
Chapter 116 — गयायात्राविधिः (Gayā-yātrā-vidhiḥ) | The Procedure for the Gayā Pilgrimage
ভগৱান অগ্নিয়ে গয়া-যাত্ৰাৰ ক্ৰমবদ্ধ বিধি নিৰ্দেশ কৰে—গায়ত্ৰীজপসহ স্নান, ত্ৰি-সন্ধ্যা পালন, আৰু প্ৰাতঃ ও মধ্যাহ্নত শ্ৰাদ্ধ আৰু পিণ্ডদান। অধ্যায়ত গয়াক পদচিহ্ন (পদ), কুণ্ড, শিলা, দ্বাৰ আৰু দেবসন্নিধিৰে গঠিত ঘন তীৰ্থ-জাল হিচাপে দেখুওৱা হৈছে; অৰ্ঘ্য, নমস্কাৰ আৰু মন্ত্রেৰে প্ৰতিটো স্থান ‘সক্ৰিয়’ হয়। যোনি-দ্বাৰ অতিক্ৰম সংসাৰত পুনৰাগমন নোহোৱাৰ প্ৰতীক; বৈতৰণী-ধেনু দান একুশ পুৰুষ/পিঢ়ীৰ উদ্ধাৰ কৰে; আৰু পুণ্ডৰীকাক্ষ (বিষ্ণু) দৰ্শনে ঋণত্রয় নাশ হয়। পাছত গদাধৰ, হৃষীকেশ, মাধৱ, নাৰায়ণ, বৰাহ, নৰসিংহ, বামন আদি বিষ্ণুৰূপ, শিৱলিঙ্গ (গুপ্ত অষ্টলিঙ্গসহ), দেবী আৰু গণেশৰ সমন্বিত উপাসনা বৰ্ণনা কৰি যাত্ৰাক সমগ্ৰ আৰাধনা-সংমিশ্ৰণ ৰূপে স্থাপন কৰা হৈছে। শেষত গদাধৰ-স্তোত্ৰে ধৰ্ম-অৰ্থ-কাম-মোক্ষ প্ৰাৰ্থনা, ঋণমোচনৰ সাক্ষ্যভাব, আৰু ‘অক্ষয় শ্ৰাদ্ধ’ তত্ত্ব—গয়া কৰ্মে অবিনাশী পুণ্য আৰু পিতৃলোকৰ ব্রহ্মলোকগতি—প্ৰতিপাদিত।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे गयामाहात्म्ये गययात्रा नाम पञ्चदशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ षोडशाधिकशततमो ऽध्यायः गयायात्राविधिः अग्निर् उवाच गायत्र्यैव महानद्यां स्नातः सन्ध्यां समाचरेत् गायत्र्या अग्रतः प्रातः श्राद्धं पिण्डमथाक्षयं
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণৰ গয়া-মাহাত্ম্যত ‘গয়া-যাত্ৰা’ নামৰ ১১৫তম অধ্যায় সমাপ্ত। এতিয়া ১১৬তম অধ্যায় ‘গয়া-যাত্ৰা-বিধি’ আৰম্ভ। অগ্নি ক’লে—কেৱল গায়ত্ৰী জপ কৰি মহানদীত স্নান কৰি সন্ধ্যা-উপাসনা কৰিব; তাৰ পিছত প্ৰাতে গায়ত্ৰীক অগ্ৰে ৰাখি শ্রাদ্ধ আৰু পিণ্ডদান কৰিব, তাতে অক্ষয় ফল লাভ হয়।
Verse 2
मध्याह्ने चोद्यति स्नात्वा गीतवाद्यैर् ह्युपास्य च सावित्रीपुरतः सन्ध्यां पिण्डदानञ्च तत्पदे
মধ্যাহ্নত সূৰ্য মধ্যগমনতে থাকোঁতে স্নান কৰি গীত-বাদ্যসহ উপাসনা কৰিব; আৰু সাবিত্ৰীৰ সন্মুখত মধ্যাহ্ন-সন্ধ্যা কৰি সেই পবিত্ৰ স্থানত পিণ্ডদানো কৰিব।
Verse 3
अगस्त्यस्य पदे कुर्याद्योनिद्वारं प्रविश्य च निर्गतो न पुनर्योनिं प्रविशेन्मुच्यते भवात्
অগস্ত্য-মুনিৰ পদচিহ্ন/আসনস্থলত এই কৰ্ম কৰিব; ‘যোনিদ্বাৰ’ত প্ৰৱেশ কৰি পাছত বাহিৰ হৈ পুনৰ যোনিত প্ৰৱেশ নকৰিলে—সেইজন সংসাৰবন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 4
