ৰম উল্লেখ কৰি, মনু আদি ঋষিৰ প্ৰমাণে গৃহধৰ্ম আৰু কৰ্মাধিকাৰ ৰক্ষাৰ বাবে শৌচব্যৱস্থা প্ৰতিপাদিত।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे शावाशौचं नाम सप्तपञ्चाशदाधिकशततमो ऽध्यायः अथाष्टपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः स्रावाद्यशौचं पुष्कर उवाच स्रावाशौचं प्रवक्ष्यामि मन्वादिमुनिसम्मतं सिद्धार्थकैस्तिलैर् विप्रान् यजद्वासो ऽपरं दधदिति घ , ङ , ञ च सिद्धार्थस्तिलैर् विद्वान् स्नायाद्वासो ऽपरं दधदिति ग , ट च रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावे त्र्यहेण या
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘শাৱাশৌচ’ নামৰ ১৫৭তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘স্ৰাৱাদ্য-শৌচ’ নামৰ ১৫৮তম অধ্যায় আৰম্ভ। পুষ্কৰ ক’লে—মনু আদি মুনিসকলৰ সম্মত স্ৰাৱজনিত অশৌচ মই বৰ্ণনা কৰোঁ; শ্বেত সৰিষা (সিদ্ধাৰ্থক) আৰু তিলৰ দ্বাৰা ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰি, স্নান কৰি অন্য (শুদ্ধ) বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিব—ই কিছুমান পাঠান্তৰ। গৰ্ভস্ৰাৱত তিনিৰাতি অশৌচ; অন্যথা মাসতুল্য ৰাতিৰে গণনা কৰা হয়।
Verse 2
चातुर्मासिकपातान्ते दशाहं पञ्चमासतः राजन्ये च चतूरात्रं वैश्ये पञ्चाहमेव च
চাতুৰ্মাস্যৰ ‘পাত’ (সমাপ্তি/পতন) শেষ হ’লে, পঞ্চম মাহৰ পৰা দহ দিনৰ বিধান; ৰাজন্য (ক্ষত্ৰিয়)ৰ বাবে চাৰি ৰাতি, আৰু বৈশ্যৰ বাবে ঠিক পাঁচ দিন।
Verse 3
अष्टाहेन तु शूद्रस्य द्वादशाहादतः परं स्त्रीणां विशुद्धिरुदिता स्नानमात्रेण वै पितुः
শূদ্ৰৰ শুদ্ধি আঠ দিনত হয় বুলি কোৱা হৈছে; স্ত্ৰীসকলৰ শুদ্ধি বাৰ দিনৰ পাছত আৰু তদনন্তৰ হয়; কিন্তু পিতাৰ শুদ্ধি কেৱল স্নানমাত্ৰেই সম্পন্ন হয়।
Verse 4
न स्नानं हि सपिण्डे स्यात्त्रिरात्रं सप्तमाष्टयोः सद्यः शौचं सपिण्डानामादन्तजननात्तथा
সপিণ্ড (নিকট আত্মীয়)ৰ ক্ষেত্ৰত তিন ৰাতি স্নান কৰা উচিত নহয়; সপ্তম আৰু অষ্টম দিনত স্নান কৰিব পাৰি। লগতে সপিণ্ডসকলৰ বাবে শিশুৰ জন্মৰ পৰা দাঁত ওলোৱা পৰ্যন্তৰ ঘটনাত শৌচ (শুদ্ধি) তৎক্ষণাৎ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 5
आचूडादेकरात्रं स्यादाव्रताच्च त्रिरात्रकं दशरात्रं भवेदस्मान्मातापित्रोस्त्रिरात्रकं
শিশুৰ চূড়াকৰ্ম (মুণ্ডন)লৈকে এক ৰাতিৰ (অশৌচ) হয়; ব্ৰত গ্ৰহণ নকৰা জনৰ বাবে তিন ৰাতি। ইয়াৰ পাছত (অৱস্থাত) দহ ৰাতি হয়; কিন্তু মাতা-পিতাৰ বাবে (মাত্ৰ) তিন ৰাতি।
Verse 6
अजातदन्ते तु मृते कृतचूडे ऽर्भके तथा प्रेते न्यूने त्रिभिर्वर्षैर् मृते शुद्धिस्तु नैशिल्की
দাঁত ন উঠা শিশুৰ মৃত্যু হলে, আৰু তদ্ৰূপ চূড়াকৰ্ম সম্পন্ন অতি সৰু শিশুও—তিন বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতে মৰিলে—শুদ্ধি তৎক্ষণাৎ হয়; দীঘলীয়া অশৌচ নাথাকে।
Verse 7
द्व्यहेण क्षत्रिये शुद्धिस्त्रिभिर्वैश्ये मृते तथा शुद्धिः शूद्रे पञ्चभिः स्यात् प्राग्विवाहद् द्विषट्त्वहः
