Adhyaya 119

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे भारतवर्षं नामाष्टादशाधिकशततमो ऽध्यायः अथैकोनविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः महाद्वीपादि अग्निर् उवाच लक्षयोजनविस्तारं जम्बूद्वीपं समावृतम् शक्तिमानृक्षपर्वत इति घ , छ च शुक्तिमानृक्षपर्वत इति ज नव भेदा भवन्त्यस्येति झ शक्तिमत इति ख , ग , घ , झ च लक्ष्ययोजनमनेन क्षीरोदेन समन्ततः

এইদৰে আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘ভাৰতবৰ্ষ’ নামৰ ১১৮তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘মহাদ্বীপাদি’ বিষয়ক ১১৯তম অধ্যায় আৰম্ভ হয়। অগ্নিয়ে ক’লে—জম্বুদ্বীপৰ বিস্তাৰ এক লক্ষ যোজন, আৰু ই চাৰিওফালে আৱৃত। (পাঠভেদ: শক্তিমান/শুক্তিমান ঋক্ষপৰ্বত অথবা শক্তিমত।) ইয়াৰ নটা বিভাগ আছে। চাৰিওফালে এক লক্ষ যোজন বিস্তৃত ক্ষীৰোদ সাগৰে ইয়াক বেষ্টন কৰিছে।

Verse 2

संवेष्ट्य क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरास् तथा

লৱণ-সমুদ্ৰেৰে আৱেষ্টিত প্লক্ষদ্বীপ তাত অৱস্থিত; আৰু মেধাতিথিৰ সাত পুত্ৰো প্লক্ষদ্বীপৰ অধিপতি-ৰাজা।

Verse 3

स्याच्छान्तभयः शिशिरः सुखोदय इतः परः आनन्दश् च शिवः क्षेमो ध्रुवस्तन्नामवर्षकं

‘ভয়-শান্তিকাৰী’, ‘শীতল’, ‘সুখোদয়-কৰ্তা’, ‘সৰ্বাতীত’, ‘আনন্দ’, ‘শিৱ (মঙ্গল)’, ‘ক্ষেম (কল্যাণ)’, আৰু ‘ধ্ৰুৱ (অচল)’—এইবোৰেই তেওঁৰ নাম-প্ৰদ উপাধি।

Verse 4

मर्यादाशैलो गोमेधश् चन्द्रो नारददुन्द्भी सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजास्तज्जनाः शुभाः

মৰ্যাদাশৈল, গোমেধ, চন্দ্ৰ, নাৰদ-দুন্দুভী, সোমক, সুমনা আৰু বৈভ্ৰাজ পৰ্বত—আৰু তাত বাস কৰা শুভ জনসমূহ—এমনি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 5

नद्यः प्रधानाः सप्तात्र प्लक्षाच्छाकान्तिकेषु च जीवनं पञ्चसास्रं धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

ইয়াত সাতখন প্ৰধান নদী আছে; আৰু প্লক্ষ আৰু শাক অঞ্চলতো আয়ু পাঁচ হাজাৰ বছৰ, আৰু ধৰ্ম বৰ্ণ-আশ্ৰম-ব্যৱস্থা অনুসাৰে।

Verse 6

आर्यकाः कुरवश् चैव विविंशा भाविनश् च ते विप्राद्यास्तैश् च सोमो ऽर्च्यो द्विलक्षश्चाब्धिलक्षकः

আৰ্যক, কুৰু, বিবিংশ আৰু ভাবিন—ব্ৰাহ্মণ আদি বৰ্ণসহ—এই সকলোৰে দ্বাৰা সোমৰ অৰ্চনা কৰিব লাগে; ফল দুই লক্ষ আৰু ‘অব্ধি-লক্ষ’ (অপৰিমেয়) পুণ্য।

