Adhyaya 330
Chapter 330 — Chandaḥ-sāra (Essence of Prosody): Chandojāti-nirūpaṇam (Determination of Metrical Jātis)
এই অধ্যায়ত ভগৱান অগ্নিয়ে ছন্দঃশাস্ত্ৰক সুসংগঠিতভাৱে বিন্যাস কৰিছে। মাত্রা-গণনা, অক্ষৰ-লোপৰ নিয়ম আৰু গণ-ৰচনাৰ যুক্তিৰে ছন্দোজাতি (মাত্রিক শ্ৰেণী) নিৰ্ধাৰণ ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। আৰম্ভণিতে উৎকৃতি আৰু তাৰ পৰা উদ্ভূত ছন্দসমূহৰ শ্ৰেণীবিভাগ, লগতে পৰম্পৰাভেদে পৰ্যায়নাম (যেনে অত্যষ্টি = অষ্টি) স্পষ্ট কৰা হয়। অগ্নিয়ে লৌকিক আৰু আৰ্ষ দৃষ্টিভংগীৰ ভেদ দেখুৱাই বৈদিক মাপ-নীতিসমূহক শাস্ত্ৰীয় প্ৰয়োগৰ সৈতে সংযোগ কৰে; তাৰ পাছত পাদ-গঠন আৰু গণক ছন্দৰ সৰ্বব্যাপী মূল-ঘটক হিচাপে প্ৰতিপাদন কৰে। আৰ্যা-পরিয়ালৰ মাত্রাভিত্তিক লক্ষণ, বিজোড়/জোড় পাদ-নিয়ম, বিপুলা-চপলা-মহাচপলা আদি ভেদ, আৰু গীতি/উপগীতি/উদ্গীতি আদি গায়ন-সম্পর্কীয় পদসমূহ বিস্তাৰে আলোচনা কৰা হৈছে। তাৰ পিছত বৈতালীয়, দশবিধ গোপুচ্ছন্দ আঁচনি, প্ৰাচ্যবৃত্তি-উদীচ্যবৃত্তি পদ্ধতি, আৰু চাৰুহাসিনী, চান্তিকা, চিত্ৰা, উপচিত্ৰা আদি নামিত বিন্যাস বৰ্ণিত। শেষত ‘গু’ আদি সংকেতৰ জৰিয়তে স্মৰণ আৰু কোডিং-নীতি দেখুৱাই ছন্দৰূপ সংৰক্ষণ আৰু গণনাগত নিখুঁততা একেলগে প্ৰতিফলিত কৰা হৈছে।
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes mātrā-based metrical computation and gaṇa-governed pāda construction, especially for the Āryā family and its variants, including named procedures (vṛtti) and mnemonic coding rules.
By formalizing correct metrical knowledge, it safeguards accurate recitation and transmission of sacred and classical texts; disciplined attention to measure (mātrā/akṣara) becomes a dharma-supporting practice that aligns aesthetic skill with sacred order.