Adhyaya 6

Verse 1

ः बभञ्ज तद्दृढं धनुरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः तदा इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः भरतोथागात् इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अथ षष्ठो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच भरते ऽथ गते रामः पित्रादीनभ्यपूजयत् राजा दशरथो रामम् उवाच शृणु राघव

“সেই দৃঢ় ধনুখন ভাঙিলে”—এইটো এটা চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ; আন পাণ্ডুলিপিত “তদা” আৰু কিছুমানত “অথ ভৰত আহিল” বুলি পাঠভেদ পোৱা যায়। এতিয়া ষষ্ঠ অধ্যায়—‘শ্ৰীৰামাৱতাৰবৰ্ণন’ আৰম্ভ। নাৰদ ক’লে: ভৰত গ’ল পাছত ৰামে পিতা আদি জ্যেষ্ঠসকলক যথাবিধি পূজা কৰিলে। ৰজা দশৰথে ৰামক ক’লে: “শুন, হে ৰাঘৱ।”

Verse 2

गुणानुरागाद्राज्ये त्वं प्रजाभिरभिषेचितः मनसाहं प्रभाते ते यौवराज्यं ददामि ह

তোমাৰ গুণৰ প্ৰতি অনুৰাগৰ বাবে প্ৰজাই তোমাক ৰাজ্যাভিষেক কৰিছে। সেয়ে মই দৃঢ় সংকল্পে প্ৰভাতে তোমাক যুবৰাজ্যৰ পদ দিছোঁ।

Verse 3

रात्रौ त्वं सीतया सार्धं संयतः सुव्रतो भव राज्ञश् च मन्त्रिणश्चाष्टौ सवसिष्ठास् तथाब्रुवन्

“ৰাতি সীতাৰ সৈতে তুমি সংযমী হৈ উত্তম ব্ৰত পালন কৰা।” এইদৰে ৰজা আৰু আঠজন মন্ত্ৰী বশিষ্ঠসহ ক’লে।

Verse 4

सृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः अशोको धर्मपालश् च सुमन्त्रः सवसिष्ठकः

সৃষ্টি, জয়ন্ত, বিজয়, সিদ্ধার্থ, ৰাষ্ট্ৰবৰ্ধন, অশোক, ধৰ্মপাল, সুমন্ত্র আৰু বশিষ্ঠসহ—এই ৰাজকীয় নামসমূহ ক্ৰমে উল্লেখ কৰা হৈছে।

Verse 5

पित्रादिवचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स राघवः स्थितो देवार्चनं कृत्वा कौशल्यायै निवेद्य तत्

পিতৃ আদি সকলৰ বাক্য শুনি ৰাঘৱে “তথাস্তु” বুলি কৈ স্থিৰচিত্তে থাকিল। দেৱপূজা কৰি পাছত সেই বিষয় কৌশল্যাৰ ওচৰত নিবেদন কৰিলে।

Verse 6

राजोवाच वसिष्ठादीन् रामराज्याभिषेचने सम्भारान् सम्भवन्तु स्म इत्य् उक्त्वा कैकेयीङ्गतः

ৰাজাই বশিষ্ঠ আদি সকলক ক’লে—“ৰামৰ ৰাজ্যাভিষেকৰ সকলো আয়োজন সম্পন্ন হওক।” এই কথা কৈ তেওঁ কৈকেয়ীৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 7

अयोध्यालङ्कृतिं दृष्ट्वा ज्ञात्वा रामाभिषेचनं भविष्यतीत्याचचक्षे कैकेयीं मन्थरा सखी

অযোধ্যা অলংকৃত দেখি আৰু ৰামৰ অভিষেক হ’ব বুলি জানি, সখী মন্থৰাই সেই সংবাদ কৈকেয়ীক ক’লে।

Verse 8

पादौ गृहीत्वा रामेण कर्षिता सापराधतः तेन वैरेण सा राम- वनवासञ्च काङ्क्षति

ৰামৰ পদযুগল ধৰি অপৰাধিণী সেইজনী ৰামৰ দ্বাৰা টানি নিয়া হৈছিল; সেই বৈৰবশত তাই ৰামৰ বনবাসো কামনা কৰে।

