Adhyaya 115

Verse 1

आ श्रीराजेन्द्रलालमित्रेण परिशोधितम् कलिकाताराजधान्यां गणेशयन्त्रे मुद्रितञ्च संवत् अथाग्निपुराणस्य द्वितीयखण्डस्यानुक्रमणिका अग्निपुराणं अथ पञ्चदशाधिकशततमो ऽध्यायः गयायात्राविधिः अग्निर् उवाच उद्यतश्चेद्गयां यातुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः विधाय कार्पटीवेशं ग्रामस्यापि प्रदक्षिणं

‘শ্ৰী ৰাজেন্দ্ৰলাল মিত্ৰে পৰিশোধিত; কলিকাতা ৰাজধানীত গণেশ যন্ত্ৰত মুদ্রিত; সংবৎ …’ তাৰ পিছত অগ্নিপুৰাণৰ দ্বিতীয় খণ্ডৰ অনুক্ৰমণিকা। এতিয়া একশ পঞ্চদশ অধ্যায়— গয়াযাত্ৰাবিধি। অগ্নিয়ে ক’লে— “যদি কোনোবাই গয়ালৈ যাবলৈ উদ্যত হয়, তেন্তে বিধিমতে প্ৰথমে শ্ৰাদ্ধ কৰিব; তাৰ পিছত কাৰ্পটী (ভিক্ষুক) বেছ ধৰি গাঁৱৰো প্ৰদক্ষিণ কৰিব।”

Verse 2

कृत्वा प्रतिदिनङ्गच्छेत् संयतश्चाप्रतिग्रही गृहाच्चलितमात्रस्य गयया गमनं प्रति

প্ৰতিদিন নিত্যকৰ্ম সম্পন্ন কৰি, সংযত হৈ আৰু দান-গ্ৰহণ নকৰাকৈ, প্ৰতিদিন গয়ালৈ উদ্দেশ্য কৰি যাত্ৰা কৰা উচিত; যি কেৱল ঘৰ এৰি ওলাইছে, তাৰো লক্ষ্য গয়া-গমনেই।

Verse 3

स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणान्तु पदे पदे ब्रह्मज्ञानेन किं कार्यं गोगृहे मरणेन किं

পিতৃসকলৰ বাবে পদে পদে এই ক্ৰিয়া স্বৰ্গাৰোহণৰ সোপান। তেন্তে এই উদ্দেশ্যে কেৱল ব্ৰহ্মজ্ঞানৰ কি প্ৰয়োজন? আৰু গোগৃহত মৰণে কি ফল?

Verse 4

किं कुरुक्षेत्रवासेन यदा पुत्रो गयां व्रजेत् गयाप्राप्तं सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत्

যেতিয়া পুত্ৰ গয়ালৈ যায়, তেতিয়া কুরুক্ষেত্ৰত বাস কৰাৰ কি উপকাৰ? গয়াত উপনীত পুত্ৰক দেখি পিতৃসকলৰ উৎসৱময় আনন্দ হয়।

Verse 5

पद्भ्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किन्न दास्यति ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा

পদেৰে যদিও জল স্পৰ্শ কৰা হয়, তেন্তে সি আমাক কি নেদিব? ব্ৰহ্মজ্ঞান, গয়াশ্ৰাদ্ধ, আৰু তদ্ৰূপ গোগৃহত মৰণ (শুভান্ত)ো।

Verse 6

वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा काङ्क्षन्ति पितरः पुत्रं नरकाद्भयभीरवः

পুৰুষসকলৰ বাবে কুরুক্ষেত্ৰত বাস চাৰিবিধ মুক্তিৰ উপায়। নৰকৰ ভয়ত ভীত পিতৃসকলে নিজৰ ত্ৰাণৰ বাবে পুত্ৰক আকাংক্ষা কৰে।

Verse 7

गयां यास्यति यः पुत्रः स नस्त्राता भविष्यति मुण्डनञ्चोपवासश् च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः

যি পুত্ৰ গয়ালৈ যায়, সিয়েই আমাৰ ত্ৰাতা (উদ্ধাৰক) হ’ব। মুণ্ডন আৰু উপবাস—এই বিধি সকলো তীৰ্থতে নিৰ্দিষ্ট।

Verse 8

न कालादिर्गयातीर्थे दद्यात् पिण्डांश् च नित्यशः पक्षत्रयनिवासी च पुनात्यासप्ततमं कुलं

গয়া-তীৰ্থত কোনো বিশেষ কাল বা শুভমুহূৰ্ত নাচাই নিত্য পিণ্ডদান কৰা উচিত। তাতে তিন পক্ষ বাস কৰা পিতৃজন দাতাৰ কুলক সাতাত্তৰতম পুৰুষলৈকে পবিত্ৰ কৰে।

Verse 9

गन्तुमिति ख , ग , घ , छ , ज च यदि इति घ , ग , झ च अष्टकासु च वृद्धौच गयायां मृतवासरे अत्र मातुः पृथक् श्राद्धमन्यत्र पतिना सह

