Adhyaya 29
The Description of the Sarvatobhadra Maṇḍala (सर्वतोभद्रमण्डलकथनम्)
এই অধ্যায়ত মন্ত্রসাধনাৰ বাবে পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰূপে সৰ্বতোভদ্ৰ মণ্ডল নিৰ্মাণ আৰু প্ৰতিষ্ঠাৰ কঠোৰ বিধান বৰ্ণিত। শুদ্ধ ভূমি আৰু পূৰ্বপূজা সম্পন্ন কৰি চতুৰস্ৰ জালক পদ্ম-আৱৰণ—পীঠ, বীথিকা, দ্বাৰ—আদি ৰূপে বিন্যাস কৰি দিশদেৱতা আৰু বৈদিক বিভাগ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়; তত্ত্ব, ইন্দ্ৰিয় আৰু অন্তঃকৰণৰ বহুস্তৰ বিন্যাসো দিয়া হৈছে। পাছত ৰঙৰ নিয়ম, ৰঞ্জক দ্ৰব্য, শোধন-চিহ্নাঙ্কন ক্ৰম, অঙ্গুল-হস্ত-কৰ মাপ, আৰু বীজ/মন্ত্র/বিদ্যা-জপৰ মানদণ্ডসহ পুৰশ্চৰণৰ শৃঙ্খলা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মণ্ডলৰ গঠনক যোগদেহৰূপে—নাড়ী, হৃদয়-পদ্ম, বীজশক্তিৰ ৰশ্মি—ব্যাখ্যা কৰি স্থূল শব্দমূর্তি, সূক্ষ্ম দীপ্ত হৃদয়ৰূপ আৰু চিন্তাতীত পৰম পদলৈ ক্ৰমধ্যান কোৱা হৈছে। শেষত ৯, ২৫, ২৬ আদি বিস্তৃত ব্যূহ-বিন্যাস, দ্বাৰ-অলংকাৰ বিধি আৰু শুভ মর্ত্যেষ্ট্য মণ্ডল উল্লেখ কৰি পবিত্ৰ নকশাই উপাসনা আৰু উপলব্ধিক কেনেকৈ শৃঙ্খলিত কৰে সেয়া দেখুৱাইছে।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आचार्याभिषेको नाम अष्टाविंशो ऽध्यायः अथ ऊनत्रिंशो ऽध्यायः सर्वतोभद्रमण्डलकथनं नारद उवाच साधकः साधयेन्मन्त्रं देवतायतनादिके शुद्धभूमौ गृहे प्रार्च्य मण्डले हरिमीश्वरं आग्नेयेब्जे च प्रकृतिं याम्येब्जे पुरुषं यजेत्
এইদৰে আদিম মহাপুৰাণ ‘অগ্নিপুৰাণ’ত ‘আচাৰ্যাভিষেক’ নামৰ অষ্টাবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া ‘সৰ্বতোভদ্ৰ মণ্ডল-কথন’ নামৰ ঊনত্রিংশ অধ্যায় আৰম্ভ। নাৰদে ক’লে—সাধকে শুদ্ধ ভূমিত, গৃহত বা দেৱালয় আদি স্থানত মন্ত্ৰসাধনা কৰিব; প্ৰথমে পূজা কৰি মণ্ডলত হৰিক ঈশ্বৰ ৰূপে অৰ্চনা কৰিব। আগ্নেয় পদ্মত প্ৰকৃতি আৰু যাম্য পদ্মত পুৰুষক যজন কৰিব।
Verse 2
चतुरस्त्रीकृते क्षेत्रे मण्डलादीनि वै लिखेत् रसवाणाक्षिकोष्ठेषु सर्वतोभद्रमालिखेत् पुरुषाद्दक्षिणे च वह्निं नैरृते वारुणेनिलं आदित्यमैन्दवे पद्मे ऋग्यजुश् चैशपद्मके
চতুৰস্ৰ ক্ষেত্ৰত মণ্ডল আদি অঙ্কন কৰিব। ৰস, বাণ, অক্ষি—এই সংখ্যাচিহ্নিত কোষ্ঠসমূহত ‘সৰ্বতোভদ্ৰ’ নক্সা আঁকিব। বাস্তু-পুৰুষৰ দক্ষিণে অগ্নি স্থাপন কৰিব; নৈঋত্যত বৰুণ আৰু বায়ু ৰাখিব। ঐন্দৱ পদ্মত আদিত্য (সূৰ্য) আৰু ঈশ পদ্মত ঋগ্ আৰু যজুঃ (বৈদিক বিভাগ) বিন্যস্ত কৰিব।
Verse 3
षट्त्रिंशत्कोष्ठकैः पद्मं पीठं पङ्क्त्यावहिर्भवेत् द्वाभ्यान्तु वीथिका तस्माद् द्वाभ्यां द्वाराणि दिक्षु च इन्द्रादींश् च द्वितीयायां पद्मे षोडशके तथा सामाथर्वाणमाकाशं वायुं तेजस् तथा जलं
ছত্রিশ কোষ্ঠে পীঠৰূপ পদ্ম বিন্যাস কৰি বাহিৰে শাৰীশাৰী সীমা ৰাখিব। তাৰ পিছত দুটা কোষ্ঠে বীথিকা (প্ৰদক্ষিণ পথ) হ’ব, আৰু দিশসমূহত দুটা-দুটা কোষ্ঠ দ্বাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত হ’ব। দ্বিতীয় পদ্মৰ ষোড়শ ভাগত ইন্দ্ৰ আদি দেৱতাসকলক স্থাপন কৰিব; তদ্ৰূপ সাম আৰু অথৰ্ব বেদ আৰু তত্ত্ব—আকাশ, বায়ু, তেজ (অগ্নি) আৰু জল—বিন্যস্ত কৰিব।
Verse 4
वर्तुलं भ्रामयित्वा तु पद्मक्षेत्रं पुरोदितम् पद्मार्धे भामयित्वा तु भागं द्वादशमं वहिः पृठिवीञ्च मनश् चैव श्रोत्रं त्वक् चक्षुरर्चयेत् रसनाञ्च तथा घ्राणं भूर्भुवश् चैव षोडशं
বৃত্তাকাৰ ৰূপ আঁকি পূৰ্বোক্ত পদ্মক্ষেত্ৰ বিন্যাস কৰিব। তাৰ পিছত অর্ধপদ্মত বাহিৰফালে দ্বাদশ ভাগ চিহ্নিত কৰিব। পৃথিৱী আৰু মন; তদ্ৰূপ শ্ৰোত্ৰ, ত্বক, চক্ষু; আৰু ৰসনা আৰু ঘ্ৰাণ—ইয়াৰ সৈতে ভূঃ আৰু ভুৱঃ—এই সকলোকে ষোড়শ ভাগত অৰ্চনা কৰিব।