प्रात इति क मध्याह्ने सरसीति ग मुच्यते भयादिति छ , झ च बलिं काकशिलायाञ्च कुमारञ्च नमेत्ततः स्वर्गद्वार्यां सोमकुण्डे वायुतीर्थे ऽथ पिण्डदः
প্ৰাতে ‘ক’, মধ্যাহ্নে ‘গ’; আৰু ‘ভয়াত্ মুচ্যতে’ এই মন্ত্রত ‘ছ’ আৰু ‘ঝ’ চিহ্নিত। তাৰপিছত বলি দান কৰি কাকশিলা আৰু কুমাৰক প্ৰণাম কৰিব; অনন্তৰ স্বৰ্গদ্বাৰী, সোমকুণ্ড আৰু বায়ুতীৰ্থত পিণ্ডদান কৰিব।
Verse 5
भवेदाकशगङ्गायां कपिलायाञ्च पिण्डदः कपिलेशं शिवं नत्वा रुक्मिकुण्डे च पिण्डदः
আকাশগঙ্গা আৰু কপিলাত পিণ্ডদানকাৰী হয়। কপিলেশ শিৱক প্ৰণাম কৰি ৰুক্মিকুণ্ডতো পিণ্ডদানকাৰী হয়।
Verse 6
कोटीतीर्थे च कोटीशं नत्वामोघपदे नरः गदालोले वानरके गोप्रचारे च पिण्डदः
কোটিতীৰ্থত কোটীশক প্ৰণাম কৰি, অমোঘপদত; আৰু গদালোল, বানৰক, গোপ্ৰচাৰতও মানুহে পিণ্ডদান কৰিব।
Verse 7
नत्वा गावं वैतरण्यामेकविंशकुलोद्धृतिः श्राद्धपिण्डप्रदाता स्यात् क्रौञ्चपदे च पिण्डदः
বৈতৰণী গাভীক প্ৰণাম/সমৰ্পণ কৰি একুশ কুলৰ উদ্ধাৰক হয়; শ্ৰাদ্ধ-পিণ্ডৰ দাতা হ’ব, আৰু ক্রৌঞ্চপদতো পিণ্ডদান কৰিব।
Verse 8
तृतीयायां विशालायां निश्चिरायाञ्च पिण्डदः ऋणमोक्षे पापमोक्षे भस्मकुण्डे ऽथ भस्मना
তৃতীয় তীৰ্থ ‘বিশালা’ আৰু ‘নিশ্চিৰা’ত পিণ্ডদান কৰা জনে মোক্ষ লাভ কৰে। ‘ঋণমোক্ষ’ আৰু ‘পাপমোক্ষ’ তীৰ্থত ঋণ আৰু পাপৰ পৰা মুক্তি হয়; আৰু ‘ভস্মকুণ্ড’ত পবিত্ৰ ভস্মৰ প্ৰয়োগে পুণ্য লাভ হয়।
Verse 9
स्नानकृन् मुच्यते पापान्नमेद्देवं जनार्दनम् एष पिण्डो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन
যি বিধিপূৰ্বক স্নান কৰে, সি পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। সি দেৱ জনাৰ্দনক প্ৰণাম কৰি ক’ব— “হে জনাৰ্দন, এই পিণ্ড মই আপোনাৰ হস্তত অৰ্পণ কৰিলোঁ।”
Verse 10
परलोकगते मह्यमक्ष्यय्यमुपतिष्ठतां गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्दनः
মই পৰলোকলৈ গ’লে, গয়াক্ষেত্ৰত পিতৃৰূপে অৱস্থিত অক্ষয় জনাৰ্দন স্বয়ং মোৰ কাষত উপস্থিত থাকক— অচল সহায় হৈ।
Verse 11
तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते वै ऋणत्रयात् मार्कण्डेयेश्वरं नत्वा नमेद्गृध्रेश्वरं नरः
সেই পদ্মনয়ন প্ৰভুক দর্শন কৰিলে মানুহ ত্ৰিবিধ ঋণৰ পৰা নিশ্চয় মুক্ত হয়। মাৰ্কণ্ডেয়েশ্বৰক প্ৰণাম কৰি, গৃধ্ৰেশ্বৰকো নমস্কাৰ কৰা উচিত।