‘গন্তুম্’—এই পাঠ খ-, গ-, ঘ-, ছ- আৰু জ-শাখাত; ‘যদি’—এই পাঠ ঘ-, গ- আৰু ঝ-শাখাত। অষ্টকা দিনত, বৃদ্ধি (শুভ উপলক্ষ)ত, গয়াত, আৰু মৃত্যু-তিথিৰ দিন—ইয়াত মাতৃৰ শ্রাদ্ধ পৃথককৈ কৰিব লাগে; অন্যত্ৰ স্বামী (পিতা)ৰ সৈতে একেলগে কৰিব লাগে।

Verse 10

पित्रादिनवदैत्यं तथा द्वादशदैवतं प्रथमे दिवसे स्नायात्तीर्थे ह्य् उत्तरमानसे

প্ৰথম দিন উত্তৰ-মানস তীৰ্থত স্নান কৰিব লাগে, আৰু তাতে পিতৃ আদি নৱ দৈত্য আৰু দ্বাদশ দেৱতাক তৰ্পণ কৰি প্ৰসন্ন কৰিব লাগে।

Verse 11

उत्तरे मानसे पुण्ये आयुरारोग्यवृद्धये सर्वाघौघविधानाय स्नानं कुर्याद् विमुक्तये

পুণ্য উত্তৰ-মানসত আয়ু আৰু আৰোগ্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ, সকলো পাপসমূহ নাশ কৰিবলৈ, আৰু মুক্তিৰ বাবে স্নান কৰিব লাগে।

Verse 12

सन्तर्प्य देवपित्रादीन् श्राद्धकृत् पिण्डदो भवेत् दिव्यान्तरीक्षभौमस्थान् देवान् सन्तर्पयाम्यहं

দেৱতা, পিতৃগণ আদি সকলক তৰ্পণ-অৰ্ঘ্যৰে সন্তুষ্ট কৰি শ্ৰাদ্ধকাৰী পিণ্ডদাতা হয়। “দিব্য, অন্তৰীক্ষ আৰু ভৌম লোকত অৱস্থিত দেৱতাসকলক মই তৃপ্ত কৰোঁ।”

Verse 13

दिव्यान्तरीक्षभौमादि पितृमात्रादि तर्पयेत् पिता पितामहश् चैव तथैव प्रपितामहः

দিব্য, অন্তৰীক্ষ আৰু ভৌম শ্ৰেণীক, লগতে পিতৃ-মাতৃ বংশকো তৰ্পণ দিব লাগে—অৰ্থাৎ পিতা, পিতামহ আৰু প্ৰপিতামহক।

Verse 14

माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही मातामहः प्रमातामहो वृद्धप्रमातामहः

মাতা, পিতামহী আৰু প্ৰপিতামহী; মাতামহ, প্ৰমাতামহ আৰু বৃদ্ধ-প্ৰমাতামহ।

Verse 15

तेभ्योन्येभ्य इमान् पिण्डानुद्धाराय ददाम्यहं ॐ नमः सूर्यदेवाय सोमभौमज्ञरूपिणे

তেওঁলোকক আৰু আনসকলকো উদ্ধাৰৰ বাবে মই এই পিণ্ডসমূহ অৰ্পণ কৰোঁ। ॐ—সোম, ভৌম আৰু জ্ঞ-স্বৰূপী সূৰ্যদেৱক নমস্কাৰ।

Verse 16

जीवशुक्रशनैश्चारिराहुकेतुस्वरूपिणे उत्तरे मानसे स्नाता उद्धरेत्सकलं कुलं

উত্তৰ-মানসত স্নান কৰি, যি তেওঁক বৃহস্পতি, শুক্ৰ, শনৈশ্চৰ, ভৌম, ৰাহু আৰু কেতুৰ স্বৰূপ বুলি উপাসনা কৰে, সি নিজৰ সমগ্ৰ কুলক উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 17

सूर्यं नत्वा व्रजेन्मौनी नरो दक्षिणमानसं अ , छ , ज च वृद्धप्रमातृकामह इति क , ग , छ , ज च तेभ्यस्तेभ्य इति घ , ज च सोमभौमस्वरूपिणे इति घ स्नात्वेति क सूर्यं दृष्ट्वा इति ङ ततो दक्षिणमानसमिति ग , घ , ज , झ च दक्षिणे मानसे स्नानं करोमि पितृतृप्तये

সূৰ্যক নমস্কাৰ কৰি মানুহে মৌন ধৰি দক্ষিণ মানস-তীৰ্থলৈ যাব। “বৃদ্ধসকল, প্ৰমাতৃসকল আৰু মাতামহসকললৈ” আৰু “তেওঁলোক-তেওঁলোকলৈ” লগতে “সোম-ভৌম (চন্দ্ৰ-মঙ্গল) স্বৰূপলৈ” এই মন্ত্রে স্নান কৰি; পাছত “সূৰ্য দৰ্শন কৰি” আৰু “তাৰপিছত দক্ষিণ মানস” বুলি সংকল্প কৰিব—“দক্ষিণ মানসত পিতৃসন্তুষ্টিৰ বাবে মই স্নান কৰোঁ।”

Verse 18

गयायामागतः स्वर्गं यान्तु मे पितरो ऽखिलाः श्राद्धं पिण्डन्ततः कृत्वा सूर्यं नत्वा वदेदिदं

গয়ালৈ আহি শ্ৰাদ্ধ আৰু পিণ্ডদান কৰি, সূৰ্যক নমস্কাৰ কৰি এইদৰে ক’ব—“মোৰ সকলো পিতৃ স্বৰ্গলৈ যাওক।”