ক্ষত্ৰিয়ৰ মৃত্যু হলে দুই দিনত শুদ্ধি হয়; বৈশ্যৰ মৃত্যু হলে তিন দিনত; আৰু শূদ্ৰৰ মৃত্যু হলে পাঁচ দিনত শুদ্ধি হয়। কিন্তু বিবাহৰ আগতে (মৃত্যুজ অশৌচ) বাৰ দিন থাকে।
Verse 8
यत्र त्रिरात्रं विप्राणामशौचं सम्प्रदृश्यते तत्र शूद्रे द्वादशाहः षण्णव क्षत्रवैशय्योः
য’ত ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে তিনিৰাতিৰ আশৌচ নিৰ্ধাৰিত, সেই একে ক্ষেত্ৰতে শূদ্ৰৰ বাবে বাৰ দিন; ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে ছয় দিন আৰু বৈশ্যৰ বাবে ন’ দিন (আশৌচকাল) হয়।
Verse 9
द्व्यब्दे नैवाग्निसंस्कारो मृते तन्निखनेद् भुवि न चोदकक्रिया तस्य नाम्नि चापि कृते सति
দুই বছৰ পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতেই শিশুৰ মৃত্যু হ’লে অগ্নিসংস্কাৰ (দাহ) কৰা নহয়; তাক মাটিত সমাধিস্থ কৰিব লাগে। শিশুটোৰ নামকৰণ হৈ থাকিলেও তাৰ বাবে উদক-ক্রিয়া বিধেয় নহয়।
Verse 10
जातदन्तस्य वा कार्या स्यादुपनयनाद्दश एकाहाच्छुद्ध्यते विप्रो यो ऽग्निवेदसमन्वितः
যাৰ দাঁত উঠিছে, তাৰ উপনয়ন কৰা উচিত; (আশৌচ) দহ দিনৰ। অগ্নিবেদে সমন্বিত ব্ৰাহ্মণ এক দিনতেই শুদ্ধ হয়।
Verse 11
हीने हीनतरे चैव त्र्यहश् चतुरहस् तथा पञ्चाहेनाग्निहीनस्तु दशाहाद्ब्राह्मणव्रुवः
যদি (নিৰ্ধাৰিত কাল) কম হয় বা আৰু কম হয়, তেন্তে প্ৰায়শ্চিত্ত ক্ৰমে তিন দিন আৰু চাৰি দিন। আৰু যি পাঁচ দিন অগ্নিপালন নকৰে, তাৰ বাবে দহ দিন (প্ৰায়শ্চিত্ত) — এইদৰে ব্ৰাহ্মণ পৰম্পৰাই কয়।
Verse 12
विशुद्धिः कथितेति घ , ङ , ञ च द्विषट्ककमिति ट क्षत्रियो नवसप्ताहच्छुद्ध्येद्विप्रो गुणैर् युतः दशाहात् सगुणो वैश्यो विंशाहाच्छूद्र एव च
সম্পূৰ্ণ শুদ্ধি এইদৰে কোৱা হৈছে—ক্ষত্ৰিয় ন’ দিনত শুদ্ধ হয়; গুণসমন্বিত ব্ৰাহ্মণ সাত দিনত। গুণযুক্ত বৈশ্য দহ দিনত, আৰু শূদ্ৰ বিশ দিনত শুদ্ধ হয়।
Verse 13
दशाहाच्छुद्ध्यते विप्रो द्वादशाहेन भूमिपः वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुद्ध्यति
ব্ৰাহ্মণ দহ দিনত শুদ্ধ হয়; ৰজা বাৰ দিনত; বৈশ্য পন্ধৰ দিনত; আৰু শূদ্ৰ এক মাহত শুদ্ধ হয়।
Verse 14
गुणोत्कर्षे दशाहाप्तौ त्र्यहमेकाहकं त्र्यहे एकाहाप्तौ सद्यः शौचं सर्वत्रैवं समूहयेत्
সম্পৰ্কৰ গুণোৎকৰ্ষ বেছি হ’লে অশৌচ দহ দিনলৈ হয়; ত্ৰ্যহ-প্ৰকাৰত সেয়া এক দিনৰ হয়; আৰু একাহ-প্ৰকাৰত শৌচ তৎক্ষণাৎ হয়। এইদৰে সৰ্বত্ৰ নিয়মটো সংকলিত কৰিব লাগে।
Verse 15
दासान्तेवासिभृतकाः शिष्याश् चैवात्र वासिनः स्वामितुल्यमशौचं स्यान्मृते पृथक् पृथग्भवेत्
দাস, অন্তেৱাসী (ঘৰত বাস কৰা ছাত্ৰ), ভৃতক (ভাড়াতীয়া কৰ্মী) আৰু ইয়াত বাস কৰা শিষ্যসকল—স্বামী মৰিলে তেওঁলোকৰ অশৌচ স্বামীৰ সমান হয়; কিন্তু তেওঁলোকৰ মাজৰ কোনোবাই মৰিলে অশৌচ প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ সম্পৰ্ক অনুসাৰে পৃথক পৃথকভাৱে পালন কৰে।
Verse 16
मरणादेव कर्तव्यं संयोगो यस्य नाग्निभिः दाहादूर्ध्वमशौचं स्याद्यस्य वैतानिको विधिः