Verse 5
विभज्य भ्रामयेच्छेषं चतुःक्षेत्रन्तु वर्तुलं प्रथमं कर्णिकाक्षेत्रं केशराणां द्वितीयकम् महर्जनस्तपः सत्यं तथाग्निष्टोममेव च अत्यग्निष्टोमकं चोक्थं षोडशीं वाजपेयकं
বিভাজন কৰি অৱশিষ্ট অংশ ভ্ৰমাই চাৰিখন ক্ষেত্ৰযুক্ত বৃত্তাকাৰ বিন্যাস কৰিব। প্ৰথম কৰ্ণিকা-ক্ষেত্ৰ (মধ্যভাগ) আৰু দ্বিতীয় কেশৰ-ক্ষেত্ৰ (পাপড়ি-ভাগ)। তাত মহঃ, জনঃ, তপঃ, সত্য; লগতে অগ্নিষ্টোম; আৰু অত্যগ্নিষ্টোম, উক্থ্য, ষোড়শী, বাজপেয়—এই নাম/যজ্ঞচিহ্নসমূহ বিন্যস্ত কৰিব।
Verse 6
तृतीयं दलसन्धीनां दलाग्राणां चतुर्थकम् प्रसार्य कोणसूत्राणि कोणदिङ्मध्यमन्ततः अतिरात्रञ्च सम्पूज्य तथाप्तोर्याममर्चयेत् मनो बुद्धिमहङ्कारं शब्दं स्पर्शञ्च रूपकं
পদ্মদলৰ সন্ধিস্থলত তৃতীয় বিন্দু আৰু দলৰ অগ্ৰভাগত চতুৰ্থ বিন্দু চিহ্নিত কৰিব। কোণসমূহৰ পৰা তিৰ্যক সূত্ৰৰেখা প্ৰসাৰিত কৰি, কোণদিশৰ পৰা মধ্য হৈ অন্ত পৰ্যন্ত নিবলৈ। তাৰ পাছত বিধিপূৰ্বক অতিরাত্ৰ যাগ আৰু তদ্ৰূপ আপ্তোৰ্যাম যাগৰ পূজা কৰিব। মন, বুদ্ধি, অহংকাৰ আৰু শব্দ-স্পৰ্শ-ৰূপ তন্মাত্ৰাৰো অর্চনা কৰিব।
Verse 7
निधाय केशराग्रे तु दलसन्धींस्तु लाञ्छयेत् पातयित्वाथ सूत्राणि तत्र पत्राष्टकं लिखेत् रसं गन्धञ्च पद्मेषु चतुर्विंशतिषु क्रमात् प्रत्यग्निष्टोमकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्योतिष्टोमकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः जीवं मनोधिपञ्चाहं प्रकृतिं शब्दमात्रकं
কেশৰাৰ অগ্ৰভাগত (চিহ্ন) স্থাপন কৰি দলসন্ধিসমূহ চিহ্নিত কৰিব। তাৰ পাছত সূত্ৰসমূহ তললৈ নামাই তাত অষ্টদল পদ্ম-আকৃতি লিখিব। ক্ৰমে চব্বিশটা পদ্মত ‘ৰস’ আৰু ‘গন্ধ’ শব্দ লিখিব। (কিছুমান চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত ‘প্রত্যগ্নিষ্টোমকম’, আন কিছুমানত ‘জ্যোতিষ্টোমকম’ পাঠ পোৱা যায়।) তাৰ পিছত ‘জীৱ’, ‘মনোধিপ’, ‘পঞ্চাহ’, ‘প্ৰকৃতি’ আৰু ‘শব্দমাত্রক’ ন্যাস কৰিব।
Verse 8
दलसन्ध्यन्तरालन्तु मानं मध्ये निधाय तु दलाग्रं भ्रामयेत्तेन तदग्रं तदनन्तरं वासुदेवादिमूर्तीञ्च तथा चैव दशत्मकं मनः श्रोत्रं त्वचं प्रार्च्य चक्षुश् च रसनं तथा
দলসন্ধিৰ মাজৰ অন্তৰালৰ মধ্যত ‘মান’ বিন্দু স্থাপন কৰি, তাৰে দলৰ অগ্ৰভাগলৈ ঘূৰাব। সেই অগ্ৰৰ পৰা তৎক্ষণাৎ বাসুদেৱাদি মূর্তিসমূহৰ পূজা কৰিব। তদ্ৰূপ ‘দশাত্মক’ সমষ্টিৰো বিধিপূৰ্বক অর্চনা কৰিব—মন, শ্ৰোত্ৰ (শ্ৰৱণ), ত্বক (স্পৰ্শ), চক্ষু আৰু ৰসনা (স্বাদ)।
Verse 9
तदन्तरालं तत्पार्श्वे कृत्वा वाह्यक्रमेण च केशरे तु लिखेद्द्वौ द्वौ दलमध्ये ततः पुनः घ्राणं वाक्पाणिपादञ्च द्वात्रिंशद्वारिजेष्विमान् चतुर्थावरणे पूज्याः साङ्गाः सपरिवारकाः
তাৰ পাৰ্শ্বত অন্তৰালসমূহ বিন্যস্ত কৰি আৰু বাহ্য ক্ৰমে আগবাঢ়ি, কেশৰত দুই-দুই (নাম/চিহ্ন) লিখিব; তাৰ পাছত পুনৰ দলমধ্যত। এই—ঘ্ৰাণ, বাক্, পাণি আৰু পাদ—ক বত্রিশটা পদ্ম-খণ্ডত স্থাপন কৰিব। চতুৰ্থ আৱৰণত ইহঁত অঙ্গসহ আৰু পৰিৱাৰসহ পূজ্য।
Verse 10
पद्मलक्ष्मैतत् सामान्यं द्विषट्कदलमुच्यते कर्णिकार्धेन मानेन प्राक्संस्थं भ्रामयेत् क्रमात् पायूपस्थौ च सम्पूज्य मासानां द्वादशाधिपान् पुरुषोत्तमादिषड्विंशान् वाह्यावरणके यजेत्
