Adhyaya 110
गङ्गामाहात्म्यं (The Greatness of the Gaṅgā)
তীৰ্থ-মাহাত্ম্যৰ ধাৰাত ভগৱান অগ্নি সাধাৰণ তীৰ্থ-প্ৰশংসাৰ পৰা আগবাঢ়ি গংগাক পবিত্ৰ ভূগোলৰ পৰম শুদ্ধিকাৰিণী হিচাপে বিশেষভাৱে ব্যাখ্যা কৰে। যি যি দেশেদি গংগা বয়, সেই ভূমি স্বয়ং পৱিত্ৰ হয়—ভূগোলো ধৰ্মৰ বাহক হৈ উঠে। গংগাক জীৱৰ পৰম ‘গতি’ (আশ্ৰয়/পথ) বুলি কোৱা হৈছে; নিত্য পূজাৰে তেওঁ পিতৃবংশ আৰু সন্তানবংশ—দুয়োটাকেই উদ্ধাৰ কৰে। গংগা-দৰ্শন, স্পৰ্শ, জলপান আৰু স্তোত্ৰপাঠৰ দৰে সহজ ভক্তিকৰ্ম মহাফলদায়ী, দীঘলীয়া তপস্যাতকৈও শ্ৰেষ্ঠ; এক মাহ তীৰত ভক্তিভাৱে থাকিলে সকলো যজ্ঞফল লাভ হয় বুলি কোৱা। অস্থি-অৱশেষ গংগাত যিমান দিন থাকে সিমান দিন স্বৰ্গবাস নিশ্চিত—অন্ত্যেষ্টি-শ্ৰাদ্ধৰ গুৰুত্ব প্ৰকাশ পায়। শেষত কৃপাৰ সৰ্বসুলভতা দেখুৱাই কোৱা হৈছে যে অন্ধ আদি বাধাগ্ৰস্ত লোকেও গংগাতীৰ্থে দেৱতুল্য হৈ ভুক্তি আৰু মুক্তি লাভ কৰে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे तीर्थयात्रा माहात्म्यं नाम नवाधिकशततमो ऽध्यायः अथ दशाधिकशततमो ऽध्यायः गङामाहात्म्यं अग्निर् उवाच गङामाहात्म्यमाख्यास्ये सेव्या सा भुक्तिमुक्तिदा येषां मध्ये याति गङ्गा ते देशा पावना वराः
এইদৰে অগ্নি মহাপুৰাণত ‘তীৰ্থযাত্ৰা-মাহাত্ম্য’ নামৰ ১০৯তম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ১১০তম অধ্যায় ‘গঙ্গা-মাহাত্ম্য’ আৰম্ভ। অগ্নি ক’লে—মই গঙ্গাৰ মহিমা বৰ্ণনা কৰিম; তেওঁ সেব্যা, ভোগ আৰু মোক্ষদায়িনী। যিসকল দেশৰ মাজেদি গঙ্গা বয়, সেই দেশসমূহ শ্ৰেষ্ঠ আৰু পৱিত্ৰ।
Verse 2
ह अग्निर् उवाच माहात्म्यं सर्वतीर्थानामित्यादिः, नैमिषं परमन्तीर्थं भुक्तिमुक्तिप्रदायकं इत्य् आग्नेये महापुराणे तीर्थयात्रामाहात्म्यमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति गतिर्गङ्गा तु भूतानां गतिमन्वेषतांअप्_११०००२अब् सदा गङ्गा तारयते चोभौ वंशौ नित्यं हि सेविता
অগ্নিয়ে ক’লে— “সৰ্ব তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য” আদি; “নৈমিষ পৰম তীৰ্থ, ভোগ আৰু মোক্ষ দানকাৰী” বুলি। (আগ্নেয় মহাপুৰাণত ‘তীৰ্থযাত্ৰা-মাহাত্ম্য’ লৈকে শেষ হোৱা পাঠ ‘ঝ’ পাণ্ডুলিপিত নাই।) পৰম গতি বিচৰা জীৱসকলৰ বাবে গঙ্গাই আশ্ৰয় আৰু পথ। নিত্য সেৱিতা গঙ্গা পিতৃবংশ আৰু সন্তানবংশ—উভয়কেই—সদায় তাৰে।
Verse 3
चान्द्रायणसहस्राच्च गङ्गाम्भःपानमुत्तमं गङां मासन्तु संसेव्य सर्वयज्ञफलं लभेत्
সহস্ৰ চন্দ্ৰায়ণ প্ৰায়শ্চিত্ততকৈও গঙ্গাজল পান সৰ্বোত্তম। এক মাহ ভক্তিভাৱে গঙ্গাক আশ্ৰয় কৰি সেৱা কৰিলে সকলো যজ্ঞৰ ফল লাভ হয়।
Verse 4
सकलाघहरी देवी स्वर्गलोकप्रदायिनी यावदस्थि च गङ्गायां तावत् स्वर्गे स तिष्ठति
দেৱী গঙ্গা সৰ্ব পাপ হৰণকাৰিণী আৰু স্বৰ্গলোক প্ৰদানকাৰিণী। যিমান দিন কাৰোবাৰ অস্থি-অৱশেষ গঙ্গাত থাকে, সিমান দিন সি স্বৰ্গত অৱস্থান কৰে।
Verse 5
अन्धादयस्तु तां सेव्य देवैर् गच्छन्ति तुल्यतां गङ्गातीर्थसमुद्भूतमृद्धारी सो ऽघहार्कवत्
অন্ধ আদি লোকেও দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা সন্মানিত সেই গঙ্গাতীৰ্থৰ সেৱা কৰিলে দেৱসম পদ লাভ কৰে। গঙ্গাতীৰ্থজাত ই সমৃদ্ধিদায়ক আৰু পাপহৰ—সূৰ্যৰ ন্যায় (অন্ধকাৰ নাশক)।
Verse 6
दर्शनात् स्पर्शनात् पानात्तथा गङ्गेतिकीर्तनात् पुनाति पुण्यपुरुषान् शतशीथ सहस्रशः
গঙ্গাৰ দৰ্শন, স্পৰ্শ, জলপান আৰু ‘গঙ্গা’ নাম কীৰ্তন-উচ্চাৰণৰ দ্বাৰাও তেওঁ পুণ্যবান লোকক—শতশঃ সহস্ৰশঃ—পুনঃপুনঃ পবিত্ৰ কৰে।
Frequently Asked Questions
Darśana (seeing), sparśana (touching), pāna (drinking), and kīrtana (reciting/singing her praises) are explicitly listed as purifying acts.
It presents the Gaṅgā as both bhukti-mukti-dā (bestower of worldly enjoyment and liberation), where accessible devotional actions yield both material auspiciousness and ultimate spiritual release.
It states that the Gaṅgā, when continually worshipped, delivers both lines of ancestry—forefathers and descendants—highlighting intergenerational merit.
Yes. It notes that a concluding reading ending with “tīrtha-yātrā-māhātmyam” is not found in the ‘Jha’ manuscript, indicating a textual variant.