Adhyaya 114

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नर्मदाश्रीपर्वतादिमाहात्म्यं नाम त्रयोदशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्दशाधिकशततमो ऽध्यायः गयामाहात्म्यम् अग्निर् उवाच गयामाहात्म्यमाख्यास्ये गयातीर्थोत्तमोत्तमं गयासुरस्तपस्तेपे तत्तपस्तापिभिः सुरैः

এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত “নর্মদা, শ্ৰীপৰ্বত আদি মাহাত্ম্য” নামৰ ১১৩তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ১১৪তম অধ্যায়—“গয়া-মাহাত্ম্য” আৰম্ভ। অগ্নি ক’লে: মই গয়াৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰিম; ই তীৰ্থসমূহৰ মাজত পৰমোত্তম। গয়াসুৰে তপ কৰিলে; সেই তপৰ তাপে দেৱতাসকল পীড়িত হ’ল।

Verse 2

उक्तः क्षीराब्धिगो विष्णुः पालयास्मान् गयासुरात् तथेत्युक्त्वा हरिर्दैत्यं वरं ब्रूहीति चाब्रवीत्

এইদৰে সম্বোধিত ক্ষীৰসাগৰত অৱস্থিত বিষ্ণুক কোৱা হ’ল—“গয়াসুৰৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰক।” “তথাস্তু” বুলি হৰিয়ে সেই দৈত্যক ক’লে—“বৰ বিচাৰা।”

Verse 3

दैत्यो ऽब्रवीत्पवित्रो ऽहं भवेयं सर्वतीर्थतः तथेत्युक्त्वा गतो विष्णुर्दैत्यं दृष्ट्वा न वा हरिं

দৈত্যই ক’লে— “মই যেন সকলো তীৰ্থৰ দ্বাৰা পবিত্ৰ হওঁ।” ‘তথাস্তु’ বুলি বিষ্ণু গ’ল; দৈত্যই চাৰিওফালে চাইও হৰিক (বিষ্ণুক) নেদেখিলে।

Verse 4

गताः शून्या मही स्वर्गे देवा ब्रह्मादयः सुराः सिद्धिमाप्नुयुरिति झ तत्तपस्तापितैर् इति ग , घ , झ च ब्रह्मादयः पुनः इति ख , ग , घ , ङ , छ , ज झ च गता ऊचुर्हरिं देवाः शून्या भूस्त्रिदिवं हरे

যেতিয়া পৃথিৱী আৰু স্বৰ্গ শূন্য হ’ল, তেতিয়া ব্ৰহ্মা আদি দেৱসকলে হৰিৰ ওচৰলৈ গৈ ক’লে— “হে হৰে, ভূমি আৰু ত্ৰিদিব শূন্য হৈছে।”

Verse 5

दैत्यस्य दर्शनादेव ब्रह्मणञ्चाब्रवीद्धरिः यागार्थं दैत्यदेहं त्वं प्रार्थय त्रिदशैः सह

দৈত্যক দেখা মাত্ৰ হৰিয়ে ব্ৰহ্মাক ক’লে— “যজ্ঞাৰ্থে তুমি ত্ৰিদশ দেৱসকলৰ সৈতে দৈত্যৰ দেহ প্ৰাৰ্থনা কৰা।”

Verse 6

तच् छ्रुत्वा ससुरो ब्रह्मा गयासुरमथाब्रवीत् अतिथिः प्रार्थयामि त्वान्देहं यागाय पावनं

এই কথা শুনি শ্বশুৰ-ৰূপ ব্ৰহ্মাই গয়াসুৰক ক’লে— “অতিথিৰ দৰে মই তোমাক প্ৰাৰ্থনা কৰোঁ; যজ্ঞৰ বাবে পবিত্ৰ দেহ মোক দিয়া।”