ইয়া পদ্মলক্ষণৰ সাধাৰণ বিধান; ইয়াক দ্বিষট্কদল, অৰ্থাৎ বাৰটা দল থকা বুলি কোৱা হয়। কৰ্ণিকাৰ অর্ধমান লৈ, পূৰ্বস্থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ক্ৰমে (স্থাপন/চিহ্ন) ঘূৰাব। পায়ু আৰু উপস্থ স্থানত সম্যক পূজা কৰি, বাহ্য আৱৰণত মাসসমূহৰ দ্বাদশ অধিপতি আৰু পুৰুষোত্তমাদি ষড়্বিংশতি (মুঠ ছাব্বিশ) দেৱতাৰ যজন কৰিব।
Verse 11
तत्पार्श्वे भ्रमयोगेन कुण्डल्यः षड् भवन्ति हि एवं द्वादश मत्स्याः स्युर्द्विषट्कदलकञ्च तैः चक्राब्जे तेषु सम्पूज्या मासानां पतयः क्रमात् अष्टौ प्रकृतयः षड्वा पञ्चाथ चतुरो ऽपरे
তাৰ পাৰ্শ্বত ভ্ৰম-বিন্যাসৰ যোগে ছয়টা কুণ্ডলী গঠিত হয়। তদ্ৰূপে বাৰটা মৎস্য-আকৃতি আৰু বাৰ দলেৰে গঠিত সমষ্টি উৎপন্ন হয়। সেই চক্র-কমলত মাসসমূহৰ অধিপতিসকলক ক্ৰমে বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব লাগে। এই বিন্যাসক কিছুমানে অষ্ট প্ৰকৃতি, কিছুমানে ষট্, আন কিছুমানে পঞ্চ আৰু কিছুমানে চতুৰ বুলিও বৰ্ণনা কৰে।
Verse 12
पञ्चपत्राभिसिद्ध्यर्थं मत्स्यं कृत्वैवमब्जकम् व्योमरेखावहिः पीठन्तत्र कोष्टानि मार्जयेत् रजः पातं ततः कुर्याल्लिखिते मण्डले शृणु कर्णिका पीतवर्णा स्याद्रेखाः सर्वाः सिताः समाः
পঞ্চ-পত্ৰীয় কাৰ্যৰ সিদ্ধিৰ বাবে প্ৰথমে মৎস্য-ৰূপ আঁকি তদনুসাৰে পদ্ম-আলেখ্য গঢ়িব লাগে। ‘ব্যোম-ৰেখা’ চিহ্নিত পীঠত থকা কোষ্ঠসমূহ পাছত মচি পৰিষ্কাৰ কৰিব। তাৰ পিছত আঁকা মণ্ডলত ৰজঃ (চূৰ্ণ) ছটিয়াব—শুনা—কৰ্ণিকা পীতবৰ্ণ হ’ব, আৰু সকলো ৰেখা সমানভাৱে শ্বেত হ’ব।
Verse 13
त्रीणि कोणेषु पादार्थं द्विद्विकान्यपराणि तु चतुर्दिक्षु विलिप्तानि गात्रकाणि भवन्त्युत द्विहस्ते ऽङ्गुष्टमात्राः स्युर्हस्ते चार्धसमाः सिताः पद्मं शुक्लेन सन्धींस्तु कृष्णेन श्यामतोथवा
তিনিটা কোণত পাদাৰ্থৰ বাবে চিহ্ন আঁকিব; অন্য চিহ্নসমূহ জোৰা-জোৰাকৈ কৰিব লাগে। চাৰিও দিশত লেপন/ৰঙে গাত্ৰক—অঙ্গসদৃশ উপাংশ—উৎপন্ন হয়। দ্বিহস্ত ৰূপত সেয়া অঙ্গুষ্ঠ-মাত্ৰ; একহস্তত তাৰ অর্ধেক, আৰু শ্বেতবৰ্ণ। পদ্ম শ্বেত ৰঙে হ’ব; তাৰ সংধি-ৰেখা কৃষ্ণ বা গাঢ় নীল ৰঙে অঙ্কিত হ’ব।
Verse 14
ततः पङ्क्तिद्वयं दिक्षु वीठ्यर्थन्तु विलोपयेत् द्वाराण्याशासु कुर्वीत चत्वारि चतसृष्वपि केशरा रक्तपीताः स्युः कोणान् रक्तेन पूरयेत् भूषयेद्योगपीठन्तु यथेष्टं सार्ववर्णिकैः
তাৰ পিছত দিশসমূহত বীথি (পথ)ৰ বাবে দুটা পংক্তি মচি পেলাব। চাৰিও দিশত চাৰিটা দ্বাৰ নিৰ্মাণ কৰিব। কেশৰ (তন্তু) ৰক্ত আৰু পীত হ’ব; কোণসমূহ ৰক্ত ৰঙেৰে পূৰণ কৰিব। যোগপীঠক ইচ্ছামতে সকলো ৰঙৰ বৰ্ণদ্ৰব্যেৰে অলংকৃত কৰিব।
Verse 15
द्वाराणां पार्श्वतः शोभा अष्टौ कुर्याद्विचक्षणः पङ्क्तिद्वयं द्वयं दिक्षु वीथ्यर्थं विनियोजयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्पार्श्व उपशोभास्तु तावत्यः परिकीर्तिताः लतावितानपत्राद्यैर् वीथिकामुपशोभयेत् पीठद्वारे तु शुक्लेन शोभारक्तेन पीततः
দ্বাৰসমূহৰ দুয়োপাশে বিচক্ষণ শিল্পীয়ে আঠটা শোভা-উপাদান স্থাপন কৰিব। প্ৰতিটো দিশত দুটা-দুটা পংক্তিৰ বিনিয়োগ বীথি (পথিকা) গঠন আৰু শোভাৰ্থে কৰিব—ই চিহ্নিত পুথি-পাঠ। পাৰ্শ্বীয় উপশোভাও সেই একে সংখ্যাত কোৱা হৈছে। লতা-কাৰ্য, বিতান-সজ্জা, পত্র-অলংকাৰ আদি দিয়ে বীথিকাক উপশোভিত কৰিব। পীঠ-দ্বাৰত শ্বেত, মঙ্গল ৰক্ত আৰু পীত ৰঙেৰে অলংকৰণ কৰিব।
Verse 16
समीप उपशोभानां कोणास्तु परिकीर्तिताः चतुर्दिक्षु ततो द्वे द्वे चिन्तयेन्मध्यकोष्ठकैः उपशोभाञ्च नीलेन कोणशङ्ख्यांश् च वै सितान् भद्रके पूरणं प्रोक्तमेवमन्येषु पूरणं