Verse 12
मूलक्षेत्रे महेशस्य धारायां पिण्डदो भवेत् घ च कपिलेशमित्यादिः, गोप्रचारे च पिण्डद इत्य् अन्तः पाठो ग पुस्तके नास्ति श्राद्धे पिण्डप्रदतेति ख भवेदाकाशगङ्गायामैत्यादिः, क्रौञ्चपादे च पिण्डद इत्य् अन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति नमेद्भूतेश्वरं नर इति घ गृध्रकूटे गृध्रवटे धौतपादे च पिण्डदः
মহেশৰ মূলক্ষেত্ৰ আৰু ধাৰাত পিণ্ডদান কৰিলে পিণ্ডদাতাৰ পুণ্য লাভ হয়; কপিলেশ আদি তীৰ্থতো একেই ফল। কিছুমান পাঠত শ্ৰাদ্ধকালত পিণ্ডপ্ৰদান কৰিব লাগে বুলি বিধান আছে। আকাশগঙ্গাতো পিণ্ডদাতাৰ ফল পোৱা যায়; গৃধ্ৰকূট, গৃধ্ৰবট আৰু ধৌতপাদতো (সি) পিণ্ডদাতা হয়। কিছুমান পাঠত গোপ্ৰচাৰ আৰু ক্রৌঞ্চপাদৰ উল্লেখ আছে, আৰু ‘মানুহে ভূতেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰক’— এই পাঠো দেখা যায়।
Verse 13
पुष्करिण्यां कर्दमाले रामतीर्थे च पिण्डदः प्रभासेशन्नमेत् प्रेतशिलायां पिण्डदो भवेत्
যি পুষ্কৰিণী, কৰ্দমাল আৰু ৰামতীৰ্থত পিণ্ডদান কৰে আৰু প্ৰভাসেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰে, সি প্ৰেতশিলাত পিণ্ডদান কৰাৰ সমান পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 14
दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठाः पितरो बान्धवादयः प्रेतादिरूपा मुक्ताः स्युः पिण्डैर् दत्तैर् मयाखिलाः
দিব্যলোক, অন্তৰীক্ষ বা পৃথিৱীত অৱস্থিত পিতৃগণ—বান্ধৱ আদি সহ—প্ৰেতাদি অৱস্থাত থাকিলেও, মোৰ দিয়া পিণ্ডৰ দ্বাৰা তেওঁলোক সকলোৱে মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 15
स्थानत्रये प्रेतशिला गयाशिरसि पावनी प्रभासे प्रेतकुण्डे च पिण्डदस्तारयेत् कुलम्
তিনিটা স্থানত—প্ৰেতশিলা, গয়াশিৰ আৰু প্ৰভাসৰ পাৱন প্ৰেতকুণ্ডত—যি পিণ্ডদান কৰে, সি নিজৰ কুলক উদ্ধাৰ কৰে।
Verse 16
वसिष्ठेशन्नमस्कृत्य तदग्रे पिण्डदो भवेत् गयानाभौ सुषुम्णायां महाकोष्ट्याञ्च पिण्डदः
বসিষ্ঠেশ্বৰক নমস্কাৰ কৰি তেওঁৰ সন্মুখত পিণ্ডদান কৰিব লাগে। গয়ানাভি, সুষুম্না আৰু মহাকোষ্ঠীতেও পিণ্ড অৰ্পণ কৰিব লাগে।
Verse 17
गदाधराग्रतो मुण्डपृष्ठे देव्याश् च सन्निधौ मुण्दपृष्ठं नमेदादौ क्षेत्रपालादिसंयुतम्
আৰম্ভতে দেৱীৰ সন্নিধিত আৰু গদাধৰ (বিষ্ণু)ৰ সন্মুখত, ক্ষেত্ৰপাল আদি সহ মুণ্ডপৃষ্ঠক প্ৰথমে প্ৰণাম কৰিব লাগে।
Verse 18