যাৰ শ্রৌত অগ্নিসকলৰ সৈতে সংযোগ নাই, তাৰ বাবে আচৰণ মৃত্যুক্ষণৰ পৰাই কৰিব লাগে; আৰু যাৰ বৈতানিক (শ্রৌত-অগ্নি) বিধি আছে, তাৰ অশৌচ দাহ-সংস্কাৰৰ পিছৰ পৰা গণ্য হয়।
Verse 17
सर्वेषामेव वर्णानान्त्रिभागात् स्पर्शनम्भवेत् त्रिचतुःपञ्चदशभिः स्पृश्यवर्णाः क्रमेण तु
সকলো বৰ্ণত (ধ্বনিত) স্পৰ্শ ত্ৰিভাগ বিভাজনৰ পৰা হয়; আৰু স্পৃশ্য-বৰ্ণসমূহ ক্ৰমে তিন, চাৰি আৰু পন্ধৰৰ গোটত বিন্যস্ত।
Verse 18
चतुर्थे पञ्चमे चैव सप्तमे नवमे तथा अस्थिसञ्चयनं कार्यं वर्णानामनुपूर्वशः
চতুৰ্থ, পঞ্চম, সপ্তম আৰু নবম দিনতো অস্থি-সঞ্চয়নৰ বিধি কৰা উচিত; চাৰিও বৰ্ণৰ বাবে ই ক্ৰম অনুসাৰে বিধেয়।
Verse 19
अहस्त्वदत्तकन्यासु प्रदत्तासु त्र्यहं भवेत् पक्षिणी संस्कृतास्वेव स्वस्रादिषु विधीयते
‘হস্তদান’ নকৰাকৈ বিবাহত দান কৰা আৰু কেৱল ‘প্ৰদত্তা’ বুলি গণ্য কন্যাসকলৰ ক্ষেত্ৰত তিনিদিনৰ (শৌচ/আচাৰ) নিয়ম হয়। ‘পক্ষিণী’ বিধান কেৱল বিধিপূৰ্বক সংস্কৃত (সংস্কাৰিত) স্ত্ৰী—ভগ্নী আদি—ৰ বাবেই বিধেয়।
Verse 20
पितृगोत्रं कुमारीणां व्यूढानां भर्तृगोत्रता जलप्रदानं पित्रे च उद्वाहे चोभयत्र तु
কুমাৰীসকলৰ বাবে পিতৃ-গোত্ৰ প্ৰযোজ্য, আৰু বিবাহিতা স্ত্ৰীৰ বাবে ভৰ্তৃ-গোত্ৰ। পিতৃৰ উদ্দেশে জল-প্ৰদান বিবাহ-প্ৰসঙ্গতো কৰিব লাগে—আচলতে দুয়ো অৱস্থাতেই।
Verse 21
दशाहोपरि पित्रोश् च दुहितुर्मरणे त्र्यहं सद्यः शौचं सपिण्डानां पूर्वं चूडाकृतेर्द्विज
হে দ্বিজ! পিতৃ-মাতৃৰ ক্ষেত্ৰত শৌচ দহ দিনতকৈ অধিক হয়; কিন্তু দুহিতাৰ মৃত্যুত তিনিদিন। সপিণ্ড আত্মীয়ৰ শৌচ সদ্যঃ (তৎক্ষণাৎ) হয়—আৰু চূড়াকৃতি (মুণ্ডন-সংস্কাৰ) কৰাৰ আগতেও এই নিয়ম প্ৰযোজ্য।
Verse 22
एकाहतो ह्य् आविविहादूर्ध्वं हस्तोदकात् त्र्यहं पक्षिणी भ्रातृपुत्रस्य सपिण्डानां च सद्यतः
বিবাহ-পূৰ্ব অৱস্থা (অবিবাহিত) পৰ্যন্ত একদিনৰ শৌচ; ‘হস্তোদক’ (হাতে জল-প্ৰদান/গৃহ্য-সম্পৰ্ক) থাকিলে তিনিদিন। গৃহস্থ-স্ত্ৰী, ভ্ৰাতৃ-পুত্ৰ আৰু সপিণ্ড আত্মীয়ৰ ক্ষেত্ৰত শৌচ সদ্যঃ (তৎক্ষণাৎ) বুলি নিৰ্দিষ্ট।
Verse 23
दशाहाच्छुद्ध्यते विप्रो जन्महानौ स्वयोनिषु षद्भिस्त्रिभिरहैकेन क्षत्रविट्शूद्रयोनिषु
নিজ বৰ্ণ-গোষ্ঠীৰ ভিতৰত জন্ম-অশৌচ বা মৃত্যু-অশৌচ ঘটিলে ব্ৰাহ্মণ দহ দিনত শুদ্ধ হয়; ক্ষত্ৰিয় ছয় দিনত, বৈশ্য তিন দিনত আৰু শূদ্ৰ এক দিনত শুদ্ধ হয়।
Verse 24
एतज्ज्ञेयं सपिण्डानां वक्ष्ये चानौरसादिषु अनौरसेषु पुत्रेषु भार्यास्वन्यगतासु च
ইয়াক সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ বিষয়ে জানিব লাগে; আৰু অনৌৰস (জৈৱিক নহয়) পুত্ৰ আদি বিষয়ে, তথা অনৌৰস পুত্ৰ আৰু অন্যত্ৰ গমন কৰা পত্নীসকলৰ বিষয়েও মই ব্যাখ্যা কৰিম।
Verse 25
परपूर्वासु च स्त्रीषु त्रिरात्राच्छुद्धिरिष्यते वृथासङ्करजातानां प्रव्रज्यासु च तिष्ठतां
বিবাহ হৈ অন্য কুললৈ যোৱা স্ত্ৰীসকলৰ বাবে তিন ৰাতিত শুদ্ধি বিধেয়; অনিয়মিত/অবৈধ সংকৰ-সম্বন্ধত জন্ম লোৱা আৰু প্ৰব্ৰজ্যা (সন্ন্যাস) অৱস্থাত থকা লোকসকলৰ ক্ষেত্ৰতো সেই একে তিন ৰাতিৰ শুদ্ধি গ্ৰহণীয়।