Verse 9

कैकेयि त्वं समुत्तिष्ठ रामराज्याभिषेचनं मरणं तव पुत्रस्य मम ते नात्र संशयः

কৈকেয়ী, তই তৎক্ষণাৎ উঠ; ৰামৰ ৰাজ্যাভিষেক সম্পন্ন হ’লে তোৰ পুত্ৰৰ মৃত্যু নিশ্চিত—ইয়াত মোৰ কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 10

राज्यवर्धन इति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुमन्त्रश् च वशिष्ठक इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः मन्थरासती इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मन्थरा सतीमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कब्जयोक्तञ्च तच् छ्रुत्वा एकमाभरणं ददौ उवाच मे यथा रामस् तथा मे भरतः सुतः

‘ৰাজ্যবৰ্ধন’—এইটো খ, গ, ঘ চিহ্নিত তিনিখন পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ। ‘আৰু সুমন্ত্ৰ আৰু বশিষ্ঠক’—এইটো খ, গ, ঘ, ঙ চিহ্নিত চাৰিখন পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ। ‘মন্থৰা-সতী’—এইটো খ, ঙ চিহ্নিত দুখন পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ; আৰু ‘মন্থৰা, সতী নাৰী’—এইটো গ চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ। কুব্জাৰ কথা শুনি তাই এটা অলংকাৰ দিলে আৰু ক’লে—“মোৰ বাবে ৰাম যেনে, তেনেই মোৰ পুত্ৰ ভৰত।”

Verse 11

उपायन्तु न पश्यामि भरतो येन राज्यभाक् कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धा हारं त्यक्त्वाथ मन्थरा

“যে উপায়ে ভৰত ৰাজ্যৰ অধিকাৰী হ’ব, সেই উপায় মই দেখা নাই।” এইদৰে কৈ ক্ৰুদ্ধা মন্থৰাই কৈকেয়ীক ক’লে আৰু হাৰ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 12

बालिशे रक्ष भरतम् आत्मानं माञ्च राघवात् भविता राघवो राजा राघवस्य ततः सुतः

হে সৰলমতি, ভৰতক ৰক্ষা কৰা; নিজক আৰু মোকো ৰাঘৱৰ পৰা ৰক্ষা কৰা—ৰাঘৱৰ বিৰুদ্ধে নাযাবা। ৰাঘৱ ৰজা হ’ব, তাৰ পাছত ৰাঘৱৰ পুত্ৰ (ৰজা হ’ব)।

Verse 13

राजवंशस्तु कैकेयि भरतात् परिहास्यते देवासुरे पुरा युद्धे शम्बरेण हताः सुराः

কিন্তু, হে কৈকেয়ী, ভৰতৰ কাৰণে এই ৰাজবংশ উপহাসৰ বিষয় হ’ব বুলি কোৱা হয়। পুৰ্বে দেৱ-অসুৰ যুদ্ধত শম্বৰে দেৱতাসকলক বধ কৰিছিল।

Verse 14

रात्रौ भर्ता गतस्तत्र रक्षितो विद्यया त्वया वरद्वयन्तदा प्रादाद् याचेदानीं नृपञ्च तत्

ৰাতি স্বামী তাত গ’ল; তোমাৰ দিয়া বিদ্যাৰ দ্বাৰা সি ৰক্ষিত হ’ল। তেতিয়া সি দুটা বৰ দিলে; এতিয়া ৰজাইও নিজৰ ইচ্ছিত সেইটো যাঁচনা কৰক।

Verse 15

रामस्य च वनेवासं नव वर्षाणि पञ्च च यौवराज्यञ्च भरते तदिदानीं प्रदास्यति

এতিয়া তেওঁ ৰামৰ বাবে ন বছৰ আৰু অধিক পাঁচ বছৰৰ বনবাস নিৰ্ধাৰণ কৰিব, আৰু সেই সময়তেই ভৰতক যুবৰাজ-পদ প্ৰদান কৰিব।

Verse 16

प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे चार्थदर्शिनी उवाच सदुपायं मे कच्चित्तं कारयिष्यति

কুব্জাই প্ৰেৰণা দিয়া সেইজনী—অনর্থ পথত থাকিলেও লাভদৰ্শিনী—ক’লে: “সদুপায়ে মোৰ এই পৰিকল্পনা কোনোবাই সম্পন্ন কৰিবনে?”