Verse 7

मानेनेक्षुरसोदेन वृतो द्विगुणशाल्मलः वपुष्मतः सप्त पुत्राः शाल्मलेशास् तथाभवन्

ইক্ষুৰস-জল (গুড়ৰস সদৃশ) ৰ পৰিখাৰে পৰিবেষ্টিত ‘দ্বিগুণ-শাল্মল’ নামৰ দ্বীপ আছিল। বপুষ্মতৰ পৰা সাত পুত্ৰ জন্মিল আৰু তেওঁলোকেই শাল্মলৰ অধিপতি হ’ল।

Verse 8

श्वेतो ऽथ हरितश् चैव जीमूतो लोहितः क्रमात् वैद्युतो मानसश् चैव सुप्रभो नाम वर्षकः

ক্রম অনুসাৰে ‘বৰ্ষক’ (বৰ্ষা কৰোৱা) সকলৰ নাম—শ্বেত, হৰিত, জীমূত, লোহিত, বৈদ্যুত, মানস আৰু সুপ্ৰভ; এঁৱেই বৰ্ষণকৰ্তা।

Verse 9

द्विगुणो द्विगुणेनैव सुरोदेन समावृतः कुमुदश्चानलश् चैव तृतीयस्तु वलाहकः

তাৰ পিছৰ অঞ্চলটো পূৰ্বৱৰ্তীৰ দ্বিগুণ আৰু পুনৰ দ্বিগুণিত; সেয়া ‘সুৰোদ’ নামৰ সাগৰে আৱৃত। তাত কুমুদ আৰু অনল; তৃতীয়টো বলাহক।

Verse 10

द्रोणः कंको ऽथ महिषः ककुद्मान् सप्त निम्नगाः कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाःस्युर्ब्राह्मणादयः

দ্ৰোণ, কঙ্ক, মহিষ আৰু ককুদ্মান—এই নামসমূহ। সাতটা ‘নিম্নগা’ (নিম্নভূমিৰ নদী-ধাৰা) আছে। ব্ৰাহ্মণাদি চাৰ বৰ্ণক ক্ৰমে কপিল, চাৰুণ, পীত আৰু কৃষ্ণ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

Verse 11

वायुरूपं यजन्ति स्म सुरोदेनायमावृतः द्वीपस् तथा स्मृत इति झ वर्णाश्रमात्मज इति ख , घ , ज च कुमुदश्चोन्नतश् चैवेति ख , ग , घ , ङ च कर्को ऽथेति क सुरोदेन समावृत इति घ ज्योतिष्मतः कुशेशाः स्युरुद्गिजो धेनुमान् सुतः

তেওঁলোকে বায়ুৰূপ দেৱতাক যজনা কৰে। এই দ্বীপ ‘সুৰোদ’ নামৰ সাগৰে আৱৃত—এনেদৰে স্মৃতিত কোৱা হৈছে। কিছুমান পাঠত—“বৰ্ণাশ্ৰম তাৰ পুত্ৰ”; আন ঠাইত—“কুমুদ আৰু উন্নত”; আৰু ক’তবা—“কর্ক” নামো উল্লেখ আছে। জ্যোতিষ্মতৰ পৰা কুশেশ জন্মে; ধেনুমানৰ পুত্ৰ উদ্গি।

Verse 12

द्वैरथो लंवनो धैर्यः कपिलश् च प्रभाकरः विप्राद्या दधिमुख्यास्तु ब्रह्मरूपं यजन्ति ते

দ্বৈৰথ, লম্বন, ধৈৰ্য, কপিল আৰু প্ৰভাকৰ; লগতে দধিমুখ আদি পৰা আৰম্ভ হোৱা বিপ্ৰাদি বৰ্গসমূহ—সকলোয়ে ব্ৰহ্মৰূপক যজন/উপাসনা কৰে।

Verse 13

विद्रुमो हेमशैलश् च द्युतिमान् पुष्पवांस् तथा कुशेशयो हरिः शैलो वर्षार्थं मन्दराचलः