Verse 26
आत्मनस्त्यागिनाञ्चैव निवर्तेतोदकक्रिया मात्रैकया द्विपितरौ भ्रतरावन्यगामिनौ
যিসকলে নিজৰ অধিকাৰ/দাবি ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত উদক-ক্রিয়া (জল-তৰ্পণ) নিবৃত্ত হয়। কেৱল মাতাৰ দ্বাৰা দুজন পিতৃ (জন্মপিতা আৰু সৎপিতা) সেবিত হ’ব পাৰে; কিন্তু অন্য কুললৈ যোৱা ভ্ৰাতাসকল বর্জিত।
Verse 27
एकाहः सूतके तत्र मृतके तु द्व्यहो भवेत् सपिण्डानामशौचं हि समानोदकतां वदे
সুতক (জন্ম-অশৌচ)ত তাত এক দিন অশৌচ; আৰু মৃতক (মৃত্যু-অশৌচ)ত দুই দিন। সপিণ্ড আত্মীয়ৰ অশৌচ ‘সমানোদকতা’ (একেই পিণ্ডোদক-সম্পর্ক) পৰ্যন্ত বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 28
बाले देशान्तरस्थे च पृथक्पिण्डे च संस्थिते सवासा जलमाप्लुत्य सद्य एव विशुद्ध्यति
শিশুৰ ক্ষেত্ৰত, বিদেশদেশত থাকিলে আৰু পৃথক পিণ্ডত/আলাদা অংশত স্থিত থাকিলে, বস্ত্ৰসহ জলে স্নান কৰিলে তৎক্ষণাৎ শুদ্ধ হয়।
Verse 29
दशाहेन सपिण्डास्तु शुद्ध्यन्ति प्रेतसूतके त्रिरात्रेण सुकुल्यास्तु स्नानात् शुद्ध्यन्ति गोत्रिणः
প্ৰেত-সূতকজনিত অশৌচত সপিণ্ড আত্মীয়সকল দহ দিনত শুদ্ধ হয়; সুকুল্য আত্মীয়সকল তিন ৰাতিত; আৰু একে গোত্ৰীয়সকল স্নানৰ দ্বাৰা শুদ্ধ হয়।
Verse 30
सपिण्डता तु पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते समानोदकभावस्तु निवर्तेताचतुर्दशात्
পুৰুষ-বংশত সপিণ্ডতা সপ্তম প্ৰজন্মত নিবৃত্ত হয়; কিন্তু সমানোদক-ভাব (একে উদকদান পৰম্পৰা) চতুৰ্দশ প্ৰজন্মৰ পিছত নিবৃত্ত হয়।
Verse 31
जन्मनामस्मृते वैतत् तत्परं गोत्रमुच्यते विगतन्तु विदेशस्थं शृणुयाद्यो ह्य् अनिर्दशं
জন্মনাম স্মৰণ হলে তদনুসাৰে গোত্ৰ ঘোষণা কৰা হয়। কিন্তু যি ব্যক্তি গুচি গৈ বিদেশত থাকে, তাৰ (গोत্ৰ আদি) বিষয়ে ‘অনির্দশ’—অর্থাৎ প্ৰত্যক্ষভাৱে দেখুৱাব নোৱাৰা—এজনৰ পৰা শুনি জানিব লাগে।
Verse 32
यच्छेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत् अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्
দশৰাত্ৰ অশৌচৰ যিমান অংশ অৱশিষ্ট থাকে, ঠিক সিমান সময়লৈ অশুচি থাকে। কিন্তু দহ দিন অতিক্ৰান্ত হলে, কেৱল তিন ৰাতি অশুচি থাকে।
Verse 33
संवत्सरे व्यतीते तु स्पृष्ट्वैवापो विशुद्ध्यति मृतके तु त्र्यहो भवेदिति घ , ङ , ञ च मतके तु तथा भवेदिति झ स्नाता इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च मातुले पक्षिणो रात्रिः शिष्यत्विग्बान्धवेषु च
এবছৰ পাৰ হ’লে পানী কেৱল স্পৰ্শমাত্ৰে শুদ্ধ হয়। মৃতক-প্ৰসঙ্গত তিনিদিনীয়া অশৌচ—এই কথা ‘ঘ, ঙ, ঞ’ পাঠত আছে; আৰু মাতক (মাতৃপক্ষীয় আত্মীয়ৰ মৃত্যু) তেও তদ্ৰূপ—‘ঝ’ পাঠে কয়। স্নান কৰিব লাগে—‘খ, গ, ঘ, ঙ, ছ, জ’ পাঠসমূহৰ বিধান। মাতুল, পক্ষিণ (অন্ত্যেষ্টিকৰ্তা), শিষ্য, ঋত্বিক আৰু আত্মীয়সকলৰ ক্ষেত্ৰত এক ৰাতিৰ অশৌচ।
Verse 34
मृटे जामातरि प्रेते दैहित्रे भगिनीसुते श्यालके तत्सुते चैव स्नानमात्रं विधीयते
