Adhyaya 27

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मुद्राप्रदर्शनं नाम षड्विंशो ऽध्यायः अथ सप्तविंशो ऽध्यायः दीक्षाविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये दीक्षां सर्वदाञ्च मण्डलेब्जे हरिं यजेत् दशम्यामुपसंहृत्य यागद्रव्यं समस्तकं

এইদৰে আদিমহাপুৰাণ আগ্নেয়পুৰাণত ‘মুদ্ৰাপ্ৰদৰ্শন’ নামৰ ষড়বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এতিয়া সপ্তবিংশ অধ্যায়—‘দীক্ষাবিধিকথন’। নাৰদে ক’লে: মই দীক্ষাৰ বৰ্ণনা কৰিম; পদ্মসদৃশ মণ্ডলত সদায় হৰিৰ পূজা কৰিব লাগে। দশমীত ক্ৰিয়া উপসংহাৰ কৰি, সমগ্ৰ যাগ-সামগ্ৰী একত্ৰ কৰিব লাগে।

Verse 2

विन्यस्य नारसिंहेन सम्मन्त्र्य शतवारकं सर्षपांस्तु फडन्तेन रक्षोघ्नान् सर्वतः क्षिपेत्

নাৰসিংহ-মন্ত্ৰে ৰক্ষান্যাস কৰি, মন্ত্ৰ একশ আঠবাৰ জপ কৰি সৰিষাৰ দানা অভিমন্ত্ৰিত কৰিব; তাৰ পিছত “ফট্” উচ্চাৰণ কৰি সেই ৰক্ষঃনাশক দানা সকলো দিশত ছটিয়াই দিব।

Verse 3

शक्तिं सर्वात्मकां तत्र न्यसेत् प्रासादरूपिणीं सर्वौषधिं समाहृत्य विकिरानभिमन्त्रयेत्

তাত প্ৰাসাদ-ৰূপিণী সৰ্বাত্মিকা শক্তিৰ ন্যাস কৰিব। সকলো ঔষধি সংগ্ৰহ কৰি ছটিয়াই ছটিয়াই মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰিব।

Verse 4

शतवारं शुभे पात्रे वासुदेवेन साधकः संसाध्य पण्जगव्यन्तु पञ्चभिर्मूलमूर्तिभिः

শুভ পাত্ৰত সাধকে বাসুদেৱ-মন্ত্ৰ জপ কৰি কৰি এশবাৰ পঞ্চগব্য সিদ্ধ/প্ৰস্তুত কৰিব আৰু পাঁচ মূলমূৰ্তিৰ সৈতে এই বিধি সম্পন্ন কৰিব।

Verse 5

नारायणान्तैः सम्प्रोक्ष्य कुशाग्रैस्तेन तांभुवं विकिरान्वासुदेवेन क्षिपेदुत्तानपाणिना

নাৰায়ণান্ত মন্ত্ৰসহ কুশাগ্ৰেৰে বিধিপূৰ্বক প্ৰোক্ষণ কৰিব; তাৰ পিছত সেই (অভিমন্ত্ৰিত জল) ভূমিত ছটিয়াই ছটিয়াই বাসুদেৱ-মন্ত্ৰে, হাতৰ তালু ওপৰলৈ ৰাখি, নিক্ষেপ কৰিব।

Verse 6

त्रिधा पूर्वमुखस्तिष्ठन् ध्यायेत् विष्णुं तथा हृदि वर्धन्या सहिते कुम्भे साङ्गं विष्णुं प्रपूजयेत्

পূৰ্বমুখে থিয় হৈ বিষ্ণুৰ ত্ৰিবিধ ধ্যান কৰিব, আৰু হৃদয়তো তেনেদৰে ধ্যান কৰিব। তাৰ পিছত বৰ্ধনীসহ কুম্ভত, অঙ্গোপচাৰসহ, বিষ্ণুক বিধিপূৰ্বক পূজা কৰিব।

Verse 7

सर्षपांस्तद्वदस्त्रेण इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः कुशाग्रेणैव तां भुवमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाट्ःअः शतवारं मन्त्रयित्वा त्वस्त्रेणैव च वर्धनीं अच्छिन्नधारया सिञ्चन् ईशानान्तं नयेच्च तं