Verse 19

ॐ नमो भानवे भर्त्रे भवाय भव मे विभो भुक्तिमुक्तिप्रदः सर्वपितॄणां भवभावितः

ওঁ ভানু—ধাৰক—লৈ নমস্কাৰ। হে প্ৰভু ভব, হে বিভো, মোৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক; আপুনি ভোগ-মোক্ষ দাতা আৰু সকলো পিতৃক পোষণ কৰা।

Verse 20

कव्यवालानलः सोमो यमश् चैवार्यमा तथा अग्निष्वात्ता वर्हिषद आज्यपाः पितृदेवताः

কব্যৱাহানল, সোম, যম আৰু আৰ্যমা; লগতে অগ্নিষ্বাত্ত, বৰ্হিষদ আৰু আজ্যপ—এইসকল পিতৃ-দেৱতা।

Verse 21

आगच्छन्तु महाभागा युष्माभी रक्षितास्त्विह मदीयाः पितरो ये च मातृमातामहादयः

মহাভাগ্যবানসকল আহক; আপোনালোকৰ দ্বাৰা ইয়াত ৰক্ষিত মোৰ পিতৃসকল—মোৰ পিতাসকল আৰু মাতৃপক্ষৰ মাতামহ আদি—সকলো আহক।

Verse 22

तेषां पिण्डप्रदाताहमागतो ऽस्मि गयामिमां उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देवर्षिगणपूजितं

মই তেওঁলোকৰ বাবে পিণ্ড-দান দাতা হৈ এই গয়ালৈ আহিছোঁ—মুণ্ডপৃষ্ঠৰ উত্তৰ দিশত, যি দেবর্ষিগণৰ দ্বাৰা পূজিত।

Verse 23

नाम्ना कनखलं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतं सिद्धानां प्रीतिजननैः पापानाञ्च भयङ्करैः

কনখল নামৰ তীৰ্থ ত্ৰিলোকত বিখ্যাত—সিদ্ধসকলৰ প্ৰীতিজনক আৰু পাপৰ বাবে ভয়ংকৰ (অৰ্থাৎ পাপনাশক)।

Verse 24

लेलिहानैर् महानागै रक्ष्यते चैव नित्यशः तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति क्रीडन्ते भुवि मानवाः

সেই স্থান লেলিহান জিভাযুক্ত মহানাগসকলৰ দ্বাৰা সদায় ৰক্ষিত। তাত স্নান কৰি লোক স্বৰ্গলৈ যায়; আৰু পৃথিৱীত মানুহে আনন্দে ক্ৰীড়া কৰে।

Verse 25

फल्गुतीर्थं ततो गच्छेन्महानद्यां स्थितं परं नागाज्जनार्दनात् कूपाद्वटाच्चोत्तरमानसात्

তাৰ পাছত মহানদীত অৱস্থিত শ্ৰেষ্ঠ ফল্গু-তীৰ্থলৈ যাব লাগে—যি নাগ, জনাৰ্দন, কূপ, বটগছ আৰু মানসা—এই সকলোৰে উত্তৰে।

Verse 26

एतद् गयाशिरः प्रोक्तं फल्गुतीर्थं तदुच्यते मुण्डपृष्ठनागाद्याश् च सारात् सारमथान्तरं

ইয়াক ‘গয়াশিৰ’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে; ইয়াকেই ‘ফল্গু-তীৰ্থ’ বুলিও কোৱা হয়। মুণ্ডপৃষ্ঠ, নাগ আদি তীৰ্থসমূহো ইয়াত সাৰৰ সাৰ ৰূপে, আৰু তাৰ পিছত অন্য স্থানসমূহসহ, বৰ্ণিত।

Verse 27

करोमि पितृदैवते इति ज भानवे तस्मै इति ङ देवर्षिगणसेवितमिति घ , ज च देवतागणसेवितमिति झ तत्र स्नाता दिवमिति ज फल्गुं गयाशिर इति ख , ङ , छ च यस्मिन् फलति श्रीर्गौर्वा कामधेनुर्जलं मही दृष्टिरम्यादिकं यस्मात् फल्गुतीर्थं न फल्गुवत्

“মই পিতৃদেৱতাৰ বাবে এই কৰোঁ” বুলি সংকল্প কৰি, ভানু (সূৰ্য)লৈ “তাঁকেই” বুলি অৰ্পণ কৰিব লাগে। এই তীৰ্থ দেৱগণ আৰু দেৱৰ্ষিগণে সেৱিত; তাত স্নান কৰা জনে স্বৰ্গ লাভ কৰে। ফল্গু ‘গয়াশিৰ’ নামেও প্ৰসিদ্ধ। কিয়নো তাত শ্ৰী-সমৃদ্ধি ফল দিয়ে, গাই বৃদ্ধি পায়, কামধেনুৰ ফল লাভ হয়, জল আৰু পৃথিৱী উৰ্বৰ হয়, আৰু মনোৰম দৰ্শনাদি জন্মে—সেয়ে ই ফল্গুতীৰ্থ, সাধাৰণ অৰ্থৰ ‘ফল্গু’ৰ দৰে নিষ্ফল নহয়।

Verse 28

फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरं एतेन किं न पर्याप्तं नृणां सुकृटकारिणां

ফল্গুতীৰ্থত স্নান কৰি গদাধৰ দেৱৰ দৰ্শন কৰিলে, সুকৃতকাৰী মানুহৰ বাবে আৰু কি অপৰ্যাপ্ত থাকিব পাৰে?