জামাতা মৰিলে, অথবা কন্যাৰ পুত্ৰ, ভগ্নীৰ পুত্ৰ, শ্যালক (সালা) আৰু তাৰ পুত্ৰ মৰিলে—শুদ্ধিৰ বাবে কেৱল স্নানমাত্ৰই বিধেয়।
Verse 35
मातामह्यां तथाचार्ये मृते मातामहे त्र्यहं दुर्भिक्षे राष्ट्रसम्पाते आगतायां तथापदि
মাতামহী মৰিলে, তদ্ৰূপ আচার্য মৰিলে, আৰু মাতামহ মৰিলে—তিনিদিনীয়া (অশৌচ/আচাৰ) হয়। দুর্ভিক্ষ, ৰাজ্যবিপৰ্যয়, আৰু তেনে আপদ আহিলে—এই নিয়মেই প্ৰযোজ্য।
Verse 36
उपसर्गमृतानाञ्च दाहे ब्रह्मविदान्तथा सत्रिव्रति ब्रह्मत्तारिसङ्ग्रामे देशविप्लवे
উপসৰ্গ (মহামাৰী) ত মৃতসকলৰ দাহকাৰ্যত, আৰু ব্ৰহ্মবিদৰ দাহতেও; সত্রযজ্ঞত নিয়োজিত, ব্ৰতধাৰী আৰু ব্ৰহ্মচাৰীৰ ক্ষেত্ৰতো; স্থাপিত শৃঙ্খলা উলটাই দিয়া যুদ্ধ আৰু দেশবিপ্লৱ/ভূমিবিপৰ্যয়তেও (একেই বিধান প্ৰযোজ্য)।
Verse 37
दाने यज्ञे विवाहे च सद्यः शौचं विधीयते विप्रगोनृपहन्तॄणामनुक्तं चात्मघातिनां
দান, যজ্ঞ আৰু বিবাহৰ ক্ষেত্ৰত তৎক্ষণাৎ শৌচ (সদ্যঃ-শুদ্ধি) বিধেয়। ব্ৰাহ্মণ, গৰু বা ৰজাক হত্যা কৰা লোকসকলৰ বাবে, আৰু আত্মঘাতীসকলৰ বাবে—ইয়াত নিয়ম স্পষ্টকৈ কোৱা হোৱা নাই।
Verse 38
असाध्यव्याधियुक्तस्य स्वाध्याये चाक्षमस्य च प्रायश्चित्तमनुज्ञातमग्नितोयप्रवेशनं
অসাধ্য ৰোগত আক্ৰান্ত আৰু বৈদিক স্বাধ্যায় চলাবলৈ অক্ষম ব্যক্তিৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে অগ্নিত বা জলত প্ৰৱেশ শাস্ত্ৰে অনুমোদিত।
Verse 39
अपमानात्तथा क्रोधात् स्नेहात्परिभवाद्भयात् उद्बध्य म्रियते नारी पुरुषो वा कथञ्चन
অপমান, ক্ৰোধ, স্নেহাসক্তি, পৰিভৱ আৰু ভয়ৰ ফলত কোনো নাৰী বা পুৰুষ কোনোভাবে ফাঁসি লৈ (স্বশ্বাসৰোধে) মৃত্যুবৰণ কৰিব পাৰে।
Verse 40
आत्मघाती चैकलक्षं वसेत्स नरके शुचौ वृद्धः श्रौतस्मृतेर्लुप्तः परित्यजति यस्त्वसून्
আত্মঘাতী ‘শুচ’ নামৰ নৰকত এক লক্ষ বছৰ বাস কৰে। তদ্ৰূপ, যি ব্যক্তি বৃদ্ধ হ’লেও শ্ৰৌত‑স্মৃতি বিধানৰ পৰা লোপ পাই নিজৰ কৃত্যৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সিও তাতেই গমন কৰে।
Verse 41
त्रिरात्रं तत्र शाशौचं द्वितीये चास्थिसञ्चयं तृतीये तूदकं कार्यं चतुर्थे श्राद्धमाचरेत्
সেখানে (দাহৰ পাছত) আশৌচ তিন ৰাতি থাকে। দ্বিতীয় দিন অস্থি-সঞ্চয় কৰিব লাগে, তৃতীয় দিন উদক-ক্রিয়া কৰিব লাগে আৰু চতুৰ্থ দিন শ্রাদ্ধ আচৰণ কৰিব লাগে।
Verse 42
विद्युदग्निहतानाञ्च त्र्यहं शुद्धिः सपिण्डिके पाषण्डाश्रिता भर्तृघ्न्यो नाशौचोदकगाः स्त्रियः
বিদ্যুৎ বা অগ্নিৰে নিহত লোকৰ ক্ষেত্ৰত সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ শুদ্ধি তিন দিনৰ। পাষণ্ডমত আশ্ৰয় কৰা, ভৰ্তৃঘ্নী, অথবা আশৌচ আৰু উদকদান নপালন কৰা নাৰীসকল আশৌচ‑উদকাদি নিয়মিত ক্ৰিয়াৰ অধিকাৰিণী নহয়।
Verse 43
पितृमात्रादिपाते तु आर्द्रवासा ह्य् उपोषितः प्रेते, भगिनीसुत इत्य् अपि इति ट यतिव्रतीति ज अपमानादथेति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च विद्युदादिहतानाञ्च त्र्यहाच्छुद्धिर्विधीयते इति ट अतीतेब्दे प्रकुर्वीत प्रेतकार्यं यथाविधि