Verse 7

गयासुरस्तथेत्युक्त्वापतत्तस्य शिरस्यथ यागं चकार चलिते देहि पूर्णाहुतिं विभुः

গয়াসুৰে ‘তথাস্তু’ বুলি কৈ শিৰৰ ওপৰত পৰিল; সেয়া লৰিলে বিভুৱে যজ্ঞ কৰিলে আৰু ক’লে— “পূৰ্ণাহুতি দিয়া।”

Verse 8

पुनर्ब्रह्माब्रवीद्विष्णुं पूर्णकाले ऽसुरो ऽचलत् शिष्णुर्धर्ममथाहूय प्राह देवमयीं शिलाम्

তেতিয়া ব্ৰহ্মাই পুনৰ বিষ্ণুক ক’লে—“কাল পূৰ্ণ হোৱাত অসুৰ আগবাঢ়িল। তেতিয়া শিষ্ণুৱে ধৰ্মক আহ্বান কৰি দেৱময়ী শিলাৰ কথা ক’লে।”

Verse 9

धारयध्वं सुराः सर्वे यस्यामुपरि सन्तु ते गदाधरो मदीयाथ मूर्तिः स्थास्यति सामरैः

“হে সকলো দেৱগণ! তোমালোক সকলোৱে ইয়াক ধাৰণ কৰি ইয়াৰ ওপৰত অৱস্থিত থাকিবা; কিয়নো তাতেই মোৰ গদাধৰ ৰূপী মূৰ্তি দেৱসমূহসহ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ব।”

Verse 10

धर्मः शिलां देवमयीं तच् छ्रुत्वाधारयत् परां या धर्माद्धर्मवत्याञ्च जाता धर्मव्रता सुता

এই কথা শুনি ধৰ্মে সেই পৰম দেৱময়ী শিলাখন ধাৰণ কৰিলে। ধৰ্ম আৰু ধৰ্মৱতীৰ পৰা ‘ধৰ্মব্ৰতা’ নামৰ কন্যা জন্মিল, যি ধৰ্মব্ৰতত নিষ্ঠাৱান।

Verse 11

मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रस्तामुवाह तपोन्वितां यथा हरिः श्रिया रेमे गौर्या शम्भुस् तथा तया

ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ মৰীচিয়ে তপস্যাসম্পন্ন সেই কন্যাক বিবাহ কৰিলে। যেনেকৈ হৰি শ্ৰীৰ সৈতে ৰমে আৰু শম্ভু গৌৰীৰ সৈতে আনন্দিত হয়, তেনেকৈ সিও তাইৰ সৈতে প্ৰীত হ’ল।

Verse 12

कुशपुष्पाद्यरण्याच्च आनीयातिश्रमान्वितः भुक्त्वा धर्मव्रतां प्राह पादसंवाहनं कुरु

অৰণ্যৰ পৰা কুশ, পুষ্প আদি আনি অতিশয় শ্ৰমে ক্লান্ত হৈ, আহাৰ কৰি সি ধৰ্মব্ৰতাক ক’লে—“মোৰ পাদৰ সংবাহন (মৰ্দন) কৰা।”

Verse 13

विश्रान्तस्य मुनेः पादौ तथेत्युक्त्वा प्रियाकरोत् एतस्मिन्नन्तरे ब्रह्मा मुनौ सुप्ते तथागतः

“তথাস্তु” বুলি কৈ সি বিশ্ৰান্ত মুনিৰ চৰণত প্ৰীতিকৰ সেৱা কৰিলে। সেই অন্তৰে মুনি নিদ্ৰিত হ’লে ব্ৰহ্মা তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 14

धर्मव्रताचिन्तयञ्च किं ब्रह्माणं समर्चये पादसंवाहनं कुर्वे ब्रह्मा पूज्यो गुरोर्गुरुः

ধৰ্মব্ৰত চিন্তা কৰি সি ক’লে—মই কিয় ব্ৰহ্মাক দ্ৰব্য-অৰ্ঘ্য আদি ঔপচাৰিক উপহাৰেৰে পূজা কৰিম? মই ত’ চৰণ-সংবাহনেই কৰিম; কিয়নো ব্ৰহ্মা গুৰুসকলৰো গুৰু, পূজনীয়।