Verse 29

पृथिव्यां यानि तीर्थानि आसमुद्रात्सरांसि च फल्गुतीर्थं गमिष्यन्ति वारमेकं दिने दिने

পৃথিৱীৰ সকলো তীৰ্থ আৰু সমুদ্ৰলৈকে থকা সৰোবৰ-তালসমূহো, প্ৰতিদিন একবাৰ ফল্গুতীৰ্থলৈ আহি মিলিত হয়।

Verse 30

फल्गुतीर्थे तीर्थराजे करोति स्नानमादृतः पितॄणां ब्रह्मलोकाप्त्यै आत्मनो भुक्तिमुक्तये

তীৰ্থৰাজ ফল্গুতীৰ্থত যিয়ে আদৰেৰে স্নান কৰে, সি পিতৃসকলৰ ব্রহ্মলোক-প্ৰাপ্তিৰ বাবে আৰু নিজৰ ভোগ-মুক্তিৰ বাবে এই কৰ্ম কৰে।

Verse 31

स्नात्वा श्राद्धी पिण्डदो ऽथ नमेद्देवं पितामहं कलौ माहेश्वरा लोका अत्र देवी गदाधरः

স্নান কৰি শ্ৰাদ্ধকাৰীয়ে পাছত পিণ্ডদান কৰিব আৰু দেৱ পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ক প্ৰণাম কৰিব। কলিযুগত লোকসমূহ মাহেশ্বৰ (মহেশ্বৰাধীন); ইয়াত দেবী আৰু গদাধৰ (বিষ্ণু)ও পূজ্য।

Verse 32

पितामहो लिङ्गरूपी तन्नमामि महेश्वरं गदाधरं बलं काममनिरुद्धं नरायणं

মই লিঙ্গৰূপ পিতামহ (ব্ৰহ্মা), মহেশ্বৰ (শিৱ), গদাধৰ (বিষ্ণু), বল, কাম, অনিৰুদ্ধ আৰু নাৰায়ণক প্ৰণাম কৰোঁ।

Verse 33

ब्रह्मविष्णुनृसिंहाख्यं वराहादिं नमाम्यहं ततो गदाधरं दृष्ट्वा कुलानां शतमुद्धरेत्

মই তেওঁক প্ৰণাম কৰোঁ যিজন ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু আৰু নৃসিংহ নামে প্ৰসিদ্ধ, আৰু বৰাহাদি ৰূপে প্ৰকাশিত। তাৰ পিছত গদাধৰৰ দৰ্শনে নিজৰ কুলৰ শত পুৰুষৰ উদ্ধাৰ হয়।

Verse 34

धर्मारण्यं द्वितीये ऽह्नि मतङ्गस्याश्रमे वरे मतङ्गवाप्यां संस्नाय श्राद्धकृत् पिण्डदो भवेत्

দ্বিতীয় দিন ধাৰ্মাৰণ্যলৈ, মতঙ্গ ঋষিৰ উত্তম আশ্ৰমলৈ যাব লাগে। মতঙ্গ-ৱাপীত স্নান কৰি শ্ৰাদ্ধ কৰিলে সি পিণ্ডদাতা হয়।

Verse 35

मतङ्गेशं सुद्धेशं नत्वा चेदमुदीरयेत् प्रमाणं देवताः सन्तु लोकपालाश् च साक्षिणः

মতঙ্গেশ, শুদ্ধেশক প্ৰণাম কৰি এইদৰে উচ্চাৰণ কৰিব—“দেৱতাসকল প্ৰমাণ হওক, আৰু লোকপালসকল সাক্ষী হওক।”

Verse 36

मयागत्य मतङ्गे ऽस्मिन् पितॄणां निष्कृतिः कृता स्नानतर्पणश्राद्धादिर्ब्रह्मतीर्थे ऽथ कूपके

মই এই মতঙ্গ তীৰ্থলৈ আহি পিতৃসকলৰ নিষ্কৃতি (প্ৰায়শ্চিত্ত আৰু মুক্তি) সম্পন্ন কৰিছোঁ; আৰু ব্ৰহ্মতীৰ্থত তথা পাছত কূপকত স্নান, তৰ্পণ, শ্ৰাদ্ধ আদি কৰ্ম কৰিছোঁ।

Verse 37

अतो देव इति ख , ग , घ , छ च नारायणमिति ख , ग , ङ च श्राद्धदः पिण्डद इति ख मतङ्गेशञ्च सिद्धेशमिति ज ब्रह्मतीर्थेत्रेति ख तत्कूर्पयूपयोर्मध्ये श्राद्धं कुलशतोद्धृतौ महाबोधतुरुं नत्वा धर्मवान् स्वर्गलोकभाक्

তাৰ পিছত ‘অতো দেব…’ আৰু ‘নাৰায়ণম্…’ মন্ত্র পাঠ কৰিব লাগে। কিছুমান পাঠভেদত ‘শ্ৰাদ্ধদাতা, পিণ্ডদাতা’ আৰু মতঙ্গেশ, সিদ্ধেশ, ব্ৰহ্মতীৰ্থৰ উল্লেখো পোৱা যায়। কূৰ্প আৰু যূপৰ মাজত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে বংশৰ শত পুৰুষ উদ্ধাৰ হয়; মহাবোধি বৃক্ষক প্ৰণাম কৰি ধৰ্মবান ব্যক্তি স্বৰ্গলোক লাভ কৰে।