উপশোভা-কোষ্ঠৰ ওচৰৰ কোণসমূহক ‘কোণ-বিভাগ’ বুলি কোৱা হৈছে। চাৰিও দিশত মধ্যকোষ্ঠসহ দুটা দুটা বিভাগ কল্পনা কৰিব লাগে। উপশোভা-কোষ্ঠ নীলা ৰঙে পূৰণ কৰিব আৰু কোণ-সংখ্যাঙ্কিত বিভাগসমূহ শ্বেত ৰঙে। ‘ভদ্ৰক’ৰ পূৰণবিধি যিদৰে কোৱা হৈছে, সেইদৰে আন নক্সাতো পূৰণ কৰিব।
Verse 17
चत्वारि वाह्यतो मृज्यादेकैकं पार्श्वयोरपि शोभार्थं पार्श्वयोस्त्रीणि त्रीणि लुम्पद्दलस्य तु त्रिकोणं सितरक्तेन कृष्णेन च विभूषयेत् द्विकोणं रक्तपीताभ्यां नाभिं कृष्णेन चक्रके
বাহিৰফালে চাৰিটা ৰেখা আঁকিব আৰু দুয়ো পাৰ্শ্বত এক-এক ৰেখাও দিব। শোভাৰ্থে দুয়ো পাৰ্শ্বত তিনিটা তিনিটা (চিহ্ন/ৰেখা) স্থাপন কৰিব। পদ্মদল নক্সাৰ ত্ৰিকোণ অংশ শ্বেত-লাল আৰু ক’লা ৰঙে অলংকৃত কৰিব; দ্বি-ত্ৰিকোণ লাল-হালধীয়া ৰঙে, আৰু চক্ৰৰ নাভি ক’লা ৰঙে ৰঞ্জিত কৰিব।
Verse 18
तद्वद्विपर्यये कुर्यादुपशोभां ततः परम् कोणस्यान्तर्वहिस्त्रीणि चिन्तयेद्द्विर्विभेदतः अरकान् पीतरक्ताभिः श्यामान् नेमिन्तु रक्ततः सितश्यामारुणाः कृष्णाः पीता रेखास्तु वाह्यतः
সেইদৰে বিপৰীত বিন্যাসতো তাৰ পিছত উপশোভা কৰিব লাগে। কোণৰ ভিতৰ আৰু বাহিৰত তিনিটা তিনিটা ৰেখা—দ্বিবিধ ভেদে—কল্পনা কৰিব। ‘অৰক’ অংশ হালধীয়া-লাল ৰঙে পূৰণ কৰিব; শ্যাম অংশও তেনেদৰে; কিন্তু নেমি (পৰিধি) লাল হ’ব। শ্বেত, শ্যাম, অৰুণ আৰু ক’লা ৰঙ ব্যৱহাৰ হ’ব, আৰু বাহিৰৰ শেষ ৰেখাবোৰ হালধীয়া হ’ব।
Verse 19
एवं षोडशकोष्ठं स्यादेवमन्यत्तु मण्डलम् द्विषट्कभागे षट्त्रिंशत्पदं पद्मन्तु वीथिका शालिपिष्टादि शुक्लं स्याद्रक्तं कौसुम्भकादिकम् हरिद्रया च हारिद्रं कृष्णं स्याद्दग्धधान्यतः
এইদৰে ষোল-কোষ্ঠৰ মণ্ডল হয়; তেনেদৰে আন মণ্ডলো আছে। যেতিয়া দুবাৰ ছয় ভাগত বিভক্ত কৰা হয়, তেতিয়া ছত্রিশ-পদ (ছত্রিশ ঘৰ) জাল গঠন হয়; আৰু পদ্ম-আকৃতি ‘বীথিকা’ বুলি জনা যায়। চাউলৰ গুঁড়ি আদিৰ পৰা শ্বেত, কুসুম্ভ আদিৰ পৰা ৰঙা, হালধীৰ পৰা হালধীয়া, আৰু পোৰা ধান্যৰ পৰা ক’লা ৰং প্ৰস্তুত কৰিব।
Verse 20
एका पङ्क्तिः प्राभ्यां तु द्वारशोभादि पूर्ववत् द्वादशाङ्गुलिभिः पद्ममेकहस्ते तु मण्डले शमीपत्रादिकैः श्यामं वीजानां लक्षजाप्यतः चतुर्लक्षैस्तु मन्त्राणां विद्यानां लक्षसाधनम्
সন্মুখত এটা পংক্তি (অলংকাৰ) কৰিব; আৰু দ্বাৰ-শোভা আদি পূৰ্ববৎ বিন্যস্ত কৰিব। মণ্ডলত বাৰ অঙ্গুল মাপৰ পদ্ম আঁকিব আৰু এক হস্ত পৰিসৰত তাক স্থাপন কৰিব। শমীপাতা আদি ব্যৱহাৰ কৰি শ্যাম (গাঢ়) ৰঙ দিব। বীজাক্ষৰৰ জপ এক লক্ষ; মন্ত্রসিদ্ধি চাৰি লক্ষ জপে; আৰু বিদ্যাসাধন এক লক্ষ জপে সম্পন্ন হয়।
Verse 21
द्विहस्ते हस्तमात्रं स्याद्वृद्ध्या द्वारेण वाचरेत् अपीठञ्चतुरस्रं स्याद्विकरञ्चक्रपङ्कजम् अयुतं बुद्धिविद्यानां स्तोत्राणाञ्च सहस्रकम् पूर्वमेवाथ लक्षेण मन्त्रशुद्धिस् तथात्मनः
দুই হাতে কৰা ক্ৰিয়াত মাপ এক হস্তমাত্ৰ হ’ব। বৃদ্ধি কৰিবলৈ ‘দ্বাৰ-ন্যায়’ মতে মন্ত্র জপ কৰিব লাগে। পীঠ চতুৰস্ৰ হ’ব আৰু চক্ৰ-পদ্মত বিধি অনুসাৰে আৰা/পত্ৰৰ সংখ্যা থাকিব। বুদ্ধি আৰু বিদ্যা-সিদ্ধিৰ বাবে দহ হাজাৰ জপ, আৰু স্তোত্ৰৰ বাবে এক হাজাৰ জপ। কিন্তু প্ৰথমে এক লক্ষ জপে মন্ত্রশুদ্ধি আৰু তদ্ৰূপ আত্মশুদ্ধি হয়।
Verse 22
पद्मार्धं नवभिः प्रोक्तं नाभिस्तु तिसृभिः स्मृता अष्टाभिर्द्वारकान् कुर्यान्नेमिन्तु चतुरङ्गुलैः तथापरेण लक्षेण मन्त्रः क्षेत्रीकृतो भवेत् पूर्वमेवासमो होमो वीजानां सम्प्रकीर्तितः
পদ্মৰ অর্ধাংশৰ মাপ নৱ অঙ্গুল বুলি কোৱা হৈছে; নাভি (মধ্য) তিন অঙ্গুল স্মৃত। আঠ (অঙ্গুল) মাপে দ্বাৰকা (খোলা অংশ/পত্ৰ) কৰিব লাগে, আৰু নেমি (পৰিধি) চাৰি অঙ্গুল হ’ব। তাৰ পিছত অন্য এক লক্ষণ (নিৰ্দিষ্ট চিহ্ন/মানদণ্ড) দ্বাৰা মন্ত্র ‘ক্ষেত্ৰীকৃত’—অভিষিক্ত ক্ষেত্ৰত প্ৰতিষ্ঠিত—হয়। বীজাক্ষৰৰ বাবে অসম হোম আগতেই বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 23