Verse 17

क्रोधागारं प्रविष्टाथ पतिता भुवि मूर्छिता द्विजादीनर्चयित्वाथ राजा दशरथस्तदा

তাৰ পিছত তাই ক্ৰোধাগাৰত প্ৰৱেশ কৰি মাটিত পৰি মূৰ্ছিত হৈ পৰি ৰ’ল। তেতিয়া ৰজা দশৰথে দ্বিজ আদি সকলক পূজা কৰি সেই সময়ত (তাত) আহিল।

Verse 18

ददर्श केकयीं रुष्टाम् उवाच कथमीदृशी रोगार्ता किं भयोद्विग्ना किमिच्छसि करोमि तत्

তেওঁ ক্ৰুদ্ধ কৈকেয়ীক দেখি ক’লে: “তুমি এনেকুৱা কিয়? ৰোগে পীড়িত নে কোনো ভয়ত উদ্বিগ্ন? তুমি কি বিচাৰা? সেয়া মই কৰিম।”

Verse 19

येन रामेण हि विना न जीवामि मुहूर्तकम् शपामि तेन कुर्यां वै वाञ्छितं तव सुन्दरि

যি ৰাম অবিহনে মই এক মুহূৰ্তও জীয়াই নাথাকোঁ, তেওঁৰ শপথ—হে সুন্দৰী, তোমাৰ ইচ্ছিত প্ৰাৰ্থনা মই নিশ্চয় পূৰ্ণ কৰিম।

Verse 20

सत्यं ब्रूहीति सोवाच नृपं मह्यं ददासि चेत् वरद्वयं पूर्वदत्तं सत्यात् त्वं देहि मे नृप

সিয়ে ক’লে—“সত্য কোৱা। যদি তুমি মোক ৰজাক দিয়া, তেন্তে হে নৃপ, সত্য অনুসাৰে পূৰ্বে দিয়া দুটা বৰ মোক দিয়া।”

Verse 21

चतुर्दशसमा रामो वने वसतु संयतः कथितमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः सम्भारैर् एभिरद्यैव भरतोत्राभिषेच्यताम्

“সংযত ৰাম চৌদ্দ বছৰ বনত বাস কৰক”—এনেদৰে কোৱা হৈছে (খ আৰু ঙ চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ)। “আৰু এই অভিষেক-সামগ্ৰীৰে আজিয়েই ইয়াতে ভৰতক অভিষিক্ত কৰা হওক।”

Verse 22

विषं पीत्वा मरिष्यामि दास्यसि त्वं न चेन्नृप तच् छ्रुत्वा मूर्छितो भूमौ वज्राहत इवापतत्

“বিষ খাই মই মৰিম—যদি তুমি নাদিয়া, হে নৃপ।” এই কথা শুনি সি মূৰ্ছিত হৈ বজ্ৰাহত যেন ভূমিত পৰি গ’ল।

Verse 23

मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्य कैकेयीमिदमब्रवीत् किं कृतं तव रामेण मया वा पापनिश् चये

অলপ সময় পিছত চেতনা পাই সি কৈকেয়ীক ক’লে—“হে পাপনিশ্চয়িনী, ৰামে বা মই তোমাৰ কি অপকাৰ কৰিছোঁ?”

Verse 24

यन्मामेवं ब्रवीषि त्वं सर्वलोकाप्रियङ्करि केवलं त्वत्प्रियं कृत्वा भविष्यामि सुनिन्दितः

তুমি মোক এইদৰে কোৱা, হে সৰ্বলোকৰ অপ্রিয়কাৰিণী—মই যদি কেৱল তোমাৰ প্ৰিয় কামেই কৰোঁ, তেন্তে মই অতিশয় নিন্দিত হ’ম।

Verse 25

या त्वं भार्या कालरात्री भरतो नेदृशः सुतः प्रशाधि विधवा राज्यं मृते मयि गते सुते

তুমি মোৰ পত্নী কালৰাত্ৰীৰ দৰে; ভৰত তেনেকুৱা পুত্ৰ নহয়। মই মৰিলে আৰু পুত্ৰ গ’লে, বিধৱাৰ দৰে ৰাজ্য শাসন কৰা।