পিতৃ-মাতৃ আদি জনৰ মৃত্যু হ’লে আর্দ্ৰ (ধোৱা/অসেলাই) বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি উপবাস কৰিব লাগে; ভগ্নীপুত্ৰৰ মৃত্যুতেও এই বিধি প্ৰযোজ্য। বিদ্যুৎ আদি কাৰণত নিহতসকলৰ শুদ্ধি তিন দিনৰ পাছত বিধেয়। এক বছৰ অতিক্ৰান্ত হ’লে বিধিমতে প্ৰেতকাৰ্য সম্পাদন কৰিব লাগে।
Verse 44
यः कश्चित्तु हरेत् प्रेतमसपिण्डं कथञ्चन स्नात्वा स्चेलः स्पृष्ट्वाग्निं घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति
যি কোনোবাই যিকোনোভাবে নিজৰ সপিণ্ড-সম্পৰ্কীয় নহোৱা মৃতদেহ বহন কৰে, সি বস্ত্ৰসহ স্নান কৰি, অগ্নি স্পৰ্শ কৰি আৰু ঘৃত প্ৰাশন কৰিলে শুদ্ধ হয়।
Verse 45
यद्यन्नमत्ति तेषान्तु दशाहेनैव शुद्ध्यति अनदन्नन्नमह्न्येव न वै तस्मिन् गृहे वसेत्
যদি কোনোবাই তেওঁলোকৰ অন্ন খায়, তেন্তে সি কেৱল দহ দিনত শুদ্ধ হয়। কিন্তু যদি তেওঁলোকৰ অন্ন নাখায়, তেন্তে সেই ঘৰত এক দিনো বাস নকৰিব।
Verse 46
अनाथं व्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजातयः पदे पदे यज्ञफलं शुद्धिः स्यात् स्नानमात्रतः
যি দ্বিজাতিসকলে আত্মীয়হীন (অনাথ) ব্ৰাহ্মণৰ মৃতদেহ বহন কৰে, তেওঁলোকে প্ৰতি পদে যজ্ঞফল লাভ কৰে; আৰু তেওঁলোকৰ শুদ্ধি কেৱল স্নানমাত্ৰতেই হয়।
Verse 47
प्रेतीभूतं द्विजः शूद्रमनुगच्छंस्त्र्यहाच्छुचिः मृतस्य बान्धवैः सार्धं कृत्वा च परिदेवनं
যি দ্বিজে প্ৰেতাৱস্থা পোৱা শূদ্ৰৰ অন্ত্যেষ্টি-যাত্ৰা অনুসৰণ কৰে, সি মৃতকৰ বান্ধৱসকলৰ সৈতে পৰিদেৱন (শোকবিলাপ) কৰি তিন দিনৰ পাছত শুদ্ধ হয়।
Verse 48
वर्जयेत्तदहोरात्रं दानश्राद्धादि कामतः शूद्रायाः प्रसवो गेहे शूद्रस्य मरणं तथा
ঘৰত শূদ্ৰা নাৰীৰ প্ৰসৱ হ’লে বা শূদ্ৰৰ মৃত্যু ঘটিলে, সেই সম্পূৰ্ণ দিন-ৰাতি বিধিমতে দান, শ্ৰাদ্ধ আদি কৰ্ম পৰিহাৰ কৰা উচিত।
Verse 49
भाण्डानि तु परित्यज्य त्र्यहाद्भूलेपतः शुचिः न विप्रं स्वेषु तिष्ठत्सु मृतं शूद्रेण नाययेत्
দূষিত পাত্ৰ ত্যাগ কৰি, তিন দিনৰ পাছত মাটিৰ লেপ দিলে শুচিতা লাভ হয়। আৰু নিজৰ লোক উপস্থিত থাকিলে মৃত ব্ৰাহ্মণক শূদ্ৰে বহন কৰাব নালাগে।
Verse 50
नयेत् प्रेतं स्नापितञ्च पूजितं कुसुमैर् दहेत् नग्नदेहं दहेन् नैव किञ्चिद्देहं परित्यजेत्
মৃতদেহক স্নান কৰাই বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, পুষ্পসহ দাহ কৰা উচিত। নগ্ন দেহ দাহ নকৰিব, আৰু দেহৰ কোনো অংশো এৰি নথ’ব।
Verse 51
गोत्रजस्तु गृहीत्वा तु चितां चारोपयेत्तदा आहिताग्निर्यथान्यायं दग्धव्यस्तिभिरग्निभिः
তাৰ পাছত একে গোত্ৰৰ ব্যক্তি দেহ লৈ চিতাত আৰোপ কৰিব। আৰু যি আহিতাগ্নি, তেওঁ শাস্ত্ৰবিধি অনুসাৰে নিৰ্দিষ্ট যজ্ঞাগ্নিৰে দাহ সম্পন্ন কৰিব।
Verse 52
अनाहिताग्निरेकेन लौकिकेनापरस् तथा अस्मात् त्वमभिजातो ऽसि त्वदयं जायतां पुनः
এজন অনাহিতাগ্নি, আন এজন কেৱল লৌকিক গৃহাগ্নি ধাৰণকাৰী। এইসূত্ৰৰ পৰা তুমি জন্মিছা; এই সন্তান তোমাৰ পৰা পুনৰ জন্ম লাভ কৰক।