त्रिधा विभज्य च क्षेत्रमन्तर्द्वाभ्यामथाङ्कयेत् पञ्चान्तस्वरसिद्ध्यर्थं तेष्वस्फाल्य लिखेदरान् पूर्वसेवा दशांशेन मन्त्रादीनां प्रकीर्तिता परश् चर्ये तु मन्त्रे तु मासिकं व्रतमाचरेत्
ক্ষেত্ৰক তিন ভাগত বিভক্ত কৰি, তাৰ পিছত ভিতৰৰ দুটা ৰেখাৰে চিহ্নিত কৰিব লাগে। পাঁচ অন্ত্য-স্বরৰ সিদ্ধিৰ বাবে, ভূমিত আঘাত নকৰাকৈ, সেই বিভাগসমূহত আৰা/ৰেখা লিখিব লাগে। মন্ত্রাদি বিষয়ে পুৰ্বসেৱা দশাংশ (দহভাগৰ এক ভাগ) বুলি কোৱা হৈছে। আৰু মন্ত্রৰ পুরশ্চৰণত মাসিক ব্রত পালন কৰিব লাগে।
Verse 24
इन्दीवरदलाकारानथवा मातुलाङ्गवत् पद्मपत्रायतान्वापि लिखेदिच्छानुरूपतः भुवि न्यसेद्वामपादं न गृह्णीयात् प्रतिग्रहम् एवं द्वित्रिगुणेनैव मध्यमोत्तमसिद्धयः
ইন্দীবৰ (নীল পদ্ম)ৰ দলেৰ দৰে, অথবা মাতুলাঙ্গ (বিজোরা)ৰ দৰে, নতুবা পদ্মপত্ৰৰ দৰে দীঘল আকাৰত—ইচ্ছানুসাৰে অঙ্কন কৰিব লাগে। ভূমিত বামপাদ বিধিমতে স্থাপন কৰিব লাগে আৰু প্রতিগ্রহ (দান/উপহাৰ) গ্ৰহণ নকৰিব। এইদৰে দ্বিগুণ বা ত্ৰিগুণ কৰিলে মধ্যম আৰু উত্তম সিদ্ধি লাভ হয়।
Verse 25
भ्रामयित्वा वहिर् नेमावरसन्ध्यन्तरे स्थितः भ्रामयेदरमूलन्तु सन्धिमध्ये व्यवस्थितः मन्त्रध्यानं प्रवक्ष्यामि येन स्यान्मन्त्रजं फलम् स्थूलं शब्दमयं रूपं विग्रहं वाह्यमिष्यते
নেমিৰ বাহিৰ আৰু অৱৰ-সন্ধিৰ মাজৰ অন্তৰালত অৱস্থিত হৈ, তাক বাহিৰমুখে ঘূৰাব; তাৰ পিছত সন্ধিৰ মধ্যভাগত স্থিত হৈ আৰামূল (আৰাৰ মূল) স্থানত ঘূৰাব। যাৰ দ্বাৰা মন্ত্রজাত ফল উৎপন্ন হয়, সেই মন্ত্রধ্যান মই বৰ্ণনা কৰোঁ। বাহ্য বিগ্ৰহক শব্দময় স্থূল ৰূপ বুলি মানা হয়।
Verse 26
परिमार्जिता इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्विधा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चान्तरस्त्वसिद्ध्यर्थमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चोत्तरस्तु सिद्ध्यर्थमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अरमध्ये स्थितो मधमरणिं भ्रामयेत् समम् एवं सिद्ध्यन्तराः सम्यक् मातुलाङ्गनिभाः समाः सुक्ष्मां ज्योतिर्मयं रूपं हार्दं चिन्तामयं भवेत् चिन्तया रहितं यत्तु तत् परं प्रकीर्तितम्
‘পৰিমাৰ্জিতা’—এনে পাঠ এটা চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিত; ‘দ্বিধা’—আন এটাত; ‘পাঁচ অন্তৰ অসিদ্ধিৰ বাবে’—এটা ঠাইত; আৰু ‘পাঁচৰ ওপৰত (পাঁচ) সিদ্ধিৰ বাবে’—আন ঠাইত। অৰণিৰ মাজত স্থিত হৈ মধ্য-অৰণিক সমভাৱে ঘূৰাব লাগে। তেতিয়া মধ্যৱৰ্তী সিদ্ধিসমূহ যথাযথভাৱে উদ্ভৱ হয়, মাতুলাঙ্গ (বিজোৰা) ফলৰ দৰে সমৰূপ। হৃদয়ত সূক্ষ্ম জ্যোতির্ময়, চিন্তাময় ৰূপ উদিত হয়; কিন্তু যি চিন্তাৰহিত, তাকেই পৰম বুলি কীৰ্তিত।
Verse 27
विभज्य सप्तधा क्षेत्रं चतुर्दशकरं समम् द्विधा कृते शतं ह्य् अत्र षण्नवत्यधिकानि तु वराहसिंहशक्तीनां स्थूलरूपं प्रधानतः चिन्तया रहितं रूपं वासुदेवस्य कीर्तितम्
ক্ষেত্ৰ (পবিত্ৰ যন্ত্ৰক্ষেত্ৰ) সাত ভাগত বিভাজন কৰি, তাক চৌদ কৰৰ সম মাপত স্থাপন কৰি, তাৰ পিছত দ্বিধা কৰিলে ইয়াত এশ—আৰু অধিক ছিয়ানব্বই—হয়। ই প্রধানত বৰাহ আৰু নৰসিংহ শক্তিসমূহৰ স্থূল (বাহ্য) ৰূপ বুলি কীৰ্তিত; আৰু বাসুদেৱৰ ৰূপ চিন্তা-কল্পনাৰহিত বুলি ঘোষিত।
Verse 28
कोष्टकानि चतुर्भिस्तैर् मध्ये भद्रं समालिखेत् परितो विसृजेद्वीथ्यै तथा दिक्षु समालिखेत् इतरेषां स्मृतं रूपं हार्दं चिन्तामयं सदा स्थूलं वैराजमाख्यातं सूक्ष्मं वै लिङ्गितं भवेत्