पूजयित्वा भयं न स्याद्विषरोगादिनाशनम् ब्रह्माणञ्च नमस्कृत्य ब्रह्मलोकं नयेत् कुलम्
পূজা কৰিলে ভয় নাথাকে; ই বিষ, ৰোগ আদি নাশ কৰে। আৰু ব্ৰহ্মাক নমস্কাৰ কৰি মানুহে নিজৰ কুলক ব্ৰহ্মলোকলৈ লৈ যায়।
Verse 19
सुभद्रां बलभद्रञ्च प्रपूज्य पुरुषोत्तमम् सर्वकामसमायुक्तः कुलमुद्धृत्य नाकभाक्
সুভদ্ৰা আৰু বলভদ্ৰক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি, তাৰ পিছত পুৰুষোত্তমক আৰাধনা কৰিলে মানুহে সকলো কামনাৰ সিদ্ধি লাভ কৰে; কুল উদ্ধাৰ কৰি স্বৰ্গৰ ভাগী হয়।
Verse 20
हृषीकेशं नमस्कृत्य तदग्रे पिण्डदो भवेत् माधवं पूजयित्वा च देवो वैमानिको भवेत्
হৃষীকেশক নমস্কাৰ কৰি, তেওঁৰ সন্মুখতে পিণ্ডদান কৰা উচিত। আৰু মাধৱক পূজা কৰিলে মানুহে বিমানগামী দেৱতাসদৃশ হয়।
Verse 21
महालक्ष्मीं प्रार्च्य गौरीं मङ्गलाञ्च सरस्वतीम् पितॄनुद्धृत्य स्वर्गस्थो भुक्तभोगो ऽत्र शास्त्रधीः
মহালক্ষ্মী, গৌৰী, মংগলা আৰু সৰস্বতীক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰি আৰু পিতৃসকলক উদ্ধাৰ কৰি সি স্বৰ্গত অৱস্থান কৰে; আৰু এই লোকতো শাস্ত্ৰবুদ্ধিসম্পন্ন হৈ ঐশ্বৰ্য আৰু ভোগ উপভোগ কৰে।
Verse 22
ठोत्र झ पुस्तके ऽधिको ऽस्ति प्रेतादिरूपमुक्ता इति ख , ग , घ , ङ , ज च कुलमुद्धृत्य लोकभागिति ग , ज च वशिष्ठेशमित्यादिः, कुलमुद्धृत्य नाकभागित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति देवैर् वैमानिक इति छ द्वादशादित्यमभ्यर्य वह्निं रेवन्तमिन्द्रकम् रोगादिमुक्तः स्वर्गी स्याच्छ्रीकपर्दिविनायकम्
দ্বাদশ আদিত্য, বহ্নি (অগ্নি), ৰেৱন্ত, ইন্দ্ৰ আৰু শ্ৰীকপৰ্দি-বিনায়কক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে মানুহে ৰোগ আদি দুখ-কষ্টৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু মৃত্যুৰ পিছত স্বৰ্গ লাভ কৰি দেৱসমাজত বিমানগামী হয়।
Verse 23
प्रपूज्य कार्त्तिकेयञ्च निर्विघ्नः सिद्धिमाप्नुयात् सोमनाथञ्च कालेशङ्केदारं प्रपितामहम्
কাৰ্ত্তিকেয়ক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে সাধকে নিৰ্বিঘ্নে সিদ্ধি লাভ কৰে; লগতে সোমনাথ, কালেশ, কেদাৰ আৰু প্ৰপিতামহকো পূজা কৰা উচিত।
Verse 24
सिद्धेश्वरञ्च रुद्रेशं रामेशं ब्रह्मकेश्वरम् अष्टलिङ्गानि गुह्यानि पूजयित्वा तु सर्वभाक्
সিদ্ধেশ্বৰ, ৰুদ্ৰেশ, ৰামেশ আৰু ব্ৰহ্মকেশ্বৰ আদি গুহ্য অষ্টলিঙ্গ পূজা কৰিলে সাধক সকলো শুভ ফলৰ অংশীদাৰ হয়।