Verse 53
असौ स्वर्गाय लोकाय सुखाग्निं प्रददेत्सुतः सकृत्प्रसिञ्चन्त्युदकं नामगोत्रेण बान्धवाः
তেওঁৰ স্বৰ্গলোক-প্ৰাপ্তিৰ বাবে পুত্ৰে শুভ দাহাগ্নি অৰ্পণ কৰিব। আত্মীয়সকলে নাম আৰু গোত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি একবাৰ উদক ছিটাব।
Verse 54
दानश्राद्धादिकर्म चेति झ एवं मातामहाचार्यप्रेतानाञ्चोदकक्रिया काम्योदकं सखिप्रेतस्वस्रीयश्वश्रुरर्त्विजां
এইদৰে দান, শ্রাদ্ধ আদি কৰ্ম কৰা উচিত। তদ্ৰূপ মাতামহ, আচার্য আদি প্ৰেতৰ বাবে উদক-ক্রিয়া বিধেয়। বন্ধু, বন্ধু-সম্পৰ্কীয় প্ৰেত, ভগ্নীপুত্ৰ, শ্বশ্ৰু আৰু ঋত্বিজসকলৰ বাবে কাম্য-উদকো কৰিব পাৰি।
Verse 55
अपो नः शोशुचिदयं दशाहञ्च सुतो ऽर्पयेत् ब्राह्मणे दशपिण्डाः स्युः क्षत्रिये द्वादश स्मृताः
পুত্ৰে ‘অপো নঃ শোশুচিদয়ম্’ মন্ত্ৰে উদক অৰ্পণ কৰি দশাহ-কর্ম সম্পন্ন কৰিব। ব্ৰাহ্মণৰ বাবে দশ পিণ্ড, ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে দ্বাদশ স্মৃত।
Verse 56
वैश्ये पञ्चदश प्रोक्ताः शूद्रे त्रिंशत् प्रकीर्तिता पुत्रो वा पुत्रिकान्यो वा पिण्डं दद्याच्च पुत्रवत्
বৈশ্যৰ বাবে পঞ্চদশ আৰু শূদ্ৰৰ বাবে ত্ৰিংশৎ (পিণ্ডাৰ্হ) কোৱা হৈছে। পুত্ৰ বা কন্যাপুত্ৰেও পুত্ৰসম পিণ্ড দিব।
Verse 57
विदिश्य निम्बपत्राणि नियतो द्वारि वेश्मनः आचम्य चाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपान्
নিয়মে ঘৰৰ দুৱাৰত নিমপাত ৰাখি আচমন কৰিব; তাৰ পাছত শুদ্ধি-ৰক্ষাৰ্থে অগ্নি, উদক, গোবৰ আৰু হালধীয়া সৰিয়হ ব্যৱহাৰ কৰিব।
Verse 58
प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः अक्षरलवणान्नः स्युर् निर्मांसा भूमिशायिनः
বিধি স্পৰ্শ কৰি তেওঁলোকে সেই অনুশাসনত প্ৰৱেশ কৰিব আৰু ধীৰে ধীৰে শিলৰ ওপৰত ভৰি থৈ ক্ৰমে আগবাঢ়িব। তেওঁলোকে এক অক্ষৰ-মাত্ৰ পৰিমিত আহাৰ আৰু লৱণযুক্ত খাদ্য গ্ৰহণ কৰিব, মাংস ত্যাগ কৰিব আৰু ভূমিত শয়ন কৰিব।
Verse 59
क्रीतलब्धाशनाः स्नाता आदिकर्ता दशाहकृत् अभावे ब्रह्मचारी तु कुर्यात्पिण्डोदकादिकं
স্নান কৰি মুখ্য কৰ্তা—যিয়ে প্ৰয়োজনীয় অন্নসামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিও লাভ কৰিছে—দশাহকৃত (দহ দিনৰ) কৰ্ম সম্পন্ন কৰিব। তেওঁ অনুপস্থিত থাকিলে ব্রহ্মচাৰী পিণ্ডদান আৰু উদক-তৰ্পণ আদি বিধিমতে কৰিব।
Verse 60
यथेदं शावमाशौचं सपिण्डेषु विधीयते जननेप्येवं स्यान्निपुणां शुद्धिमिच्छतां
যেনেকৈ এই শৱ-আশৌচ সপিণ্ড আত্মীয়সকলৰ মাজত বিধিবদ্ধ, তেনেকৈ জন্মৰ ক্ষেত্ৰতো তদ্ৰূপেই হ’ব—যিসকল বিচক্ষণ আৰু যথাযথ শুদ্ধি বিচাৰে তেওঁলোকৰ বাবে।
Verse 61
सर्वेषां शावमाशौचं मातापित्रोश् च सूतकं सूतकं मातुरेव स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः
সকলৰেই শৱৰ কাৰণে শৱ-আশৌচ হয়; আৰু মাতা-পিতাৰ দুয়োৰে সূতক (জন্ম-আশৌচ) বুলি কোৱা হয়। কিন্তু সূতক প্ৰকৃততে মাতাৰেই; পিতা জলস্পৰ্শ/আচমন কৰি শুচি হয়।
Verse 62