Verse 26

सत्यपाशनिबद्धस्तु राममाहूय चाब्रवीत् कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम्

কিন্তু সত্যৰ পাশত আবদ্ধ হৈ তেওঁ ৰামক মাতি ক’লে— “ৰাম, কৈকেয়ীয়ে মোক প্ৰবঞ্চনা কৰিলে; মোক সংযত কৰি ৰাজ্য গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 27

त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयीभरतो नृपः पितरञ्चैव कैकेयीं नमस्कृत्य प्रदक्षिणं

‘তোমাক নিশ্চয় বনত বাস কৰিব লাগিব। হে নৃপ, ভৰত—কৈকেয়ীৰ সৈতে—পিতৃ আৰু কৈকেয়ীক প্ৰণাম কৰি আদৰে প্ৰদক্ষিণা কৰিব।’

Verse 28

कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य सलक्ष्मणः सीतया भार्यया सार्धं सरथः ससुमन्त्रकः

বিধিমতে কৰ্ম সম্পন্ন কৰি কৌশল্যাক প্ৰণাম কৰি তেওঁক আশ্বাস দিলে; তাৰ পিছত লক্ষ্মণসহ, পত্নী সীতাৰ সৈতে, ৰথ আৰু সুমন্ত্ৰসহ তেওঁ প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 29

दत्वा दानानि विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव सः मातृभिश् चैव विप्राद्यैः शोकार्तैर् निर्गतः पुरात्

ব্ৰাহ্মণসকলক আৰু দীন-অনাথসকলক দান দি, মাতৃসকল আৰু ব্ৰাহ্মণ আদি শোকাৰ্ত লোকসকলৰ সৈতে তেওঁ নগৰৰ পৰা ওলাই গ’ল।

Verse 30

उषित्वा तमसातीरे रात्रौ पौरान् विहाय च प्रभाते तमपश्यन्तो ऽयोध्यां ते पुनरागताः

তমসা নদীৰ তীৰত ৰাতি কটাই আৰু নগৰবাসীক পিছত এৰি, পুৱাতে তেওঁক নেদেখি তেওঁলোকে পুনৰ অযোধ্যালৈ ঘূৰি আহিল।

Verse 31

रुदन् राजापि कौशल्या- गृहमागात् सुदुःखितः पौरा जना स्त्रियः सर्वा रुरुदू राजयोषितः

ৰাজাও কান্দি কান্দি, গভীৰ দুখত ব্যাকুল হৈ, কৌশল্যাৰ গৃহলৈ গ’ল; আৰু নগৰৰ সকলো নাৰী আৰু ৰাজমহিলাসকলেও কান্দিলে।

Verse 32

रामो रथस्थश्चीराढ्यः शृङ्गवेरपुरं ययौ गुहेन पूजितस्तत्र इङ्गुदीमूलमाश्रितः

ৰথত আৰূঢ়, চীৰবস্ত্ৰধাৰী ৰাম শৃঙ্গবেরপুৰলৈ গ’ল; তাত গুহে তেওঁক পূজা-সত্কাৰ কৰিলে আৰু তেওঁ ইঙ্গুদী গছৰ তলত আশ্ৰয় ল’লে।

Verse 33

न त्वं भार्या इति ग, घ, छ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः संश्रित इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः लक्ष्मणः स गुहो रात्रौ चक्रतुर्जागरं हि तौ सुमन्त्रं सरथं त्यक्त्वा प्रातर् नावाथ जाह्नवीं

‘তুমি (মোৰ) পত্নী নহ’—এইটো গ, ঘ, ছ-চিহ্নিত তিনিখন পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ; আৰু ‘সংश्रিত (শৰণ লোৱা)’—এইটো গ, ঘ-চিহ্নিত দুখন পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ। লক্ষ্মণ আৰু গুহে ৰাতি সাৰা জাগৰণ কৰিলে; আৰু পুৱাতে সুমন্ত্ৰক ৰথসহ এৰি, নাওত জাহ্নৱী (গঙ্গা) পাৰ হ’ল।