Verse 25
नारायणं वराहञ्च नारसिंहं नमेच्छ्रिये ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यं त्रिपुरघ्नमशेषदम्
শুভ সমৃদ্ধিৰ বাবে মই নাৰায়ণ, বৰাহ আৰু নৰসিংহক প্ৰণাম কৰোঁ; আৰু ব্ৰহ্মা-বিষ্ণু-মহেশ নামে খ্যাত ত্ৰিপুৰঘ্ন, যি সকলো বৰ দান কৰে, তাক বন্দনা কৰোঁ।
Verse 26
सीतां रामञ्च गरुडं वामनं सम्प्रपूज्य च सर्वकामानवाप्नोति ब्रह्मलोकं नयेत् पितॄन्
সীতা, ৰাম, গৰুড় আৰু বামনক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে সাধকে সকলো কামনা লাভ কৰে আৰু পিতৃসকলক ব্ৰহ্মলোলৈ নি যায়।
Verse 27
देवैः सार्धं सम्प्रपूज्य देवमादिगदाधरम् ऋणत्रयविनिर्मुक्तस्तारयेत् सकलं कुलम्
দেৱতাসকলৰ সৈতে আদিগদাধৰ দেৱক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে সাধক ত্ৰিবিধ ঋণৰ পৰা মুক্ত হয় আৰু সমগ্ৰ কুলক উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে।
Verse 28
देवरूपा शिला पुण्या तस्माद्देवमयी शिला गयायां नहि तत् स्थानं यत्र तीर्थं न विद्यते
দেৱৰূপ ধাৰণ কৰা শিলা পুণ্যদায়িনী; সেয়ে সেই শিলাই দেৱময় স্বৰূপ। গয়াত তীৰ্থ নথকা স্থান একো নাই।
Verse 29
यन्नाम्ना पातयेत् पिण्डं तन्नयेद्ब्रह्म शाश्वतम् फल्ग्वीशं फल्गुचण्डीं च प्रणम्याङ्गारकेश्वरम्
যি পবিত্ৰ নাম উচ্চাৰণ কৰি পিণ্ড অৰ্পণ কৰা হয়, সেই ক্ৰিয়াই পৰলোকগতিক শাশ্বত ব্ৰহ্মলৈ নেয়। ফল্গ্বীশ, ফল্গুচণ্ডী আৰু অঙ্গাৰকেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি বিধি সম্পন্ন কৰিব লাগে।
Verse 30
मतङ्गस्य पदे श्राद्धी भरताश्रमके भवेत् हंसतीर्थे कोटितीर्थे यत्र पाण्डुशिलान्नदः
মতঙ্গৰ পদচিহ্নস্থলত শ্রাদ্ধ কৰিব লাগে; তদ্ৰূপ ভৰতাশ্ৰমতো। হংসতীৰ্থ আৰু কোটিতীৰ্থত—য’ত পাণ্ডুশিলা নামৰ নদী বয়—সেই ঠাইতো শ্রাদ্ধ বিধেয়।
Verse 31
तत्र स्यादग्निधारायां मधुस्रवसि पिण्डदः रुद्रेशं किलिकिलेशं नमेद्वृद्धिविनायकम्
সেই ঠাইত ‘অগ্নিধারা’, ‘মধুস্ৰৱ’ আৰু ‘পিণ্ডদ’ ৰূপে (বিধি কৰোঁতে) ৰুদ্রেশ, কিলিকিলেশ আৰু বৃদ্ধিবিনায়কক প্ৰণাম কৰিব লাগে।
Verse 32
पिण्डदो धेनुकारण्ये पदे धेनोर् नमेच्च गाम् पूजयित्वाथेति क , घ , ङ , ज च नमेद्बुद्धिविनायकमिति ख , ग , छ च नमेद्वृद्धविनायकमिति घ सर्वान् पितॄंस्तारयेच्च सरस्वत्याञ्च पिण्डदः