সেইবোৰে চাৰিটা কোষ্টক (খণ্ড) আঁকি, তাৰ মাজত শুভ ‘ভদ্ৰ’ ৰূপ অংকন কৰিব। চাৰিওফালে ‘বীথি’ (পৰিক্ৰমা-পথ) এৰি, দিশসমূহতো বিভাজনচিহ্ন আঁকিব। অন্যসকলৰ ৰূপ ‘হাৰ্দ’—সদা চিন্তাময়—বুলি স্মৃত। স্থূল ৰূপ ‘বৈৰাজ’ নামে কোৱা হয়, আৰু সূক্ষ্ম ৰূপ ‘লিঙ্গিত’ (সংকেতিত/লক্ষণযুক্ত) হয়।
Verse 29
कमलानि पुनर्वीथ्यै परितः परिमृज्य तु द्वे द्वे मध्यमकोष्ठे तु ग्रीवार्थं दिक्षु लोपयेत् चिन्तया रहितं रूपमैश्वरं परिकीर्तितम् हृत्पुण्डरीकनिलयञ्चैतन्यं ज्योतिरव्ययम्
পুনৰায় বীথিৰ বাবে চাৰিওফালে পদ্মচক্ৰ আঁকি, পৰিধি মসৃণ (পরিমৃজ্য) কৰিব। মধ্য কোষ্টকত ‘গ্ৰীৱা’ (কণ্ঠ-ৰচনা)ৰ বাবে দিশসমূহত দুটা-দুটা চিহ্ন লোপ কৰিব। যি ৰূপ চিন্তাৰহিত, তাকেই ঐশ্বৰ (ঈশ্বৰীয়) ৰূপ বুলি কীৰ্তিত—হৃদয়-পদ্মত নিবাসী শুদ্ধ চৈতন্য, অব্যয় জ্যোতি।
Verse 30
चत्वारि वाह्यतः पश्चात्त्रीणि त्रीणि तु लोपयेत् ग्रीवापार्श्वे वहिस्त्वेका शोभा सा परिकीर्तिता वीजं वीजात्मकं ध्यायेत् कदम्बकुसुमाकृतिं कुम्भान्तरगतो दीपो निरुद्धप्रसवो यथा
বাহিৰৰ পৰা পিছত চাৰিটা অংশ লোপ কৰিব, আৰু তিনিটা-তিনিটা অংশো লোপ কৰিব। গ্ৰীৱাৰ পাৰ্শ্বত বাহিৰে এটা ৰেখা/চিহ্ন মাথোঁ অৱশিষ্ট থাকে—সেইটোকেই শোভা বুলি কীৰ্তিত। বীজ (মন্ত্ৰ)ক বীজস্বৰূপে ধ্যান কৰিব, কদম্ব ফুলৰ আকৃতিৰ দৰে—যেনে ঘটৰ ভিতৰত থোৱা দীপ, যাৰ শিখাৰ প্ৰকাশ ৰুদ্ধ।
Verse 31
विमृज्य वाह्यकोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि मार्जयेत् मण्डलं नवभागं स्यान्नवव्यूहं हरिं यजेत् संहतः केवलस्तिष्ठेदेवं मन्त्रेश्वरो हृदि अनेकशुषिरे कुम्भे तावन्मात्रा गभस्तयः
ভূমি মচি বাহিৰৰ কোণসমূহ শুদ্ধ কৰিব; ভিতৰত সাতটা ৰেখা আৰু বাহিৰত তিনিটা চিহ্ন মাৰ্জন কৰিব। মণ্ডলক নৱ ভাগত বিভক্ত কৰি নৱব্যূহত হৰিৰ পূজা কৰিব। এইদৰে সংযত আৰু একান্ত হৈ থাকিলে মন্ত্ৰেশ্বৰ হৃদয়ত অধিষ্ঠিত হয়। বহু ছিদ্ৰযুক্ত কুম্ভত ৰশ্মি ছিদ্ৰৰ পৰিমাপ অনুসাৰেই প্ৰকাশ পায়।
Verse 32
पञ्चविंशतिकव्यूहं मण्डलं विश्वरूपगं द्वात्रिंशद्धस्तकं क्षेत्रं भक्तं द्वात्रिंशता समं प्रसरन्ति वहिस्तद्वन्नाडीभिर्वीजरश्मयः अथावभासतो दैवीमात्मीकृत्य तनुं स्थिताः
মণ্ডল পঁচিশ বিভাগৰ ব্যূহত বিন্যস্ত আৰু ই বিশ্বৰূপ। ক্ষেত্ৰ বত্রিশ হস্ত মাপৰ, বত্রিশ সমান ভাগত বিভক্ত। তাৰ পৰা বীজশক্তিৰ ৰশ্মি বাহিৰলৈ প্ৰসাৰিত হয়; তেনেদৰে নাড়ীৰ দ্বাৰাও বীজৰশ্মি বিস্তাৰ পায়। তাৰ পাছত সিহঁত দীপ্ত হৈ দেৱীয় তনুক নিজৰ কৰি স্থিত থাকে।
Verse 33
एवं कृते चतुर्विंशत्यधिकन्तु सहस्रकं कोष्ठकानां समुद्दिष्टं मध्ये शोडशकोष्ठकैः हृदयात् प्रस्थिता नाड्यो दर्शनेन्द्रियगोचराः अग्नीषोमात्मके तासां नाड्यौ नासाग्रसंस्थिते
এইদৰে বিন্যাস কৰিলে চব্বিশ হাজাৰতকৈ অধিক কোষ্ঠক বৰ্ণিত, মাজত ষোলটা কোষ্ঠকসহ। হৃদয়ৰ পৰা নাড়ীবোৰ ওলাই ইন্দ্ৰিয়ৰ দ্বাৰা দৰ্শন-গোচৰ হয়। সিহঁতৰ ভিতৰত অগ্নি-সোম স্বভাৱৰ দুটা নাড়ী নাসাগ্ৰত অৱস্থিত।
Verse 34
भद्रकं परिलिख्याथ पार्श्वे पङ्क्तिं विमृज्य तु ततः षोडशभिः कोष्टैर् दिक्षु भद्राष्टकं लिखेत् सम्यग्गुह्येन योगेन जित्वा देहसमीरणम् जपध्यानरतो मन्त्री मन्त्रलक्षणमश्नुते
প্ৰথমে ভদ্ৰক আঁকি তাৰ কাষৰ পংক্তি সম্যকভাৱে মচি শুদ্ধ কৰিব। তাৰ পাছত ষোল কোষ্ঠকে দিশসমূহত ভদ্ৰাষ্টক লিখিব। যথাযথ গুহ্য যোগে দেহস্থিত প্ৰাণবায়ু জয় কৰি, জপ-ধ্যানত ৰত মন্ত্ৰসাধকে মন্ত্ৰলক্ষণ—অৰ্থাৎ সিদ্ধি আৰু প্ৰভাৱ—লাভ কৰে।