‘সৰিষৰ দানাও তেনেদৰে অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে’—ই এক পাঠভেদ; আৰু ‘কুশাগ্ৰেৰে সেই ভূমি’—ই আন এটা পাঠান্তৰ। মন্ত্ৰ শতবাৰ জপ কৰি, অস্ত্ৰ-মন্ত্ৰে অবিচ্ছিন্ন ধাৰাৰে বৰ্ধনী পাত্ৰত সিঞ্চন কৰি, তাক ঈশান (উত্তৰ-পূৰ্ব) অন্তলৈ নি যাব লাগে।

Verse 8

कलसं पृष्ठतो नीत्वा स्थापयेद्विकिरोपरि संहृत्य विकिरान् दर्भैः कुम्भेशं कर्करीं यजेत्

কলচটো পিছলৈ নি বিকিৰৰ ওপৰত স্থাপন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত দৰ্ভা ঘাঁহেৰে ছিটা দ্ৰব্যসমূহ গোটাই কুম্ভেশ আৰু কৰ্কৰীৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 9

सवस्त्रं पञ्चरत्नाढ्यं खण्डिले पूजयेद्धरिं अग्नावपि समभ्यर्च्य मन्त्रान् सञ्जप्य पूर्ववत्

খণ্ডিল (বেদী)ত বস্ত্ৰসহ আৰু পঞ্চৰত্ন-সমৃদ্ধ অৰ্পণেৰে হৰিৰ পূজা কৰিব লাগে। লগতে অগ্নিতো সম্যক অর্চনা কৰি, পূৰ্ববৎ মন্ত্ৰজপ কৰিব লাগে।

Verse 10

प्रक्षाल्य पुण्डरीकेन विलिप्यान्तः सुगन्धिना उखामाज्येन संपूर्य गोक्षीरेण तु साधकः

পুণ্ডৰীক (শ্বেত পদ্ম)ৰে পাত্ৰ ধুই, ভিতৰত সুগন্ধি দ্ৰব্যেৰে লেপন কৰিব লাগে। সাধকে উখা ঘৃতৰে পূৰ্ণ কৰি, গোক্ষীৰো (বিধি অনুসাৰে) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।

Verse 11

आलोक्य वासुदेवेन ततः सङ्कर्षणेन च तण्डुलानाज्यसंसृष्टान् क्षिपेत् क्षीरे सुसंस्कृते

বাসুদেৱেৰে আৰু তাৰ পাছত সংকৰ্শণেৰে অভিমন্ত্রিত কৰি, ঘৃত-মিশ্ৰিত তণ্ডুল সुसংস্কৃত ক্ষীৰত নিক্ষেপ কৰিব লাগে।

Verse 12

प्रद्युम्नेन स्मालोड्य दर्व्या सङ्घट्टयेच्छनैः पक्वमुत्तारयेत् पश्चादनिरुद्धेन देशिकः

প্ৰদ্যুম্ন-নামমন্ত্ৰে মৃদুভাৱে নেৰি, দৰ্বী (কৰচা)ৰে ধীৰে ধীৰে একত্ৰ কৰিব লাগে। পক্ক হ’লে পাছত দেশিক আচাৰ্য অনিৰুদ্ধ-নামমন্ত্ৰে তাক উঠাই ল’ব।

Verse 13

प्रक्षाल्यालिप्य तत् कुर्यादूर्ध्वपुण्ड्रं तु भस्मना नारायणेन पार्श्वेषु चरुमेवं सुसंस्कृतं

ধুই লেপন কৰি, ভস্মেৰে ঊৰ্ধ্বপুণ্ড্ৰ তিলক কৰিব লাগে। তিলকৰ দুয়োফালে ‘নাৰায়ণ’ লিখিব লাগে; এইদৰে চৰু/কৰ্ম সু-সংস্কৃত হয়।

Verse 14

भागमेकं तु देवाय कलशाय द्वितीयकं तृतीयेन तु भागेन प्रदद्यादाहुतित्रयं

এটা ভাগ দেৱতালৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে, দ্বিতীয় ভাগ কলশলৈ। তৃতীয় ভাগেৰে অগ্নিত তিনিটা আহুতি দিব লাগে।

Verse 15

शिष्यैः सह चतुर्थं तु गुरुरद्याद्विशुद्धये नारायणेन सम्मन्त्र्य सप्तधा क्षीरवृक्षजम्