Verse 15

आहुतिमिति ख , छ , ज च देहमयीमिति ग , छ , ज च तपश्चितामिति झ समानीय श्रमान्वित इति ज सुप्ते समागत इति घ , ङ , ज , झ च धर्मव्रतेत्यादिः, गुरोर्गुरुरित्यन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति विचिन्त्य पूजयामास ब्रह्माणं चार्हणादिभिः मरीचिस्तामपश्यत् स शशापोक्तिव्यतिक्रमात्

‘আহুতি’—খ, ছ, জ পাণ্ডুলিপিত; ‘দেহময়ী’—গ, ছ, জত; ‘তপশ্চিতা’—ঝত; ‘সমানীয়, শ্রমান্বিত’—জত; ‘সুপ্তে সমাগত’—ঘ, ঙ, জ, ঝত। ‘ধৰ্মব্ৰতে…গুৰোৰ গুৰুঃ’ পৰ্যন্ত পাঠ ছ পাণ্ডুলিপিত নাই। তাৰপিছত চিন্তা কৰি সি অৰ্হণ আদি বিধিৰে ব্ৰহ্মাক পূজা কৰিলে; মৰীচিয়ে তাক/তাইক দেখি, কোৱা কথাৰ লঙ্ঘনৰ বাবে শাপ দিলে।

Verse 16

शिला भविष्यसि क्रोधाद्धर्मव्रताब्रवीच्च तं पादाभ्यङ्गं परित्यज्य त्वद्गुरुः पूजितो मया

ধৰ্মব্ৰতাই ক’লে—“ক্ৰোধৰ ফলত তুমি শিলা হ’বা।” তাৰপিছত সি পাদাভ্যঙ্গ ত্যাগ কৰি ক’লে—“তোমাৰ গুৰু মই পূজা কৰিছোঁ।”

Verse 17

अदोषाहं यतस्त्वं हि शापं प्राप्स्यसि शङ्करात् धर्मव्रता पृथक् शापं धारयित्वाग्रिमध्यगात्

মই দোষী নহয়; কিয়নো তুমি শংকৰৰ পৰা শাপ পাবা। ধৰ্মব্ৰতাই শাপটো পৃথকভাৱে ধাৰণ কৰি তাৰপিছত অগ্নিৰ মাজলৈ/আগফালে গ’ল।

Verse 18

तपश् चचार वर्षाणां सहस्राण्ययुतानि च ततो विष्ण्वादयो देवा वरं ब्रूहीति चाब्रुवन्

তেওঁ সহস্ৰ আৰু অযুত বছৰ ধৰি তপস্যা কৰিলে; তাৰ পাছত বিষ্ণু আদি দেৱসকলে ক’লে—“বৰ কোৱা, বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 19

धर्मव्रताब्रवीद्देवान् शापन्निर्वर्तयन्तु मे देवा ऊचुः दत्तो मरीचिना शापो भविष्यति न चान्यथा

ধৰ্মব্ৰতাই দেৱসকলক ক’লে—“মোৰ শাপ কাৰ্যকৰ হওক।” দেৱসকলে ক’লে—“মৰীচিয়ে দিয়া শাপ নিশ্চয় ফলিব; অন্যথা নহয়।”

Verse 20

शिला पवित्रा देवाङ्घ्रिलक्षिता त्वं भविष्यसि देवव्रता देवशिला सर्वदेवादिरूपिणी

হে শিলা, তুমি পবিত্ৰ হ’বা—দেৱসকলৰ পদচিহ্নে চিহ্নিত; হে দেৱব্ৰতা, হে দেৱশিলা, সৰ্বদেৱৰ আদিৰূপ ধাৰণকাৰিণী।

Verse 21

सर्वदेवमयी पुण्या निश् चलायारसुस्य हि देवव्रतोवाच यदि तुष्टास्थ मे सर्वे मयि तिष्ठन्तु सर्वदा