Verse 34

रामलक्ष्मणसीताश् च तीर्णा आपुः प्रयागकम् भरद्वाजं नमस्कृत्य चित्रकूटं गिरिं ययुः

ৰাম, লক্ষ্মণ আৰু সীতা পাৰ হৈ প্ৰয়াগলৈ আহিল; ভৰদ্বাজক নমস্কাৰ কৰি তেওঁলোকে চিত্ৰকূট পৰ্বতলৈ গ’ল।

Verse 35

वास्तुपूजान्ततः कृत्वा स्थिता मन्दाकिनीतटे सीतायै दर्शयामास चित्रकूटञ्च राघवः

বাস্তুপূজা বিধিপূৰ্বক সম্পন্ন কৰি, মন্দাকিনীৰ তীৰত অৱস্থান কৰি ৰাঘৱে সীতাক চিত্ৰকূট পৰ্বতো দেখুৱালে।

Verse 36

नखैर् विदारयन्तन्तां काकन्तच्चक्षुराक्षिपत् ऐषिकास्त्रेण शरणं प्राप्तो देवान् विहायसः

যেতিয়া তেওঁলোকে নখেৰে তাক বিদীর্ণ কৰি আছিল, তেতিয়া এটা কাকে তাৰ চকুত আঘাত কৰিলে। তাৰ পাছত ঐষিকাস্ত্ৰেৰে সি আকাশস্থ দেৱতাসকলৰ শৰণ ল’লে।

Verse 37

रामे वनं गते राजा षष्ठे ऽह्नि निशि चाब्रवीत् कौशल्यां स कथां पौर्वां यदज्ञानद्धतः पुरा

ৰাম বনলৈ যোৱাৰ পাছত, ষষ্ঠ দিনৰ ৰাতি ৰজাই কৌশল্যাক সেই পুৰণি কাহিনী ক’লে—যি তেওঁ আগতে অজ্ঞতাবশত কৰিছিল।

Verse 38

कौमारे शरयूतीरे यज्ञदत्तकुमारकः शब्दभेदाच्च कुम्भेन शब्दं कुर्वंश् च तत्पिता

কৌমাৰত শৰযূ তীৰত যজ্ঞদত্ত নামৰ বালকে শব্দভেদ (ভ্ৰম)ৰ বাবে কলহেৰে শব্দ কৰি আছিল; আৰু তাৰ পিতাও তাতেই আছিল।

Verse 39

शशाप विलपन्मात्रा शोकं कृत्वा रुदन्मुहुः पुत्रं विना मरिष्यावस् त्वं च शोकान्मरिष्यसि

তেতিয়া মাতৃয়ে বিলাপ কৰি, শোকত পৰি, বাৰে বাৰে কান্দি শাপ দিলে—“পুত্ৰবিহনে মই মৰিম; তুমিও শোকত মৰিবা।”

Verse 40

पुत्रं विना स्मरन् शोकात् कौशल्ये मरणं मम कथामुक्त्वाथ हा रामम् उक्त्वा राजा दिवङ्गतः

পুত্ৰবিয়োগ স্মৰণ কৰি শোকত আচ্ছন্ন ৰজাই কৌশল্যাক ক’লে—“মোৰ মৃত্যু এতিয়া নিশ্চিত।” এই কথা কৈ ‘হা ৰাম!’ বুলি বিলাপ কৰি ৰজা স্বৰ্গলৈ গ’ল।

Verse 41

सुप्तं मत्त्वाथ कौशल्या सुप्ता शोकार्तमेव सा सुप्रभाते गायनाश् च सूतमागधवन्दिनः

তাৰ পাছত কৌশল্যাই তেওঁক নিদ্ৰিত বুলি ভাবি, নিজেও শোকপীড়িতা হৈ শুই পৰিল। প্ৰভাতত সূত, মাগধ আৰু বন্দী আদি গায়কে স্তুতিগান আৰম্ভ কৰিলে।

Verse 42

प्रबोधका बोधयन्ति न च बुध्यत्यसौ मृतः कौशल्या तं मृतं ज्ञात्वा हा हतास्मीति चाब्रवीत्

জগাবলৈ অহাসকলে বাৰে বাৰে জগাইছিল, কিন্তু তেওঁ নুঠিল—তেওঁ মৃত আছিল। কৌশল্যাই তেওঁক মৃত বুলি জানি ক’লে, “হায়! মই নষ্ট হ’লোঁ!”