Verse 35
ततोपि पङ्क्तिं सम्मृज्य तद्वत् षोडशभद्रकं लिखित्वा परितः पङ्क्तिं विमृज्याथ प्रकल्पयेत् संशुद्धभूततन्मात्रः सकामो योगमभ्यसन् अणिमादिमवाप्नोति विरक्तः प्रविलङ्घ्य च देवात्मके भूतमात्रान्मुच्यते चेन्द्रियग्रहात्
তাৰ পাছত পুনৰ পংক্তি মচি শুদ্ধ কৰি, তদ্ৰূপ ষোল-ভদ্ৰক আঁকিব; তাৰ চাৰিওফালৰ পংক্তিও মচি তাৰ পাছত বিধান অনুসাৰে ব্যৱস্থা কৰিব। ভূত আৰু তন্মাত্ৰা শুদ্ধ হ’লে, ফলকামনাৰে যোগাভ্যাস কৰা সাধকে অণিমা আদি সিদ্ধি লাভ কৰে। কিন্তু যি বৈৰাগ্যবান, সি এই লাভো অতিক্ৰম কৰি, দেৱাত্মক ভূতমাত্ৰ অৱস্থা আৰু ইন্দ্ৰিয়গ্ৰহণৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 36
द्वारद्वादशकं दिक्षु त्रीणि त्रीणि यथाक्रमं षड्भिः परिलुप्यान्तर्मध्ये चत्वारि पार्श्वयोः
চাৰি দিশত দ্বাদশ দ্বাৰ-স্থানক যথাক্ৰমে প্ৰতিটো দিশত তিনিটাকৈ বিন্যাস কৰিব। ছয়টা স্থান বাদ দি অন্তৰ-মধ্য আৰু দুয়ো পাৰ্শ্বত চাৰিটা দ্বাৰ-স্থান স্থাপন কৰিব।
Verse 37
चत्वार्यन्तर्वहिर्द्वे तु शोभार्थं परिमृज्य तु उपद्वारसिद्ध्यर्थं त्रीण्यन्तः पञ्च वाह्यतः
শোভাৰ বাবে ভিতৰৰ চাৰিটা অংশ আৰু বাহিৰৰ দুটা অংশ মসৃণ কৰি পৰিষ্কাৰ কৰিব। উপদ্বাৰ সিদ্ধিৰ বাবে ভিতৰত তিনিটা আৰু বাহিৰত পাঁচটা অংশো তেনেদৰে প্রস্তুত কৰিব।
Verse 38
दिक्षु तत्राष्टकं लिखेदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः परिमृज्य तथा शोभां पूर्ववत् परिकल्पयेत् वहिः कोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि कोष्ठानि मार्जयेत्
তাতে দিশসমূহত ‘অষ্টক’ লিখিব—এয়া খ, গ, ঘ চিহ্নিত পাণ্ডুলিপিৰ পাঠ। তাক পৰিষ্কাৰ কৰি পূৰ্বৱৎ অলংকাৰ-ব্যৱস্থা কৰিব। বাহিৰৰ কোণত সাতটা আৰু ভিতৰত তিনিটা কোষ্ঠ মাৰ্জনা কৰিব।
Verse 39
पञ्चविंशतिकव्यूहे परं ब्रह्म यजेत् कजे मध्ये पूर्वादितः पद्मे वासुदेवादयः क्रमात्
পঞ্চবিংশতি ব্যূহ-বিন্যাসত পৰব্ৰহ্মক পূজা কৰিব। পদ্ম-যন্ত্ৰৰ মধ্যভাগত, পূৰ্ব দলেৰে আৰম্ভ কৰি, বাসুদেৱ আদি দেবতাক ক্ৰমে স্থাপন কৰি আৰাধনা কৰিব।
Verse 40
वराहं पूजयित्वा च पूर्वपद्मे ततः क्रमात् व्यूहान् सम्पूजयेत्तावत् यावत् षड्विंशमो भवेत्
পূৰ্ব পদ্মাসনত বৰাহক পূজা কৰি, তাৰ পিছত ক্ৰমে ব্যূহসমূহক সম্পূৰ্ণভাৱে আৰাধনা কৰিব; যেতিয়ালৈকে ষড়বিংশ (ছাব্বিশতম) স্থান/দেৱতা নাহে, তেতিয়ালৈকে পূজাক্ৰম চলাই যাব।
Verse 41
यथोक्तं व्यूहमखिलमेकस्मिन् पङ्कजे क्रमात् यष्टव्यमिति यत्नेन प्रचेता मन्यते ऽध्वरं
প্ৰচেতাৰ মতে, একেটা পঙ্কজ-যন্ত্ৰত শাস্ত্ৰোক্ত বিধান অনুসাৰে সমগ্ৰ ব্যূহক ক্ৰমে ক্ৰমে বিন্যাস কৰি, যত্নসহ যজ্ঞ সম্পাদন কৰা উচিত।
Verse 42
सत्पन्तु मूर्तिभेदेन विभक्तं मन्यते ऽच्युतं चत्वारिंशत् करं क्षेत्रं ह्य् उत्तरं विभजेत् क्रमात्
হে অচ্যুত! সত্পন্থুৰ মতে, মূৰ্তি-ভেদ অনুসাৰে বিভাজন কৰা হয়; তাৰ পিছত চল্লিশ কৰ পৰিমিত ক্ষেত্ৰখন উত্তৰ দিশৰ পৰা ক্ৰমে ক্ৰমে ভাগ কৰিব লাগে।
Verse 43
एकैकं सप्तधा भूयस्तथैवैकं द्विधा पुनः चतुःषष्ट्युत्तरं सप्तशतान्येकं सहस्रकं
প্ৰত্যেক এককক পুনৰ সাতগুণ কৰা হয়; তদ্ৰূপ এককক পুনৰ দ্বিগুণ কৰা হয়। এইদৰে ৭৬৪ লাভ হয় আৰু মুঠতে এক সহস্ৰ সম্পূৰ্ণ হয়।
Verse 44
कोष्ठकानां भद्रकञ्च मध्ये षोडशकोष्ठकैः पार्श्वे वीथीं ततश्चाष्टभद्राण्यथ च वीथिका
কোষ্ঠকসমূহৰ মাজত মধ্যভাগত এটা ভদ্ৰক স্থাপন কৰিব; পাৰ্শ্বত ষোলটা কোষ্ঠক বিন্যাস কৰিব; তাৰ পিছত এটা বীথি (পথ) দিব, আৰু তাৰপিছত আঠটা ভদ্ৰক তথা এটা বীথিকা (সৰু পথ) কৰিব।