ধেনুকাৰণ্যত পিণ্ডদাতাই গৰুৰ পদচিহ্নস্থলত প্ৰণাম কৰিব আৰু গৰুকো নমস্কাৰ কৰিব। গৰু পূজা কৰি পাছত নিৰ্দিষ্ট মন্ত্রবাক্য জপ কৰিব—“বুদ্ধিবিনায়কায় নমঃ” বুলি প্ৰণাম কৰিব, আৰু “বৃদ্ধিবিনায়কায় নমঃ” বুলিো প্ৰণাম কৰিব। এইদৰে পিণ্ডদাতাই সকলো পিতৃক তাৰে আৰু সৰস্বতীকো আৰাধনা কৰিব।
Verse 33
सन्ध्यामुपास्य सायाह्ने नमेद्देवीं सरस्वतीम् त्रिसन्ध्याकृद्भवेद्विप्रो वेदवेदाङ्गपारगः
সন্ধ্যা-উপাসনা সম্পন্ন কৰি সায়াহ্নত দেবী সৰস্বতীক প্ৰণাম কৰিব লাগে। যি ব্ৰাহ্মণে ত্ৰিসন্ধ্যা বিধি পালন কৰে, সি বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী হয়।
Verse 34
गयां प्रदक्षिणीकृत्य गयाविप्रान् प्रपूज्य च अन्नदानादिकं सर्वं कृतन्तत्राक्षयं भवेत्
গয়াৰ প্ৰদক্ষিণা কৰি আৰু গয়াৰ ব্ৰাহ্মণসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিলে, তাত কৰা অন্নদান আদি সকলো কৰ্ম অক্ষয় ফলদায়ক হয়।
Verse 35
स्तुत्वा सम्प्रार्थयेदेवमादिदेवं गदाधरम् गदाधरं गयावासं पित्रादीनां गतिप्रदम्
স্তৱ কৰি তাৰ পাছত আদিদেৱ গদাধৰক আন্তৰিকভাৱে প্ৰাৰ্থনা কৰিব লাগে—গয়াবাসী গদাধৰ, যিয়ে পিতৃ আদি সকলক সদ্গতি প্ৰদান কৰে।
Verse 36
धर्मार्थकाममोक्षार्थं योगदं प्रणमाम्यहम् देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितम्
ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষ লাভৰ বাবে মই যোগদাতাক প্ৰণাম কৰোঁ—যি দেহ, ইন্দ্ৰিয়, মন, বুদ্ধি, প্ৰাণ আৰু অহংকাৰৰ পৰা বর্জিত।
Verse 37
नित्यशुद्धं बुद्धियुक्तं सत्यं ब्रह्म नमाम्यहम् आनन्दमद्वयं देवं देवदानववन्दितम्
মই সেই সত্য ব্ৰহ্মক প্ৰণাম কৰোঁ, যি নিত্যশুদ্ধ আৰু পৰিপূৰ্ণ বুদ্ধিযুক্ত; যি আনন্দস্বৰূপ অদ্বয় দেব, আৰু দেব-দানৱ উভয়ে বন্দনা কৰে।
Verse 38
देवदेवीवृन्दयुक्तं सर्वदा प्रणमाम्यहम् कलिकल्मषकालार्तिदमनं वनमालिनम्
দেৱ-দেৱীৰ বৃন্দসহিত, কলিযুগৰ কল্মষ আৰু কাল-যন্ত্ৰণা দমনকাৰী, বনমালাধাৰী প্ৰভুক মই সদায় প্ৰণাম কৰোঁ।
Verse 39
पालिताखिललोकेशं कुलोद्धरणमानसम् व्यक्ताव्यक्तविभक्तात्माविभक्तात्मानमात्मनि
সকলো লোকৰ ঈশ্বৰ, সমগ্ৰ বিশ্বৰ পালনকৰ্তা, কুল-উদ্ধাৰত নিবিষ্ট মনযুক্ত—যাঁৰ আত্মা ব্যক্ত-অব্যক্ত ৰূপে ভাসিলেও স্ব-আত্মাত অবিভক্ত—সেই প্ৰভুৰ শৰণ মই গ্ৰহণ কৰোঁ।
Verse 40
स्थितं स्थिरतरं सारं वन्दे घोराघमर्दनम् आगतो ऽस्मि गयां देव पितृकार्ये गदाधरः