Verse 43

नरा नार्यो ऽथ रुरुदुर् आनीतो भरतस्तदा वशिष्ठाद्यैः सशत्रुघ्नः शीघ्रं राजगृहात्पुरीम्

তাৰ পাছত পুৰুষ-নাৰী সকলোৱে ডাঙৰকৈ কান্দিবলৈ ধৰিলে। সেই সময়ত বশিষ্ঠ আদি জ্যেষ্ঠসকলে শত্রুঘ্নসহ ভৰতক ৰাজগৃহৰ পৰা সোনকালে নগৰলৈ আনিলে।

Verse 44

पूर्वामिति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नृप इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चापतदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दृष्ट्वा सशोकां कैकेयीं निन्दयामास दुःखितः अकीर्तिः पातिता मूर्ध्नि कौशल्यां स प्रशस्य च

শোকত নিমগ্ন কৈকেয়ীক দেখি তেওঁ দুখিত হৈ তাইক নিন্দা কৰিলে; আৰু যেন তেওঁৰ মূৰত অপকীৰ্তি পৰিল—এমন ভাবি কৌশল্যাকো প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 45

पितरन्तैलद्रोणिस्थं संस्कृत्य सरयूतटे वशिष्ठाद्यैर् जनैर् उक्तो राज्यं कुर्विति सो ऽब्रवीत्

সৰযূ তীৰত তেল-দ্ৰোণীত স্থাপিত পিতাৰ বিধিপূৰ্বক অন্ত্যেষ্টি-সংস্কাৰ সম্পন্ন কৰি, বশিষ্ঠ আদি লোকৰ অনুৰোধত সি ক’লে— “মই ৰাজ্য শাসন কৰিম।”

Verse 46

व्रजामि राममानेतुं रामो राजा मतो बली शृङ्गवेरं प्रयागञ्च भरद्वाजेन भोजितः

“মই ৰামক আনিবলৈ যাম; ৰামক পৰাক্ৰমশালী ৰজা বুলি মানা হয়।” সি শৃঙ্গবেরপুৰ আৰু প্ৰয়াগত গ’ল, আৰু ভৰদ্বাজৰ আতিথ্যত ভোজিত হ’ল।

Verse 47

नमस्कृत्य भरद्वाजं रामं लक्ष्मणमागतः पिता स्वर्गं गतो राम अयोध्यायां नृपो भव

ভৰদ্বাজক নমস্কাৰ কৰি সি ৰাম আৰু লক্ষ্মণৰ ওচৰলৈ আহি ক’লে— “হে ৰাম, তোমাৰ পিতা স্বৰ্গলৈ গ’ল; অযোধ্যাত ৰজা হোৱা।”

Verse 48

अहं वनं प्रयास्यामि त्वदादेशप्रतीक्षकः रामः श्रुत्वा जलं दत्वा गृहीत्वा पादुके व्रज

“মই বনলৈ প্ৰস্থান কৰিম, তোমাৰ আদেশৰ অপেক্ষাত থাকিম। হে ৰাম, এই কথা শুনি বিদায়ৰ জল অৰ্পণ কৰি, পাদুকা লৈ যোৱা।”

Verse 49

राज्यायाहन्नयास्यामि सत्याच्चीरजटाधरः रामोक्तो भरतश्चायान् नन्दिग्रामे स्थितो बली त्यक्त्वायोध्यां पादुके ते पूज्य राज्यमपालयत्

চীৰ আৰু জটা ধাৰণ কৰা ৰামে ক’লে— “সত্য ৰক্ষাৰ বাবে ৰাজ্যৰ কাৰণেও মই ঘূৰি নাহিম।” ৰামৰ এই উপদেশত বলৱান ভৰত নন্দিগ্ৰামলৈ আহি, অযোধ্যা ত্যাগ কৰি, সেই পাদুকাদ্বয় পূজা কৰি ৰামৰ নামত ৰাজ্য শাসন কৰিলে।