চতুৰ্থ ভাগ গুৰুৱে শিষ্যসকলৰ সৈতে শুদ্ধিৰ বাবে ভক্ষণ কৰিব। নাৰায়ণ-মন্ত্ৰে অভিমন্ত্ৰিত কৰি, ক্ষীৰবৃক্ষজাত দুগ্ধস্ৰাৱ সাত ভাগত বিভাজন কৰি গ্ৰহণ কৰিব।

Verse 16

दन्तकाष्ठं भक्षयित्वा त्यक्त्वा ज्ञात्वास्वपातकं ऐन्द्राग्न्युत्तरकेशानीमुखं पतितमुत्तमं

দন্তকাষ্ঠ চিবাই পাছত ত্যাগ কৰিলে তাক স্বপাতক (লঘু পাপ) বুলি জানিব লাগে। উত্তম বিধিৰে তাৰ আগ ইন্দ্ৰ, অগ্নি, উত্তৰ আৰু ঈশানী (উত্তৰ-পূৰ্ব) দিশলৈ মুখ কৰি পতিত হ’বলৈ দিব লাগে।

Verse 17

शुभं सिंहशतं हुत्वा आचम्याथ प्रविश्य च उत्थायाज्येनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः आलोड्य वासुदेवेन इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विवृद्धये इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः शुभं सिद्धमिति ज्ञात्वा ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजागारं न्यसेन्मन्त्री प्राच्यां विष्णुं प्रदक्षिणं

শুভভাৱে শত আহুতি হোমত দান কৰি, তাৰ পাছত আচমন কৰি সি পূজাগৃহত প্ৰৱেশ কৰিব। উঠি ‘উত্থায়াজ্যেনেতি’, তাৰ পাছত ‘আলোড্য বাসুদেৱেন’, আৰু ‘বিবৃদ্ধয়ে’ এই মন্ত্রপাঠ কৰিব। ‘শুভ কৰ্ম সিদ্ধ’ বুলি জানি মন্ত্রজ্ঞে পূজাগাৰত বিধিমতে স্থাপন কৰি, পূৰ্বমুখ হৈ বিষ্ণুৰ প্ৰদক্ষিণ কৰিব।

Verse 18

संसारार्णवमग्नानां पशूनां पाशमुक्तये त्वमेव शरणं देव सदा त्वं भक्तवत्सल

সংসাৰ-সমুদ্ৰত নিমগ্ন, বন্ধনবদ্ধ পশুৰ দৰে জীৱসমূহৰ পাশমুক্তিৰ বাবে, হে দেৱ! তুমি একমাত্ৰ শৰণ; তুমি সদা ভক্তৱৎসল।

Verse 19

देवदेवानुजानीहि प्राकृतैः पाशबन्धनैः पाशितान्मोचयिष्यामि त्वत्प्रसादात् पशूनिमान्

হে দেৱদেৱ! অনুমতি দিয়া; তোমাৰ প্ৰসাদত সাধাৰণ পাশ-বন্ধনে বাঁধ খোৱা এই পশুবোৰক মই মুক্ত কৰিম।

Verse 20

इति विज्ञाप्य देवेशं सम्प्रविश्य पशूंस्ततः धारणाभिस्तु संशोध्य पूर्वज्ज्वलनादिना

এইদৰে দেৱেশক নিবেদন কৰি, তাৰ পাছত পশুবোৰৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰিব; আৰু ধাৰণাৰ দ্বাৰা, পূৰ্ব-প্ৰজ্বলন আদি বিধিৰে সিহঁতক শুদ্ধ কৰিব।

Verse 21

संस्कृत्य मूर्त्या संयोज्य नेत्रे बद्ध्वा प्रदर्शयेत् पुष्पपूर्णाञ्जलींस्तत्र क्षिपेत्तन्नाम योजयेत्

সামগ্ৰী সংস্কৃত কৰি মূৰ্তিৰ সৈতে সংযোজিত কৰিব; নেত্ৰ ঢাকি পাছত উন্মীলন কৰি দৰ্শন কৰাব। তাত পুষ্পপূৰ্ণ অঞ্জলি অৰ্পণ কৰি, সেই প্ৰতিমাত দেৱতাৰ নামৰ নিয়োজন (আৱাহন) কৰিব।