पुत्रजन्मदिने श्राद्धं कर्तव्यमिति निश्चितं तदहस्तत्प्रदानार्थं गोहिरण्यादिवाससां
পুত্ৰজন্মৰ দিনা শ্রাদ্ধ কৰিব লাগে বুলি নিশ্চিত। আৰু সেই দিনেই তৎক্ষণাৎ দানাৰ্থে গাই, হিৰণ্য (সোণ) আদি আৰু বস্ত্ৰ দিয়া উচিত।
Verse 63
मरणं मरणेनैव सूतकं सूतकेन तु उभयोरपि यत् पूर्वं तेनाशौचेन शुद्ध्यति
মৃত্যুজাত অশৌচ মৃতক-অশৌচকালৰ দ্বাৰাইহে দূৰ হয়, আৰু সূতক (জন্ম)জাত অশৌচ সূতক-কালৰ দ্বাৰাই। দুয়োটা ঘটিলে যি আগতে আৰম্ভ হয়, সেই পূৰ্ব অশৌচতেই শুদ্ধি হয়।
Verse 64
सूतके मृतकं चेत्स्यान् मृतके त्वथ सूतकं तत्राधिकृत्य मृतकं शौचं कुर्यान्न सूतकं
সুতক-কালত মৃতক (মৰণাশৌচ) ঘটিলে, বা মৃতক-কালত সুতক ঘটিলে—তাত মৃতককেই প্ৰাধান্য দি মৃতক-শৌচ পালন কৰিব লাগে; সুতক-শৌচ নহয়।
Verse 65
समानं लघ्वशौचन्तु प्रथमेन समापयेत् असमानं द्वितीयेन धर्मराजवचो यथा
সমান লঘু-অশৌচ প্ৰথম বিধি অনুসাৰে সম্পন্ন কৰিব লাগে; আৰু অসমান হ’লে দ্বিতীয় বিধি অনুসাৰে—ধৰ্মৰাজ (যম)ৰ বচন অনুসৰি।
Verse 66
शावान्तः शाव आयाते पूर्वाशौचेन शुद्ध्यति गुरुणा लघु बाध्येत लघुना नैव तद्गुरु
মৃতক-অশৌচৰ অন্তত পুনৰ মৃত্যু ঘটিলে, পূৰ্বে চলি থকা অশৌচতেই শুদ্ধি হয়। গুরু অশৌচে লঘু অশৌচক বাধা দিয়ে, কিন্তু লঘু অশৌচে গুরু অশৌচক বাধা নিদিয়ে।
Verse 67
मृतके सूतके वापि रात्रिमध्ये ऽन्यदापतेत् तच्छेषेणैव सुद्ध्येरन् रात्रिशेषे द्व्यहाधिकात्
মৃতক বা সুতক অশৌচত যদি ৰাতিৰ মধ্যভাগত আন এটা ঘটনা ঘটে, তেন্তে সেই ৰাতিৰ অৱশিষ্ট অংশ গণনা কৰিয়েই শুদ্ধি হয়; আৰু ৰাতিৰ শেষভাগত ঘটিলে দুদিন অধিক শৌচ পালন কৰিব লাগে।
Verse 68
प्रभाते यद्यशौचं स्याच्छुद्धेरंश् च त्रिभिर्दिनैः उभयत्र दशाहानि कुलस्यान्नं न भुज्यते
যদি প্ৰভাতে আশৌচ ঘটে, তেন্তে শুদ্ধিৰ একাংশ তিনিদিনতে সম্পূৰ্ণ হয়; কিন্তু উভয় ক্ষেত্ৰতে দহ দিনলৈ কুলৰ ৰন্ধা অন্ন ভোজন নকৰিব।
Verse 69
दानादि निनिवर्तेत कुलस्यान्नं न भुज्यते अज्ञाते पातकं नाद्ये भोक्तुरेकमहो ऽन्यथा
দান আদি কৰ্মৰ পৰা নিবৃত্ত হৈ সেই কুলৰ অন্ন ভোজন নকৰিব। যদি (দোষ) অজ্ঞাত থাকে তেন্তে আহাৰত পাপ নাই; নচেৎ পাপ কেৱল ভোক্তাৰেই হয়।
Frequently Asked Questions
It prescribes three nights of impurity for garbha-srāva, with additional discharge cases measured by nights corresponding to a month-equivalent as stated in the rule.
Sapinda status (in the male line) ceases at the seventh generation, while samānodaka (shared funerary water-offering relationship) ceases after the fourteenth generation.
Three nights of impurity are observed; bone-collection on the second day, udaka-kriyā on the third day, and śrāddha on the fourth day.
Death-impurity (mṛtaka) takes precedence over birth-impurity (sūtaka); heavier impurity overrides lighter, and the remaining duration rule applies when events occur during an ongoing aśauca.