Verse 38

तृतीये ब्रह्मसरसि स्नानं कुर्याद्यतव्रतः स्नानं ब्रह्मसरस्तीर्थे करोमि ब्रह्मभूतये

তৃতীয় দিন/অৱসৰত ব্ৰতনিষ্ঠ ব্যক্তিয়ে ব্ৰহ্মসৰসত স্নান কৰিব লাগে। (এইদৰে জপ কৰি:) ‘ব্ৰহ্মসৰস তীৰ্থত মই ব্ৰহ্মত্ব/মোক্ষলাভৰ বাবে স্নান কৰোঁ।’

Verse 39

पितॄणां ब्रह्मलोकाय ब्रह्मर्षिगणसेविते तर्पणं श्राद्धकृत् पिण्डं प्रदद्यात्तु प्रसेचनं कुर्याच्च वाजपेयार्थी ब्रह्मयूपप्रदक्षिणं

ব্ৰহ্মলোকপ্ৰাপ্ত—ব্ৰহ্মৰ্ষিগণসেৱিত—পিতৃসকলৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰাদ্ধকৰ্তাই তৰ্পণ কৰিব, পিণ্ডদান দিব আৰু প্ৰসেচন (জল ছিটোৱা)ও কৰিব। আৰু যিয়ে বাজপেয় যজ্ঞৰ ফল কামনা কৰে, সিয়ে ব্ৰহ্ম-যূপৰ প্ৰদক্ষিণা কৰিব।

Verse 40

एको मुनिः कुम्भकुशाग्रहस्त आम्रस्य मूले सलिलन्ददाति आम्नाय सिक्ताः पितरश् च तृप्ता एका क्रिया द्व्यर्थकरी प्रसिद्धा

এজন একাকী মুনি, হাতত কুম্ভ আৰু কুশাগ্ৰ লৈ, আমগছৰ গুৰিত জল অৰ্পণ কৰে। শাস্ত্ৰীয় পৰম্পৰা অনুসাৰে এইদৰে ‘সিঞ্চিত’ পিতৃসকল তৃপ্ত হয়। এই একেটা ক্ৰিয়া দ্বিবিধ ফলদায়িনী বুলি প্ৰসিদ্ধ।

Verse 41

ब्रह्माणञ्च नमस्कृत्य कुलानां शतमुद्धरेत् फल्गुतीर्थे चतुर्थे ऽह्नि स्नात्वा देवादितर्पणं

ব্ৰহ্মাক নমস্কাৰ কৰি (মানুহে) নিজৰ কুলৰ শতজনক উদ্ধাৰ কৰিব। তাৰ পিছত চতুৰ্থ দিন ফল্গু তীৰ্থত স্নান কৰি দেৱাদি সকলৰ উদ্দেশ্যে তৰ্পণ কৰিব।

Verse 42

कृत्वा श्राद्धं सपिण्डञ्च गयाशिरसि कारयेत् पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं क्रोशमेकं गयाशिरः

শ্ৰাদ্ধ আৰু পিণ্ডদান সম্পন্ন কৰি তাক গয়া-শিৰত কৰাব লাগে। গয়া-ক্ষেত্ৰ পাঁচ ক্ৰোশ বিস্তৃত, আৰু গয়া-শিৰ এক ক্ৰোশ পৰিমিত।

Verse 43

तत्र पिण्डप्रदानेन कुलानां शतमुधरेत् मुण्डपृष्ठे पदं न्न्यास्तं महादेवेन धीमता

তাত পিণ্ডদান কৰিলে বংশৰ শত পুৰুষ উদ্ধাৰ পায়। মুণ্ড পৰ্বতৰ পৃষ্ঠত সেই পবিত্ৰ পদচিহ্ন ধীমন্ত মহাদেৱে স্থাপন কৰিছে।

Verse 44

मुण्डपृष्ठे शिरः साक्षाद् गयाशिर उदाहृतं इत्य् अन्तः पाठश्छ पुस्तके नास्ति ब्रह्मसदस्तीर्थे इति घ ब्रह्मशिरस्तीर्थे इति ख तर्पणश्राद्धकृत् पिण्डप्रदश्चापि प्रसेचनमिति ख , छ च तर्पणश्राद्धकृत् पिण्डप्रदश्चाम्रप्रसेचनमिति ग , घ , ङ , ज च साक्षाद् गयाशिरस्तत्र फल्गुतीर्थाश्रमं कृतं

মুণ্ড পৰ্বতৰ পৃষ্ঠ-ঢালত থকা ‘শিৰ’কেই প্ৰত্যক্ষভাৱে ‘গয়া-শিৰ’ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। তাত কিছুমান পাঠত ‘ব্ৰহ্মসদস্-তীৰ্থ’ আৰু কিছুমানত ‘ব্ৰহ্মশিৰস্-তীৰ্থ’ নাম পোৱা যায়। যিয়ে তাত তৰ্পণ, শ্ৰাদ্ধ আৰু পিণ্ডদান কৰি প্ৰসেচন (ছিটোৱা)ও কৰে, সি ফল লাভ কৰে; কিছুমান পাঠত ‘আম্ৰ-প্ৰসেচন’ (আমৰ জল/পাতৰে ছিটোৱা) বুলি উল্লেখ আছে। সেই গয়া-শিৰতেই ফল্গু-তীৰ্থৰ আশ্ৰম স্থাপিত।