সেয়া পুণ্যময়ী, সৰ্বদেৱময়ী আৰু নিশ্চল স্বৰূপিণী। দেৱব্ৰতে ক’লে—“যদি তোমালোক সকলোৱে মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট, তেন্তে সদায় মোৰ মাজত অৱস্থান কৰা।”

Verse 22

ब्रह्मा विष्णुश् च रुद्राद्या गौरीलक्ष्मीमुखाः सुराः अग्निर् उवाच देवव्रतावचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा दिवङ्गताः

অগ্নিয়ে ক’লে—ব্ৰহ্মা, বিষ্ণু, ৰুদ্ৰ আদি দেৱসকল আৰু গৌৰী-লক্ষ্মী আদি দেৱীসকলে দেৱব্ৰতৰ বাক্য শুনি “তথাস্তु” বুলি কৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 23

सा धर्मणासुरस्यास्य धृता देवमयी शिला सशिलश् चलितो दैत्यः स्थिता रुद्रादयस्ततः

ধৰ্মে এই অসুৰৰ বাবে সেই দেৱময় শিলাখন ধৰি ৰাখিলে; শিলাসহ দৈত্যটো চলিত হ’ল। তেতিয়া ৰুদ্ৰ আদি দেৱসকল তাত উপস্থিত হৈ স্থিৰ ৰ’ল।

Verse 24

सदेवश् चलितो दैत्यस्ततो देवैः प्रसादितः क्षीराब्धिगो हरिः प्रादात् स्वमूर्तिं श्रीगदाधरं

তেতিয়া দৈত্যটো সহচৰ দেৱসকলৰ সৈতে চলিত হ’ল; পাছত দেৱসকলে প্ৰসন্ন কৰাত ক্ষীৰসাগৰবাসী হৰিয়ে নিজৰ প্ৰকাশিত মূর্তি—শ্ৰী গদাধৰ—দান কৰিলে।

Verse 25

गच्छन्तु भोः स्वयं यास्यं मूर्त्या वै देवगम्यया ज पवित्रा देवानां वन्दिता त्वमिति घ सर्वतीर्थमयी इति घ , झ च तदा देवैर् इति ज गच्छेत्युक्त्वा स्वयं गच्छेदिति झ गच्छन्तूक्त्वा स्वयं यास्ये इति ख , छ च मूर्त्या देवैकगम्यया इति घ , ङ च स्थितो गदाधरो देवो व्यक्ताव्यक्तोभयात्मकः

“হে তোমালোক, আগবাঢ়া!” বুলি কৈ, দেৱসকলৰ গম্য সেই মূর্তিৰে তেওঁ নিজে গমন কৰে। তেওঁক “পবিত্ৰকাৰী, দেৱবন্দিত” আৰু “সৰ্বতীৰ্থময়” বুলি স্তৱ কৰা হয়। তেতিয়া ‘যোৱা’ বুলি কৈ তেওঁ নিজেও যায়। তাত গদাধৰ দেৱ স্থিত, যাঁৰ স্বভাব ব্যক্ত আৰু অব্যক্ত—উভয়।

Verse 26

निश् चलार्थं स्वयं देवः स्थित आदिगदाधरः गदो नामासुरो दैत्यः स हतो विष्णुना पुरा

স্থিৰতাৰ বাবে স্বয়ং দেৱ আদিগদাধৰ ৰূপে স্থিত হ’ল। ‘গদ’ নামৰ দৈত্য-অসুৰক বিষ্ণুৱে পূৰ্বকালে বধ কৰিছিল।

Verse 27

तदस्थिनिर्मिता चाद्या गदा या विश्वकर्मणा आद्यया गदया हेतिप्रमुखा राक्षसा हताः

তাৰ অস্থিৰ পৰা বিশ্বকর্মাই যি আদ্য গদা নিৰ্মাণ কৰিছিল, সেয়াই প্ৰথম গদা বুলি খ্যাত; সেই মূল গদাৰে হেতি প্ৰমুখ ৰাক্ষসসকল বধ হৈছিল।