Verse 45
षोडशाब्जान्यथो वीथी चतुर्विंशतिपङ्कजं वीथीपद्मानि द्वात्रिंशत् पङ्क्तिवीथिकजान्यथ
বীথিৰ পৰিমাপ ষোল ‘অব্জ’ (পদ্ম-একক)। চতুৰ্বিংশতি প্ৰকাৰত চব্বিশ পঙ্কজ-একক। বীথি-পদ্মৰ পৰিমাপ বত্রিশ; আৰু পঙ্ক্তি-বীথিকাৰ বাবেও পদ্ম-একক তদ্ৰূপে নিৰ্দিষ্ট।
Verse 46
चत्वारिंशत्ततो वीथी शेषपङ्क्तित्रयेण च द्वारशोभोपशोभाः स्युर्दिक्षु मध्ये विलोप्य च
তাৰ পিছত চল্লিশটা বীথি (পথ/গলি) স্থাপন কৰিব লাগে। অৱশিষ্ট তিনিটা শাৰীৰে দ্বাৰৰ মুখ্য আৰু উপশোভা দিশসমূহত বিন্যাস হ’ব, আৰু বিদিশাৰ মধ্যভাগ বর্জন কৰিব লাগে।
Verse 47
द्विचतुःषड्द्वारसिद्ध्यै चतुर्दिक्षु विलोपयेत् पञ्च त्रीण्येककं वाह्ये शोभोपद्वारसिद्धये
দুই, চাৰি বা ছয় দ্বাৰযুক্ত নক্সাৰ সিদ্ধিৰ বাবে চাৰিও দিশত (নিয়ত অংশ) বর্জন কৰিব লাগে। শোভা-বর্ধক উপদ্বাৰৰ সিদ্ধিৰ বাবে বাহিৰফালে পাঁচ, তিন বা এক (একক) বর্জনীয়।
Verse 48
उभे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यष्टव्यमिति यज्ञेन इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः यष्टव्यमिति मन्त्रेण इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः प्रचेता मन्यते ध्रुवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ह्युत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वाराणां पार्श्वयोरन्तः षड् वा चत्वारि मध्यतः द्वे द्वे लुम्पेदेवमेव षड् भवन्त्युपशोभिकाः
দ্বাৰৰ দুয়োটা পাৰ্শ্বফলকৰ ভিতৰত ছয়টা উপশোভিকা স্থাপন/উৎকীর্ণ কৰিব লাগে; অথবা মধ্যভাগত চাৰিটা ৰাখি, দুই-দুইকৈ লোপ (অৱকাশ) দিব লাগে। এইদৰে ছয়টা উপশোভিকা সিদ্ধ হয়।
Verse 49
एकस्यां दिशि सङ्ख्याः स्युः चतस्रः प्रिसङ्ख्यया
এটা দিশত নিয়মিত গণনা অনুসাৰে সংখ্যা চাৰি বুলি গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
Verse 50
एकैकस्यां दिशि त्रीणि द्वाराण्यपि भवन्त्युत पञ्च पञ्च तु कोणेषु पङ्क्तौ पङ्क्तौ क्रमात् मृजेत् कोष्टकानि भवेदेवं मर्त्येष्ट्यं मण्डलं शुभं
প্ৰত্যেক দিশত তিনিটাকৈ দ্বাৰ-উন্মোচনো থাকে। কোণসমূহত পাঁচ-পাঁচ (কোষ্ঠক) থাকিব; শাৰী শাৰী কৰি ক্ৰমে কোষ্ঠকসমূহ মৃজি/চিহ্নিত কৰিব লাগে। এইদৰে কোষ্ঠকযুক্ত শুভ ‘মর্ত্যেষ্ঠ্য’ মণ্ডল হয়।
Frequently Asked Questions
It is a consecrated ritual field for mantra-sādhana, combining precise geometric layout, deity/element placements, and disciplined japa-dhyāna to produce mantra-lakṣaṇa (effective potency) and yogic purification.
Compartment counts (16/36/24/32 and larger enumerations), lotus-zone architecture (karṇikā, keśara, vīthikā, dvāra), exact measures (aṅgula/hasta/kara), pigment sources and color codes, and procedural steps for wiping/marking/omitting cells to form passages and door-sites.
It correlates the mandala’s rays and divisions with nāḍīs arising from the heart, teaches contemplation from gross sound-formed imagery to subtle heart-luminosity, and culminates in the aiśvara form described as free from conceptual thought.
Bīja-japa is set at one lakh; mantras at four lakhs; a vidyā at one lakh; additionally, ten thousand for intellectual/knowledge attainments and one thousand for hymns—preceded by one lakh for mantra-śuddhi and self-purification.