বিদ্ৰুম আৰু হেমশৈল; দ্যুতিমান আৰু পুষ্পবান; কুশেশয় আৰু হৰি—এইবোৰ পৰ্বত; আৰু বৰ্ষাৰ্থে মন্দৰাচল (পূজ্য) বুলি মানা হয়।

Verse 14

वेष्टितो ऽयं घृतोदेन क्रौञ्चद्वीपेन सो ऽप्यथ क्रौञ्चेश्वराः द्युतिमतः पुत्रास्तन्नामवर्षकाः

এই (শাকদ্বীপ) ঘৃত-সমুদ্ৰেৰে বেষ্টিত; তাৰ পিছত ক্ৰৌঞ্চদ্বীপ। ক্ৰৌঞ্চৰ অধিপতিসকল দ্যুতিমানৰ পুত্ৰ, আৰু তাতৰ বৰ্ষ (অঞ্চল) তেওঁলোকৰ নামেই পৰিচিত।

Verse 15

कुशलो मनोनुगश्चोष्णः प्रधानो ऽथान्धकारकः मुनिश् च दुन्दुभिः सप्त सप्त शैलाश् च निम्नगाः

কুশল, মনোনুগ, উষ্ণ, প্রধান আৰু অন্ধকাৰক; লগতে মুনি আৰু দুন্দুভি—এই সাত; আৰু (তাত) সাতটা পৰ্বত আৰু সাতখন নদী আছে।

Verse 16

क्रौञ्चश् च वाम्नश् चैव तृतीयश्चान्धकारकः देववृत् पुण्डरीकश् च दुन्दुभिर्द्विगुणो मिथः

‘ক্ৰৌঞ্চ’ আৰু ‘বাম্ন’ (নৰক); তৃতীয় ‘অন্ধকাৰক’। লগতে ‘দেৱবৃত্’, ‘পুণ্ডৰীক’ আৰু ‘দুন্দুভি’—এইবোৰ পৰস্পৰে দ্বিগুণ/যুগ্মৰূপে গণ্য।

Verse 17

द्वीपा द्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तीर्था विप्रादयो हरिम्

দ্বীপৰ ভিতৰত দ্বীপ আৰু সেই দ্বীপসমূহৰ পৰ্বতসমূহো দ্বীপসমূহৰ দৰে একে ক্ৰমে বিন্যস্ত। পুষ্কৰসমূহ প্ৰচুৰ আৰু ধন্য; আৰু তীৰ্থস্থানসমূহ ব্ৰাহ্মণ আদি সহ হৰি (বিষ্ণু) ভক্তিত নিমগ্ন।

Verse 18

यजन्ति क्रौञ्चद्वीपस्तु दधिमण्डोदकावृतः संवृतः शाकद्वीपेन हव्याच्छाकेश्वराः सुताः

ক্ৰৌঞ্চদ্বীপত যজ্ঞ-উপাসনা কৰা হয়। সেই দ্বীপ দধিমণ্ড (মোৰ/দইৰ পানী) সমুদ্ৰে পৰিবেষ্টিত আৰু পুনৰ শাকদ্বীপেৰে সংবৃত। তাত হব্যাৰ পুত্ৰসকল ‘শাকেশ্বৰ’ নামে প্ৰসিদ্ধ (শাসক বংশ)।

Verse 19

जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मणीवकः कुशोत्तरथो मोदाकी द्रुमस्तन्नामवर्षकाः

জলদ, কুমাৰ, সুকুমাৰ, মণীৱক, কুশোত্তৰথ, মোদাকী আৰু দ্ৰুম—এইবোৰেই বৰ্ষ (অঞ্চল/বিভাগ)সমূহৰ নাম।

Verse 20

उदयाख्यो जलधरो रैवतः श्यामकोद्रकौ आम्विकेयस् तथा रम्यः केशरी सप्त निम्नगाः

উদয়াখ্য, জলধৰ, ৰৈৱত, শ্যামক, ওদ্ৰক, আম্বিকেয়, লগতে ৰম্য আৰু কেশৰী—এইবোৰেই সাতখন নদী (নিম্নগা)।