Verse 28

गदाधरेण विधिवत् तस्मादादिगधाधरः देवमय्यां शिलायां च स्थिते चादिगदाधरे

সেয়ে বিধিমতে গদাধৰক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে সেই আদিগদাধৰ দেৱময় পবিত্ৰ শিলাতো অধিষ্ঠিত থাকে; তাতেই তেওঁ প্ৰতিষ্ঠিত বুলি গণ্য হয়।

Verse 29

गयासुरे निश् चलेय ब्रह्मा पूर्णाहुतिं ददौ गयासुरो ऽब्रवीद्देवान् किमर्थं वञ्चितो ह्य् अहं

গয়াসুৰ নিশ্চল হৈ থাকোঁতে ব্ৰহ্মাই পূৰ্ণাহুতি দিলে। তাৰপাছত গয়াসুৰে দেৱসকলক ক’লে—“কিহৰ বাবে মোক প্ৰবঞ্চনা কৰা হ’ল?”

Verse 30

विष्णोर्वचनमात्रेण किन्नस्यान्निश् चलोह्यहं आक्रान्तो यद्यहं देवा दातुमर्हत मे वरं

বিষ্ণুৰ কেৱল বাক্যতেই মই কিয় নিশ্চল নহ’ম? হে দেৱসকল, যদি মই দমন কৰা হৈছোঁ, তেন্তে তোমালোকেই মোক মোৰ বৰ দিয়া উচিত।

Verse 31

देवा ऊचुः तीर्थस्य करणे यत् त्वमस्माभिर् निश् चलीकृतः विष्णोः शम्भोर्ब्रह्मणश् च क्षेत्रं तव भविष्यति

দেৱসকলে ক’লে—“তীৰ্থ স্থাপনৰ বাবে আমি তোমাক নিশ্চল কৰিছোঁ; সেয়ে এই স্থান তোমাৰ ক্ষেত্ৰ হ’ব, আৰু ই বিষ্ণু, শম্ভু আৰু ব্ৰহ্মাৰ সৈতে সংযুক্ত পবিত্ৰ ভূমি হ’ব।”

Verse 32

प्रसिद्धं सर्वतीर्थेभ्यः पित्रादेर्ब्रह्मलोकदं इत्युक्त्वा ते स्थिता देवा देव्यस्तीर्थादयः स्थिताः

“ই সকলো তীৰ্থতকৈ অধিক প্ৰসিদ্ধ; পিতৃসকল আদি সকলক ই ব্ৰহ্মলোক প্ৰদান কৰে”—এমনি কৈ দেৱসকল তাতেই অৱস্থান কৰিলে; দেৱীসকল আৰু তীৰ্থাদি পবিত্ৰ সান্নিধ্যও তাতেই প্ৰতিষ্ঠিত ৰ’ল।

Verse 33

यागं कृत्वा ददौ ब्रह्मा ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां तदा पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं पञ्चाशत् पञ्च चार्पयेत्

যাগ সম্পন্ন কৰি ব্ৰহ্মাই তেতিয়া ঋত্বিজসকলক দক্ষিণা দিলে। দক্ষিণা ৰূপে পাঁচ ক্ৰোশ বিস্তৃত গয়া-ক্ষেত্ৰ আৰু পঞ্চাশ আৰু পাঁচ—অৰ্থাৎ পঞ্চপঞ্চাশ—দ্ৰব্য/মুদ্ৰা অৰ্পণ কৰা উচিত।

Verse 34

ग्रामान् स्वर्णगिरीन् कृत्वा नदीर्दुग्धमधुश्रवाः सरोवराणि दध्याज्यैर् बहूनन्नादिपर्वतान्

পুণ্য-সংকল্প/বিধিৰে তেওঁ গাঁও আৰু সোণৰ পৰ্বত গঢ়িলে; দুধ আৰু মধু বোৱা নদী, দই আৰু ঘিঁউৰে ভৰা সৰোবৰ, আৰু অন্ন আদি বস্তুৰে গঠিত বহু পৰ্বত (কল্পনা কৰিলে)।