Verse 45

अमृतं तत्र वहति पितॄणान्दत्तमक्षयं स्नात्वा दशाश्वमेधे तु दृष्ट्वा देवं पितामहं

তাত (প্ৰবাহ) যেন অমৃত বহাই নিয়ে যায়; পিতৃসকলক দিয়া দান অক্ষয় হয়। তাত স্নান কৰিলে দশ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পুণ্য আৰু দেৱ পিতামহ (ব্ৰহ্মা)ৰ দৰ্শন লাভ হয়।

Verse 46

रुद्रपादं नरः स्पृष्ट्वा नेह भूयो ऽभिजायते शमीपत्रप्रमाणेन पिण्डं दत्वा गयाशिरे

ৰুদ্ৰপাদ স্পৰ্শ কৰিলে মানুহে ইয়াত পুনৰ জন্ম নাপায়। আৰু গয়া-শিৰত শমীপাতৰ পৰিমাণৰ পিণ্ড অৰ্পণ কৰিলে সি সেই (মোক্ষদায়ক) ফল লাভ কৰে।

Verse 47

नरकस्था दिवं यान्ति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः पायसेनाथ पिष्टेन शक्तुना चरुणा तथा

নৰকস্থসকলে স্বৰ্গলৈ আৰোহণ কৰে আৰু স্বৰ্গস্থসকলে মোক্ষ লাভ কৰে—পায়স, পিষ্ট, শক্তু আৰু চৰু আদি পবিত্ৰ হবি-অৰ্পণে এই ফল সিদ্ধ হয়।

Verse 48

पिण्डदानं तण्डुलैश् च गोधूमैस्तिलमिश्रितैः पिण्डं दत्वा रुद्रपदे कुलानां शतमुद्धरेत्

চাউলৰ দানা আৰু গমত তিল মিহলাই পিণ্ডদান কৰা উচিত। ৰুদ্ৰপদত পিণ্ড অৰ্পণ কৰিলে কুলৰ এশ প্ৰজন্মৰ উদ্ধাৰ হয়।

Verse 49

तथा विष्णुपदे श्राद्धपिण्डदो ह्य् ऋणमुक्तिकृत् पित्रादीनां शतकुलं स्वात्मानं तारयेन्नरः

একেদৰে বিষ্ণুপদত শ্ৰাদ্ধ-পিণ্ড অৰ্পণ কৰা ব্যক্তি নিশ্চিতভাৱে ঋণমুক্ত হয়। তেওঁ পিতৃগণ আদি সহ কুলৰ এশ ধাৰা আৰু নিজৰ আত্মাকো উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 50

तथा ब्रह्मपदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् दक्षिणाग्निपदे तद्वद्गार्हपत्यपदे तथा

একেদৰে ব্ৰহ্মপদত শ্ৰাদ্ধ কৰা ব্যক্তি পিতৃগণক ব্ৰহ্মলোকলৈ নি যায়। তেনেদৰে দক্ষিণাগ্নিপদত আৰু গাৰ্হপত্যপদতো (একেই ফল লাভ হয়)।

Verse 51

पदे वाहवनीयस्य श्राद्धी यज्ञफलं लभेत् आवसथ्यस्य चन्द्रस्य सूर्यस्य च गणस्य च

আহৱনীয় অগ্নিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পদত শ্ৰাদ্ধ কৰিলে যজ্ঞফল লাভ হয়; তেনেদৰে আৱসথ্যপদত আৰু চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু গণসমূহৰ পদতো (একেই ফল হয়)।

Verse 52

अगस्त्यकार्त्तिकेयस्य श्राद्धी तारयते कुलं आदित्यस्य रथं नत्वा कर्णादित्यं नमीन्नरः

যি অগস্ত্য আৰু কাৰ্ত্তিকেয়ৰ উদ্দেশ্যে শ্ৰাদ্ধ কৰে, সি নিজৰ কুলক উদ্ধাৰ কৰে। আৰু যি আদিত্য (সূৰ্য)ৰ ৰথক প্ৰণাম কৰি পাছত কৰ্ণাদিত্যক নমস্কাৰ কৰে, সেই মানুহ পুণ্যচ্যুত নহয়।

Verse 53

अदः कुलमुक्तिकृदिति ग , ज च पिण्डदो ह्य् अतिमुक्तिकृदिति घ स्वात्मनेति ज ब्रह्मपदे श्राद्धमिति झ वरुणस्याथ चेन्द्रस्येति ङ आवसथ्यस्य चेन्द्रस्येति छ आवसथ्यस्य सेन्द्रस्येति ज रथं दृष्ट्वेति ख , छ च कनकेशपदं नत्वा गयाकेदारकं नमेत् सर्वपापविनिर्मुक्तः पितॄन् ब्रह्मपुरं नयेत्

