Adhyaya 11
Śrīrāmāvatāra-varṇana (Description of the Incarnation of Sri Rama)
এই অধ্যায়ত যুদ্ধকাণ্ডৰ পাছত শ্ৰীৰামৰ ধৰ্মময় ৰাজত্ব আৰু তাৰ ফল সংক্ষিপ্তভাৱে বৰ্ণিত। নাৰদ অগস্ত্য আদি ঋষিসকলৰ সৈতে অযোধ্যালৈ আহি ৰামক সাক্ষাৎ কৰি ইন্দ্ৰজিতৰ পতনে চিহ্নিত দিৱ্য বিজয়ৰ প্ৰশংসা কৰে। তাৰ পাছত পুলস্ত্যৰ পৰা বিশ্ৰৱা, কুবেৰ জন্ম, ব্ৰহ্মাৰ বৰলাভে ৰাৱণৰ উত্থান, ইন্দ্ৰজিতৰ পৰিচয় আৰু দেৱৰক্ষাৰ্থে লক্ষ্মণে কৰা তাৰ বধ—এদৰে ৰাক্ষস বংশৰ সাৰ দিয়া হয়। ঋষিসকল বিদায় লোৱাৰ পাছত ৰাজ্যশাসন আৰু সীমান্তশান্তিৰ কথা আহে: দেৱতাসকলৰ অনুৰোধত শত্রুঘ্ন লৱণ বধ কৰিবলৈ প্ৰেৰিত হয়; ভৰত শৈলূষ-সম্পৰ্কিত বৃহৎ দুষ্টসেনা ধ্বংস কৰি তক্ষ আৰু পুষ্কৰক অঞ্চলাধিপতি স্থাপন কৰে—দুষ্টনিগ্ৰহৰ পাছত শিষ্টৰক্ষা-ই ৰাজধৰ্ম। বাল্মীকিৰ আশ্ৰমত কুশ-লৱৰ জন্ম আৰু পিছত তেওঁলোকৰ পৰিচয় উল্লেখিত। অভিষিক্ত ৰাজত্বৰ সৈতে ‘মই ব্ৰহ্ম’ এই দীঘল ধ্যানৰ দ্বাৰা মোক্ষোপদেশো সংযোজিত। শেষত ৰামৰ যজ্ঞময় শাসন, সকলোৰে সৈতে স্বৰ্গাৰোহণ, আৰু অগ্নিৰ ঘোষণা—নাৰদৰ বৃত্তান্তৰ পৰা বাল্মীকিয়ে ৰামায়ণ ৰচনা কৰিলে; তাৰ শ্ৰৱণে স্বৰ্গলাভ হয়।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे युद्धकाण्डवर्णनं नाम दशमो ऽध्यायः अथ एकादशो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुर् अगस्त्याद्याः सुपूजिताः धन्यस्त्वं विजयी यस्माद् इन्द्रजिद्विनिपातितः
এইদৰে আদিমহাপুৰাণ অগ্নিপুৰাণৰ ৰামায়ণ-প্ৰসঙ্গত ‘যুদ্ধকাণ্ড-বৰ্ণন’ নামৰ দশম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘শ্ৰীৰামাৱতাৰ-বৰ্ণন’ নামৰ একাদশ অধ্যায় আৰম্ভ। নাৰদে ক’লে—ৰাজ্যস্থ ৰাঘৱৰ ওচৰলৈ অগস্ত্য আদি ঋষিসকল, সুপূজিত হৈ, আহিল। হে বিজয়ী, তুমি ধন্য; কিয়নো ইন্দ্ৰজিত্ বিনিপাতিত হৈছে।
Verse 2
ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूत् विश्रवास्तस्य नैकषी पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः
ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ পুলস্ত্য আছিল; তেওঁৰ পুত্ৰ বিশ্ৰৱা। বিশ্ৰৱাৰ পত্নী নৈকাষী; আৰু তেওঁৰ প্ৰথমা পত্নী/সঙ্গিনী পুষ্পোৎকটা। তেওঁৰ গৰ্ভে ধনেশ্বৰ (কুবেৰ) জন্ম ল’লে।
Verse 3
नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्दशाननः स्वर्गमार्गेण वै गत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः
নৈকষাত ৰাৱণ জন্মিল—সেই বিশ বাহু আৰু দশানন আছিল। (চিহ্নিত পাণ্ডুলিপি-পাঠত ‘সেই স্বৰ্গমাৰ্গে গ’ল’ বুলিও আছে।) তপস্যাৰ বলত ব্ৰহ্মাদত্ত বৰ লাভ কৰি সি দেৱজয়ী হ’ল।
Verse 4
कुम्भकर्णः सनिद्रो ऽभूद् धर्मिष्ठो ऽभूद्विभीषणः स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः
কুম্ভকৰ্ণ সদায় নিদ্ৰাৱশ আছিল; বিভীষণ ধৰ্মনিষ্ঠ আছিল; তেওঁলোকৰ ভগ্নী শূৰ্পণখা; আৰু ৰাৱণৰ পৰা মেঘনাদ জন্মিল।
Verse 5
इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद् रावणादधिको बली हतस्त्वया लक्ष्मणेन देवादेः क्षेममिच्छता
ইন্দ্ৰক জয় কৰি সি ‘ইন্দ্ৰজিত্’ নামে খ্যাত হ’ল, ৰাৱণতকৈও অধিক বলৱান। কিন্তু দেৱাদিৰ (ইন্দ্ৰৰ) ক্ষেম-সুৰক্ষা কামনা কৰা তুমি লক্ষ্মণে তাক বধ কৰিলা।
Verse 6
इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्दनः