Verse 35

मादादिगदाधर इत्य् अन्तः पाठो ज पुस्तके नास्ति शिलायान्तु इति ज वाञ्छितो ह्य् अहमिति ख , छ च दातुमर्हथेति ङ तीर्थस्य कारणायेति घ , झ च ग्रामान् पुण्यगिरीनिति ङ दध्याद्यैर् बहूनन्नादिपर्वतानिति ज कामधेनुं कल्पतरुं स्वर्णरूप्यगृहाणि च न याचयन्तु विप्रेन्द्रा अल्पानुक्त्वा ददौ प्रभुः

প্ৰভুৱে অলপ কথা কৈ কামধেনু, কল্পতৰূ আৰু সোণ-ৰূপাৰ গৃহ দান কৰিলে; আৰু শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলে একো নাখুজিলে।

Verse 36

धर्मयागे प्रलोभात्तु प्रतिगृह्य धनादिकं स्थिता यदा गयायान्ते शप्ताते ब्रह्मणा तदा

কিন্তু ধৰ্মযাগত লোভবশত ধন আদি গ্ৰহণ কৰি যদি সেই অৱস্থাত গয়ালৈ যায়, তেন্তে সেই সময়ত ব্ৰহ্মাই তেওঁলোকক শাপ দিয়ে।

Verse 37

विद्याविवर्जिता यूयं तृष्णायुक्ता भविष्यथ दुग्धादिवर्जिता नद्यः शैलाः पाषाणरूपिणः

তোমালোক বিদ্যাবিহীন আৰু তৃষ্ণাযুক্ত হ’বা। নদীবোৰ দুধ আদি পৰা বঞ্চিত হ’ব, আৰু পৰ্বতবোৰ পাথৰ-ৰূপ ল’ব।

Verse 38

ब्रह्माणं ब्राह्मणश्चोचुर् नष्टं शापेन शाखिलं जीवनाय प्रसादन्नः कुरु विप्रांश् च सो ऽब्रवीत्

ব্ৰাহ্মণসকলে ব্ৰহ্মাক ক’লে— “শাপে এই সকলো নষ্ট হৈছে। অনুগ্ৰহ কৰি আমাৰ বাবে ইয়াক পুনৰ জীৱন দিয়া।” তেতিয়া তেওঁ বিপ্ৰসকলক উদ্দেশ কৰি ক’লে।

Verse 39

तीर्थोपजीविका यूयं सचन्द्रार्कं भविष्यथ ये युष्मान् पूजयिष्यन्ति गयायामागता नराः

তীৰ্থসেৱাৰে জীৱিকা কৰা তোমালোক চন্দ্ৰ-সূৰ্য থাকিলৈকে স্থিৰ থাকিবা; আৰু গয়ালৈ আহি যিসকলে তোমালোকক পূজা কৰিব, তেওঁলোকেও দীৰ্ঘস্থায়ী পুণ্যফল লাভ কৰিব।

Verse 40

हव्यकव्यैर् धनैः श्रद्धैस्तेषां कुलशतं व्रजेत् नरकात् स्वर्गलोकाय स्वर्गलोकात् पराङ्गतिं

হব্য-কব্য অৰ্ঘ্য, ধনদান আৰু শ্ৰদ্ধাৰে কৰা কৰ্মৰ ফলত সেই বংশৰ শত পুৰুষ নৰকৰ পৰা স্বৰ্গলোকলৈ নীত হয়, আৰু স্বৰ্গৰ পৰাও পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 41

गयोपि चाकरोद्यागं बह्वन्नं बहुदक्षिणं गया पुरी तेन नाम्ना पाण्डवा ईजिरे हरिं

গয়েও বহু অন্নাহুতি আৰু বহুদক্ষিণাসহ যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিলে; তেওঁৰ নামতেই সেই নগৰী ‘গয়া’ বুলি খ্যাত হ’ল। তাত পাণ্ডৱসকলে হৰি (বিষ্ণু)ক আৰাধনা কৰিলে।