কনকেশৰ পবিত্ৰ পদচিহ্নত প্ৰণাম কৰি গয়া আৰু কেদাৰক নমস্কাৰ কৰা উচিত। তেনে কৰিলে সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পিতৃসকলক ব্রহ্মপুৰ (ব্ৰহ্মলোক)লৈ নিবলৈ সক্ষম হয়।

Verse 54

विशालो ऽपि गयाशीर्षे पिण्डदो ऽभूच्च पुत्रवान् विशालायां विशालो ऽभूद्राजपुत्रो ऽब्रवीद् द्विजान्

বিশালেও গয়াশীৰ্ষত পিণ্ডদান কৰি পুত্ৰবান হ’ল। আৰু বিশালা নগৰত ‘বিশাল’ নামৰ এজন ৰাজপুত্ৰ আছিল; সি দ্বিজসকলক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 55

कथं पुत्रादयः स्युर्मे द्विजा ऊचुर्विशालकं गयायां पिण्डदानेन तव सर्वं भविष्यति

“মোৰ পুত্ৰাদি কেনেকৈ হ’ব?” বুলি সোধাত দ্বিজসকলে বিশালকক ক’লে: “গয়াত পিণ্ডদান কৰিলে তোমাৰ সকলো সিদ্ধ হ’ব।”

Verse 56

विशालो ऽपि गयाशीर्षे पितृपिण्डान्ददौ ततः दृष्ट्वाकाशे सितं रक्तं पुरुषांस्तांश् चपृष्टवान्

তাৰ পাছত বিশালেও গয়াশীৰ্ষত পিতৃসকলৰ বাবে পিণ্ডদান কৰিলে। তাৰ পিছত আকাশত শ্বেত আৰু ৰক্তবৰ্ণ পুৰুষসকলক দেখি সি তেওঁলোকক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 57

के युयन्तेषु चैवैकः सितः प्रोचे विशालकं अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकं गतः शुभान्

যেতিয়া তেওঁলোকে সুধিছিল, তেতিয়া সীতাই একাই বিশালকক ক’লে— “মই সীতা; তোমাৰ পিতা জনক পুণ্যবানসকলৰ সৈতে ইন্দ্ৰলোকলৈ গ’ল।”

Verse 58

मम रक्तः पिता पुत्र कृष्णश् चैव पितामहः अब्रवीत् नरकं प्राप्ता त्वया मुक्तीकृता वयं

মোৰ পিতা ৰক্ত, মোৰ পুত্ৰ, আৰু মোৰ পিতামহ কৃষ্ণ—তেওঁলোকে ক’লে— “আমি নৰকত পতিত আছিলোঁ; তোমাৰ দ্বাৰাই আমি মুক্ত হ’লোঁ।”

Verse 59

पिण्डदानाद् ब्रह्मलोकं ब्रजाम इति ते गताः विशालः प्राप्तपुतादी राज्यं कृत्वा हरिं ययौ

“পিণ্ডদানৰ দ্বাৰা আমি ব্ৰহ্মলোকলৈ যাম”—এইদৰে কৈ তেওঁলোকে প্ৰস্থান কৰিলে। তাৰ পাছত বিশালে পুত্ৰাদি সমৃদ্ধি পাই ৰাজ্য শাসন কৰি শেষত হৰি (বিষ্ণু)ক প্ৰাপ্ত হ’ল।

Verse 60

प्रेतराजः स्वमुक्त्यै च वणिजञ्चेदमब्रवीत् प्रेतैः सर्वैः सहार्तः सन् सुकृतं भुज्यते फलं

প্ৰেতৰাজে নিজৰ মুক্তি কামনা কৰি সেই বণিকক ক’লে— “সকলো প্ৰেতৰ সৈতে পীড়িত হৈ থাকিলেও মানুহে নিজৰ সুকৃত কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰে।”

Verse 61

श्रवणद्वादशीयोगे कुम्भः सान्नश् च सोदकः दत्तः पुरा स मध्याह्ने जीवनायोपतिष्ठते

দ্বাদশী তিথি শ্ৰৱণ নক্ষত্ৰৰ সৈতে যোগ হ’লে, পকা অন্ন আৰু পানীসহ জলের কুম্ভ প্ৰাচীন বিধি অনুসাৰে দান কৰিলে, সেয়া মধ্যাহ্নত জীৱন ৰক্ষাৰ বাবে সহায় হয়।

Verse 62

धनं गृहीत्वा मे गच्छ गयायां पिण्डदो भव वणिग्धनं गृहीत्वा तु गयायां पिण्डदो ऽभवत्

মোৰ ধন লৈ গয়ালৈ যা আৰু তাত পিণ্ডদাতা হোৱা। বণিকৰ ধন লৈ সি নিশ্চয় গয়াত পিণ্ডদানকাৰী হ’ল।

Verse 63

ददौ गत इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च सार्थश् च सोदक इति छ प्रेतराजः सह प्रेतैर् मुक्तो नीतो हरेः पुरं गयाशीर्षे पिण्डदानादात्मानं स्वपितॄंस् तथा

“সি দিলে” আৰু “সি গ’ল”—এইবোৰ খ, গ, ঘ, ঙ, ছ, জ আদি ব্যঞ্জনৰ উদাহৰণ; “সার্থ”ও তেনেদৰে, আৰু ছ-ৰ বাবে “সোদক” (জলসহিত) বোলা হৈছে। গয়াশীৰ্ষত পিণ্ডদানৰ দ্বাৰা প্ৰেতৰাজ প্ৰেতসকলৰ সৈতে মুক্ত হৈ হৰিৰ পুৰলৈ নীত হয়; তদ্ৰূপে কৰ্তাই নিজক আৰু নিজৰ পিতৃসকলকো উদ্ধাৰ কৰে।