এইদৰে কৈ অগস্ত্য আদি ব্ৰাহ্মণ-ঋষিসকলে যথাবিধি নমস্কাৰ গ্ৰহণ কৰি প্ৰস্থান কৰিলে। তাৰপিছত দেৱতাৰ প্ৰাৰ্থনাত ৰামৰ আদেশ অনুসাৰে লৱণবধকাৰী শত্রুঘ্ন যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 7
अभूत् पूर्मथुरा काचित् रामोक्तो भरतो ऽवधीत् कोटित्रयञ्च शैलूष- पुत्राणां निशितैः शरैः
পূৰ্বকালত ‘মথুৰা’ নামে এটা নগৰ/বসতি আছিল। ৰামৰ আদেশত ভৰত তীক্ষ্ণ শৰৰে শৈলূষৰ পুত্ৰসকলৰ তিন কোটি (তিৰিশ মিলিয়ন)ক বধ কৰিলে।
Verse 8
शैलूषं दुष्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम् तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः
সিন্ধু-তীৰত বাস কৰা দুষ্ট গন্ধৰ্ব শৈলূষক আৰু তক্ষ আৰু পুষ্কৰ নামৰ পুত্ৰদ্বয়ক নিজ নিজ দেশত স্থাপন কৰি তেওঁ আগবাঢ়িল।
Verse 9
भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः
ভৰত শত্রুঘ্নসহ আগবাঢ়িল, ৰাঘৱ (ৰাম)ক পূজা কৰি দৃঢ়ভাৱে স্থিত থাকিল। ধৰ্মনিষ্ঠ ৰামে যুঁজত দুষ্টসকলক নিধন কৰি শিষ্ট আৰু সদাচাৰীসকলক ৰক্ষা কৰিলে।
Verse 10
पुत्रौ कुशलवौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्
ৱাল্মীকিৰ আশ্ৰমত কুশ আৰু লৱ নামৰ দুজন উৎকৃষ্ট পুত্ৰ জন্মিল। লোকাপবাদৰ বাবে ত্যাগ কৰা (সীতা)ৰ তেওঁলোক, তেওঁৰ সুচৰিত্ৰৰ কথা শুনি পিছত চিনাক্ত হ’ল।
Verse 11
राज्येभिषिच्य ब्रह्माहम् अस्मीति ध्यानतत्परः दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च
ৰাজ্যাভিষেকৰ পিছত ‘মই ব্ৰহ্ম’—এই ভাবত ধ্যানপরায়ণ হোৱা উচিত; দহ হাজাৰ বছৰ আৰু (পুনৰ) দহ শ বছৰ।
Verse 12
राज्यं कृत्वा क्रतून् कृत्वा स्वर्गं देवार्चितो ययौ सपौरः सानुजः सीता- पुत्रो जनपदान्वितः
ৰাজ্য শাসন কৰি আৰু যজ্ঞাদি ক্ৰতু সম্পন্ন কৰি, দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা পূজিত তেওঁ স্বৰ্গলৈ গ’ল—পৌৰসকলসহ, অনুজসকলসহ, সীতাপুত্ৰসকলসহ আৰু নিজ জনপদৰ লোকসকলসহ।
Verse 13
अग्निर् उवाच वाल्मीकिर् नारदाच्छ्रुत्वा रामायणमकारयत् सविस्तरं यदेतच्च शृणुयात्स दिवं व्रजेत्
অগ্নিয়ে ক’লে—নাৰদৰ পৰা শুনি বাল্মীকিয়ে ৰামায়ণ বিস্তাৰে ৰচনা কৰিলে। যিয়ে ইয়াক শ্ৰদ্ধাৰে শুনে, সি স্বৰ্গলোকলৈ গমন কৰে।
Frequently Asked Questions
It summarizes Rāma’s incarnation through post-war kingship, the defeat of Indrajit, the dharmic stabilization of the realm via Śatrughna and Bharata, and concludes with the Ramāyaṇa’s origin and its hearing-fruit (phalāśruti).
It presents the king’s duty as eliminating disruptive forces, installing orderly governance in regions, and protecting the śiṣṭa (disciplined/virtuous), while integrating royal action with inner discipline and contemplation.
It provides etiological context for the conflict—linking boons, austerity, and power—so the victory over Indrajit is framed as restoration of cosmic and divine security rather than mere battlefield success.
After consecration, it emphasizes sustained contemplation on the realization ‘I am Brahman,’ indicating that righteous rule can be paired with inner liberation-oriented discipline.