Verse 21

रुद्राभ इति क विक्रम इति ख , छ च कुशल इत्य् आदिः, निम्नगा इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति तृतीयश्चानुकारक इति घ , झ च पुष्कलावत्यां तीर्था इति घ मगा मगधमनस्या मन्दगाश् च द्विजातयः यजन्ति सूर्यरूपं तु शाकः क्षीराब्धिना वृतः

মগ, মগধ-মনস্য আৰু মন্দগ—এই দ্বিজ সমুদায়সমূহে সূৰ্যৰ প্ৰকট ৰূপৰ উপাসনা কৰে; আৰু শাক (শাকদ্বীপ/শাকদেশ) ক্ষীৰসমুদ্ৰেৰে পৰিবেষ্টিত।

Verse 22

पुष्करेणावृतः सो ऽपि द्वौ पुत्रौ सवनस्य च मसावीतो धातकिश् च वर्षे द्वे नामचिह्निते

সেয়ো পুষ্কৰ-দ্বীপেৰে আৱৃত আছিল। সৱনৰ দুজন পুত্ৰ—মসাৱীত আৰু ধাতকি; আৰু তেওঁলোকৰ নামতে দুটা বৰ্ষ (অঞ্চল) নামাঙ্কিত হ’ল।

Verse 23

एको ऽद्रिर्मानसाख्यो ऽत्र मध्यतो वलयाकृतिः योजनानां सहस्राणि विस्तारोच्छ्रायतः समः

ইয়াত ‘মানসা’ নামৰ একেটা পৰ্বত আছে; সি মধ্যভাগত বলয়াকাৰে অৱস্থিত। ইয়াৰ প্ৰস্থ আৰু উচ্চতা সমান—দুয়ো এক সহস্ৰ যোজন।

Verse 24

जीवनं दशसाहस्रं सुरैर् ब्रह्मात्र पूज्यते स्वादूदकेनोदधिना वेष्टितो द्वीपमानतः

সেই ঠাইত আয়ু দহ সহস্ৰ বছৰলৈকে হয়; তাত দেৱসকলে ব্ৰহ্মাক পূজা কৰে। সেই দ্বীপ নিজৰ পৰিমাপ অনুসাৰে মিঠা পানীৰ সাগৰেৰে বেষ্টিত।

Verse 25

ऊनातिरिक्तता चापां समुद्रेषु न जायते उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

সাগৰৰ পানীত ন ঘাট হয় ন বাঢ়ে; চন্দ্ৰৰ উদয়-অস্তৰ সময়তো, শুক্ল আৰু কৃষ্ণ—দুয়ো পক্ষতেই।

Verse 26

दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि वै अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने

হে মহামুনি! সাগৰজলৰ বৃদ্ধি-ক্ষয় পাঁচশো দহ অঙ্গুল (আঙুল-মাপ) পৰিমাণে দেখা গৈছে।

Verse 27

स्वादूदका बहुगुणा भूर्हैमी जन्तुवर्जिता लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः

তাত ‘স্বাদূদকা’ নামৰ ভূমি আছে, যি বহু উৎকৃষ্ট গুণে সমৃদ্ধ; তাৰ মাটি সোণালী আৰু জীৱ-জন্তুবিহীন। তাৰ পাছত ‘লোকালোক’ পৰ্বত, যাৰ বিস্তাৰ দহ হাজাৰ যোজন।

Verse 28

लोकालोकस्तु तमसावृतो ऽथाण्डकटाहतः भूमिः साण्डकटाहेन पञ्चाशत्कोटिविस्तरा

লোকালোক পৰ্বত তমসাৰে আৱৃত; তাৰ পাছত ‘অণ্ড-কটাহ’ অৰ্থাৎ ব্রহ্মাণ্ডৰ আৱৰণ আছে। পৃথিৱী সেই অণ্ড-কটাহসহ পঞ্চাশ কোটি (যোজন) বিস্তৃত বুলি কোৱা হয়।