Verse 64

पितृवंशे सुता ये च मातृवंशे तथैव च गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः

পিতৃবংশৰ যিসকল সন্তান-সন্ততি, আৰু তেনেদৰে মাতৃবংশৰো; গুৰু আৰু শ্বশুৰৰ বন্ধুসকলৰ মাজত যিসকল মৃত, আৰু অন্য যিকোনো মৃত আত্মীয়-স্বজন।

Verse 65

ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्रदारविवर्जिताः क्रियालोपगता ये च जात्यन्धाः पुङ्गवस् तथा

মোৰ কুলত যিসকলৰ পিণ্ডদান লোপ পাইছে—যিসকল পুত্ৰ আৰু পত্নীবিহীন; যিসকলৰ বিধিগত ক্ৰিয়া লোপ পাইছে; আৰু যিসকল জন্মান্ধ, তেনেদৰে অন্য শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ পুৰ্বজো।

Verse 66

विरूपा आमगर्भा ये ज्ञाताज्ञाताः कुले मम तेषां पिण्डो मया दत्तो ह्य् अक्षय्यमुपतिष्ठतां

মোৰ কুলত যিসকল বিকৃতদেহী, যিসকল গৰ্ভতেই মৃত্যুবৰণ কৰিছে, যিসকল পৰিচিত বা অপৰিচিত—তেওঁলোকৰ সকলোলৈ মোৰ দ্বাৰা দিয়া এই পিণ্ড অক্ষয় হৈ উপনীত হওক।

Verse 67

ये केचित् प्रेतरूपेण तिष्ठन्ति पितरो मम ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा

মোৰ যিসকল পিতৃ যিকোনো ৰূপে প্ৰেতৰূপে অৱস্থিত, তেওঁলোক সকলোৱে পিণ্ডদানৰ দ্বাৰা সদায় তৃপ্তি লাভ কৰক।

Verse 68

पिण्डो देयस्तु सर्वेभ्यः सर्वैर् वै कुलतारकैः आत्मनस्तु तथा देयो ह्य् अक्षयं लोकमिच्छता

পিণ্ড সকলো পিতৃলৈ, কুল-তাৰক সকলো লোকৰ দ্বাৰা দিয়া উচিত; আৰু যি অক্ষয় লোক কামনা কৰে, সেয়েও নিজৰ বাবে তেনেদৰে অৰ্পণ কৰিব।

Verse 69

पञ्चमे ऽह्नि गदालोले स्नायान्मन्त्रेण बुद्धिमान् गदाप्रक्षालने तीर्थे गदालोले ऽतिपावने

পঞ্চম দিন বুদ্ধিমান ব্যক্তিয়ে গদালোলত, গদাপ্ৰক্ষালন নামৰ অতিপাৱন তীৰ্থত, নিৰ্দিষ্ট মন্ত্ৰেৰে স্নান কৰিব।

Verse 70

स्नानं करामि संसारगदशान्त्यै जनार्दन नमो ऽक्षयवटायैव अक्षयस्वर्गदायिने

হে জনাৰ্দন, সংসাৰ-ৰূপী ৰোগ শান্ত কৰিবলৈ মই এই স্নান কৰোঁ। অক্ষয় স্বৰ্গ দানকাৰী অক্ষয়বটক নমস্কাৰ।

Verse 71

पित्रादीनामक्षयाय सर्वपापक्षयाय च श्राद्धं वटतले कुर्याद् ब्राह्मणानाञ्च भोजनं

পিতৃ আদি সকলৰ অক্ষয় মঙ্গল আৰু সকলো পাপক্ষয়ৰ বাবে বটগছৰ তলত শ্ৰাদ্ধ কৰিব আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব।

Verse 72

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता किम्पुनर्बहुभिर्भुक्तैः पितॄणां दत्तमक्षयं

এজন ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰালে যেন কোটিজনক ভোজন কৰোৱা হয়; বহুজন ভোজন কৰিলে পিতৃসকললৈ দিয়া দান অক্ষয় হয়।

Verse 73

प्रेतराजेत्यादिः, स्वपितॄंस्तथेत्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति शुभकर्मविवर्जिता इति झ पिण्डेनानेनेति ङ वटतटे इति ज गयायामन्नदाता यः पितरस्तेन पुत्रिणः वटं वटेश्वरं नत्वा पूजयेत् प्रपितामहं

গয়াত যি অন্নদান কৰে, সি পিতৃসকলৰ পুত্ৰসদৃশ হয়; সেয়ে বটগছ আৰু বটেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি প্ৰপিতামহৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 74

अक्षयांल्लभते लोकान् कुलानां शतमुद्धरेत् क्रमतो ऽक्रमतो वापि गयायत्रा महाफला

অক্ষয় লোক লাভ হয় আৰু নিজৰ কুলৰ শত পুৰুষৰ উদ্ধাৰ হয়; ক্ৰমে হওক বা অক্ৰমে, গয়া-যাত্ৰা মহাফলদায়িনী।