Adhyaya 15
पाण्डवचरितवर्णनम् (The Account of the Pāṇḍavas)
অগ্নিদেৱে অৱতাৰ-লীলাৰ ধাৰাত মহাভাৰত যুদ্ধোত্তৰ সমাপ্তিক ধৰ্মকেন্দ্ৰিক সংক্ষিপ্ত ৰূপে বৰ্ণনা কৰে। যুধিষ্ঠিৰ ৰজাৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱাৰ পাছত ধৃতৰাষ্ট্ৰ, গান্ধাৰী আৰু পৃথা বনলৈ গমন কৰে—ৰাজধৰ্মৰ পৰা বৈৰাগ্য-সংন্যাসলৈ পৰিৱর্তনৰ সংকেত। বিদুৰ অগ্নিসংযুক্ত অন্তে স্বৰ্গপ্ৰাপ্ত হয়। বিষ্ণুৰ উদ্দেশ্য কোৱা হয়—পাণ্ডৱসকলক নিমিত্ত কৰি পৃথিৱীৰ ভাৰহৰণ আৰু শাপৰ অজুহাতে মৌষলত যাদৱবংশৰ বিনাশ। প্ৰভাসত হৰি দেহত্যাগ কৰে; পাছত দ্বাৰকা সাগৰত লীন হয়, অনিত্যতাৰ বোধ দিয়ে। অৰ্জুনে শ্ৰাদ্ধকর্ম সম্পন্ন কৰিলেও কৃষ্ণবিয়োগে তাৰ সামৰ্থ্য ক্ষীণ হয়; ব্যাসে সান্ত্বনা দি তাক হস্তিনাপুৰলৈ পঠায়। যুধিষ্ঠিৰে পৰীক্ষিতক সিংহাসনত বহুৱাই ভ্ৰাতৃসকল আৰু দ্ৰৌপদীৰ সৈতে হৰিনাম জপ কৰি মহাপ্ৰস্থান কৰে; পথত সহচৰসকল পতিত হয়, শেষত ইন্দ্ৰৰথে যুধিষ্ঠিৰ স্বৰ্গাৰোহণ কৰে। ফলশ্ৰুতিত পাঠে স্বৰ্গলাভৰ প্ৰতিশ্ৰুতি আছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये महाभारतवर्णनं नाम चतुर्दशो ऽध्यायः अथ पञ्चदशो ऽध्यायः पाण्डवचरितवर्णनम् अग्निर् उवाच युधिष्ठिरे तु राज्यस्थे आश्रमादाश्रमान्तरम् धृतराष्ट्रो वनमगाद् गान्धारी च पृथा द्विज
এইদৰে আদিমহাপুৰাণ আগ্নেয়পুৰাণত ‘মহাভাৰত-বৰ্ণন’ নামৰ চতুৰ্দশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া পঞ্চদশ অধ্যায় ‘পাণ্ডৱচৰিত-বৰ্ণন’ আৰম্ভ। অগ্নিয়ে ক’লে—হে দ্বিজ! যুধিষ্ঠিৰ ৰাজ্যত স্থিৰ হোৱাৰ পাছত ধৃতৰাষ্ট্ৰ গান্ধাৰী আৰু পৃথাসহ আশ্ৰমৰ পৰা আশ্ৰমলৈ গৈ গৈ অৰণ্যলৈ গ’ল।
Verse 2
विदुरस्त्वग्निना दग्धो वनजेन दिवङ्गतः एवं विष्णुर्भुवो भारमहरद्दानवादिकम्
বিদুৰ অগ্নিত দগ্ধ হৈ, বনজ (কাঠ)জনিত পুণ্যফলে স্বৰ্গগামী হ’ল। এইদৰে বিষ্ণুৱে দানৱ আদি ৰূপে পৃথিৱীৰ ভাৰ অপসাৰণ কৰিলে।
Verse 3
धर्मायाधर्मनाशाय निमित्तीकृत्य पाण्डवान् स विप्रशापव्याजेन मुषलेनाहरत् कुलम्
ধৰ্ম স্থাপন আৰু অধৰ্ম নাশৰ বাবে তেওঁ পাণ্ডৱসকলক নিমিত্ত কৰিলে; আৰু ব্ৰাহ্মণ-শাপৰ ব্যাজে মুষলৰ দ্বাৰা সেই কুল ধ্বংস কৰিলে।
Verse 4
यादवानां भारकरं वज्रं राज्येभ्यषेचयत् देवदेशात् प्रभासे स देहं त्यक्त्वा स्वयं हरिः
হৰিয়ে নিজে ৰাজ্যসমূহত ভাৰবহনকাৰী ‘বজ্ৰ’ক প্ৰকাশ কৰাই দেৱদেশ প্ৰভাসত দেহ ত্যাগ কৰিলে।
Verse 5
इन्द्रलोके ब्रह्मलोके पूज्यते स्वर्गवासिभिः बलभद्रोनन्तमूर्तिः पातालस्वर्गमीयिवान्
ইন্দ্ৰলোক আৰু ব্ৰহ্মলোকত স্বৰ্গবাসীয়ে অনন্তমূৰ্তি বলভদ্ৰক পূজা কৰে; পাতাল অতিক্ৰম কৰি তেওঁ স্বৰ্গলোকলৈও গ’ল।
Verse 6
अविनाशी हरिर्देवो ध्यानिभिर्ध्येय एव सः विना तं द्वारकास्थानं प्लावयामास सागरः
অবিনাশী দেৱ হৰিয়েই ধ্যানীৰ ধ্যেয়; সাগৰে সকলো প্লাৱিত কৰিলেও দ্বাৰকাৰ সেই পবিত্ৰ স্থান অক্ষত থাকিল।
Verse 7
संस्कृत्य यादवान् पार्थो दत्तोदकधनादिकः स्त्रियोष्टावक्रशापेन भार्या विष्णोश् च याः स्थिताः