অত্যন্ত স্থিৰ, পৰম সাৰস্বরূপ, ভয়ংকৰ পাপ-মৰ্দনকাৰী প্ৰভুক মই বন্দনা কৰোঁ। হে দেৱ! পিতৃকাৰ্যৰ বাবে মই গয়ালৈ আহিছোঁ; আপুনি গদাধৰ।
Verse 41
त्वं मे साक्षी भवाद्येह अनृणो ऽहमृणत्रयात् द्धबुद्धियुक्तमिति घ , छ च कालार्तिनाशनमिति घ कालार्तिदलनमिति ग , ङ , घ , ज च पालिताखिलदेवेशमिति घ स्थिततरमिति ग , घ , ङ च वन्देहमरिमर्दनमिति ङ वन्दे संसारमर्दनमिति ज साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्मेशानादयस् तथा
ইয়াতেই আৰু এতিয়াই আপুনি মোৰ সাক্ষী হওক, যাতে দেৱঋণ, ঋষিঋণ আৰু পিতৃঋণ—এই ত্ৰিঋণৰ পৰা মই অনৃণ হওঁ। (কিছুমান পাঠান্তৰ: “দৃঢ়বুদ্ধিযুক্ত”; “কালাৰ্তিনাশন/কালাৰ্তিদলন”; “পালিতাখিলদেৱেশ”; “স্থিততৰ”; “মই অরিমৰ্দনক বন্দনা কৰোঁ/মই সংসাৰমৰ্দনক বন্দনা কৰোঁ”.) লগতে ব্ৰহ্মা, ঈশান (শিৱ) আদি দেৱসকলেও মোৰ সাক্ষী হওক।
Verse 42
मया गयां समासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता गयामाहात्म्यपठनाच्छ्राद्धादौ ब्रह्मलोकभाक्
মই গয়ালৈ গৈ পিতৃসকলৰ নিষ্কৃতি (প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু উদ্ধাৰ) সম্পন্ন কৰিলোঁ। গয়া-মাহাত্ম্য পাঠ কৰি শ্ৰাদ্ধাদি কৰ্ম কৰা জন ব্রহ্মলোকৰ ভাগী হয়।
Verse 43
पितॄणामक्षयं श्राद्धमक्षयं ब्रह्मलोकदम्
পিতৃসকলৰ উদ্দেশ্যে কৰা এই শ্রাদ্ধ পুণ্যফলত অক্ষয়; অক্ষয় ফলৰূপে ই ব্রহ্মলোকপ্ৰাপ্তি দান কৰে।
Bathing in the great river while reciting the Gāyatrī, followed by Sandhyā worship, and then morning śrāddha with piṇḍa-dāna with Gāyatrī placed foremost.
It assigns specific salvific effects to tīrtha-stations (yoni-dvāra non-return symbolism, Vaitaraṇī cow uplifting twenty-one generations, darśana removing ṛṇa-traya) and culminates in akṣaya-śrāddha and Gadādhara-prayer aimed at dharma-artha-kāma-mokṣa.
Gadādhara (Viṣṇu at Gayā) is invoked as witness and savior for pitṛ-kārya, the remover of the threefold debt, and the giver of puruṣārthas, anchoring the rite in both devotion and doctrinal soteriology.
The chapter preserves recensional variants and manuscript notes (e.g., absent or added lines in specific manuscript groups), indicating a living ritual-text tradition with localized readings.