যাদৱসকলৰ বিধিপূৰ্বক অন্ত্যেষ্টি কৰি পাৰ্থে জলাঞ্জলি আৰু ধনাদি দান দিলে; যিসকল নাৰী ৰ’ল—বিষ্ণুৰ পত্নীসকল—সেইসকল অষ্টাৱক্ৰৰ শাপৰ ফলত (এনেদৰে) আছিল।
Verse 8
पुनस्तच्छापतो नीता गोपालैर् लगुडायुधैः अर्जुनं हि तिरस्कृत्य पार्थः शोकञ्चकार ह
পুনৰ সেই শাপৰ ফলত লাঠি-অস্ত্ৰধাৰী গোপালসকলে তাক অপমানিত অৱস্থালৈ নিলে; অৰ্জুন তিৰস্কৃত হৈ পাৰ্থ শোকত নিমগ্ন হ’ল।
Verse 9
व्यासेनाश्वासितो मेने बलं मे कृष्णसन्निधौ मौषलेनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वर्गमाप्नुयादिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः हस्तिनापुरमागत्य पार्थः सर्वं न्यवेदयत्
ব্যাসৰ আশ্বাস পাই পাৰ্থে ভাবিলে—কৃষ্ণৰ সান্নিধ্যতেই মোৰ বল নিহিত। তাৰ পিছত হস্তিনাপুৰলৈ আহি তেওঁ সকলো কথা যথাযথভাৱে নিবেদন কৰিলে।
Verse 10
युधिष्ठिराय स भ्रात्रे पालकाय नृणान्तदा तद्धनुस्तानि चास्त्राणि स रथस्ते च वाजिनः
তেতিয়া নৰপালক ভ্ৰাতা যুধিষ্ঠিৰৰ বাবে সেই ধনু, সেই অস্ত্ৰসমূহ, সেই ৰথ আৰু সেই অশ্বসমূহ অৰ্পিত হ’ল।
Verse 11
विना कृष्णेन तन्नष्टं दानञ्चाश्रोत्रिये यथा तच् छ्रुत्वा धर्मराजस्तु राज्ये स्थाप्य परीक्षितम्
“কৃষ্ণ নাথাকিলে সেয়া নষ্ট হ’লহেঁতেন—যেনে অশ্ৰোত্ৰিয়ক দিয়া দান ব্যৰ্থ হয়।” এই কথা শুনি ধৰ্মৰাজ যুধিষ্ঠিৰে পৰীক্ষিতক ৰাজ্যত স্থাপন কৰিলে।
Verse 12
प्रस्थानं प्रस्थितो धीमान् द्रौपद्या भ्रातृभिः सह संसारानित्यतां ज्ञात्वा जपन्नष्टशतं हरेः
মহাপ্ৰস্থানলৈ ওলাই যোৱা সেই ধীমানে দ্ৰৌপদী আৰু ভ্ৰাতৃসকলৰ সৈতে; সংসাৰৰ অনিত্যতা বুজি হৰিৰ অষ্টশত নাম জপ কৰি গৈছিল।
Verse 13
महापथे तु पतिता द्रौपदी सहदेवकः नकुलः फाल्गुनो भीमो राजा शोकपरायणः
মহাপথত দ্ৰৌপদী পতিত হ’ল; তাৰ পিছত সহদেৱ, নকুল, ফাল্গুণ (অর্জুন) আৰু ভীমো পতিত হ’ল। ৰজা যুধিষ্ঠিৰ শোকত সম্পূৰ্ণ নিমগ্ন হ’ল।
Verse 14
इन्द्रानीतरथारूढः सानुजः स्वर्गमाप्तवान् दृष्ट्वा दुर्योधनादींश् च वासुदेवं च हर्षितः एतत्ते भारतं प्रोक्तं यः पठेत्स दिवं व्रजेत्
ইন্দ্ৰে আনিত ৰথত আৰূঢ় হৈ তেওঁ অনুজসহ স্বৰ্গ লাভ কৰিলে। দুযোধন আদি আৰু বাসুদেৱক দেখি তেওঁ হৰ্ষিত হ’ল। এই ভাৰত তোমাক কোৱা হ’ল; যিয়ে ইয়াক পাঠ কৰে সি দিব্য লোকলৈ যায়।
Frequently Asked Questions
It frames the Mahābhārata’s aftermath as bhāra-haraṇa: Viṣṇu removes Earth’s burden by making the Pāṇḍavas instrumental and by concluding the Yādava line through a curse-pretext and the mauṣala event.
It moves from stable kingship (Yudhiṣṭhira’s rule and Parīkṣit’s installation) to the Great Departure, using the falls on the path and Dvārakā’s submergence to teach impermanence and the turn toward Hari-nāma.
It illustrates the doctrine of diminished worldly efficacy without divine sannidhi (presence), reinforcing reliance on dharma, remembrance, and rightful succession rather than personal prowess alone.