Verse 22

अमन्त्रमर्चनं तत्र पूर्ववत् कारयेत् क्रमात् यस्यां मूर्तौ पतेत् पुष्पं तस्य तन्नाम निर्दिशेत्

তাত পূৰ্ববৎ ক্ৰমে মন্ত্ৰবিহীন অর্চনা কৰাব। যি মূৰ্তিত পুষ্প পৰে, সেই ৰূপৰ নামেই ঘোষণা কৰিব।

Verse 23

शिखान्तसम्मितं सूत्रं पादाङ्गुष्ठादि षड्गुणं कन्यासु कर्तितं रक्तं पुनस्तत्त्रिगुणीकृतम्

সূত্ৰৰ মাপ শিখাৰ অন্তলৈ হ’ব। কন্যাসকলৰ বাবে পাদাঙ্গুষ্ঠ আদি মাপ ধৰি ছয়গুণ বিধান; তেওঁলোকৰ বাবে প্ৰস্তুত ৰঙা সূত্ৰ পুনৰ ত্ৰিগুণ (তিন ভাঁজ) কৰিব।

Verse 24

यस्यां संलीयते विश्वं यतो विश्वं प्रसूयते प्रकृतिं प्रक्रियाभेदैः संस्थितां तत्र चिन्तयेत्

য’ত বিশ্ব লীন হয় আৰু য’ৰ পৰা বিশ্ব জন্মে—প্ৰক্ৰিয়াৰ ভেদে বিভিন্নভাবে স্থিত সেই প্ৰকৃতিক ধ্যান কৰিব।

Verse 25

तेन प्राकृतिकान् पाशान् ग्रथित्वा तत्त्वसङ्ख्यया कृत्वा शरावे तत् सूत्रं कुण्डपार्श्वे निधाय तु

সেই সূত্ৰে তত্ত্বসংখ্যা অনুসাৰে প্ৰাকৃতিক পাশ গাঁথি, সেই সূত্ৰ শাৰাৱ (পাত্ৰ)ত সাজি পাছত কুণ্ডৰ কাষত স্থাপন কৰিব।

Verse 26

ततस्तत्त्वानि सर्वाणि ध्यात्वा शिष्यतनौ न्यसेत् सृष्टिक्रमात् प्रकृत्यादिपृथिव्यन्तानि देशिकः

তাৰ পাছত সকলো তত্ত্ব ধ্যান কৰি, সৃষ্টিক্ৰম অনুসাৰে—প্ৰকৃতিৰ পৰা পৃথিৱীলৈ—দেশিক (আচাৰ্য) শিষ্যৰ দেহত ন্যাস স্থাপন কৰিব।

Verse 27

तत्रैकधा पण्चधा स्याद्दशद्वादशधापि वा घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः निधीयते इति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः तत्रार्चा पञ्चधा या स्यादङ्गैर् द्वादशधापि वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्रात्मा पञ्चधा वा स्यात् दशद्वदशधापिवेति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ज्ञातव्यः सर्वभेदेन ग्रथितस्तत्त्वचिन्तकैः

ইয়াত (পাঠভেদ অনুসাৰে) ইয়াক একবিধ, পঞ্চবিধ, আৰু দশ বা দ্বাদশবিধ ৰূপতো বুজিব লাগে। তদ্ৰূপ অর্চা পঞ্চবিধ, আৰু অঙ্গসহ দ্বাদশবিধ বুলিও কোৱা হয়। তেনেদৰে আত্মতত্ত্বো পঞ্চবিধ বা দশ/দ্বাদশবিধ ৰূপে জ্ঞেয়। তত্ত্বচিন্তকসকলে সকলো ভেদসহ ইয়াক সুসংবদ্ধ কৰিছে।

Verse 28

अङ्गैः पञ्चभिरध्वानं निखिलं विकृतिक्रमात् तन्मात्रात्मनि संहृत्य मायासूत्रे पशोस्तनौ

পাঁচ অঙ্গৰ দ্বাৰা বিকৃতি-ক্রম অনুসাৰে সমগ্ৰ অধ্বান (পথ) ক্ৰমে ক্ৰমে সংহৃত কৰিব লাগে; তাক তন্মাত্ৰাৰ সাৰ-স্বরূপত লীন কৰি, বন্ধ জীৱ (পশু) ৰ দেহস্থিত মায়াসূত্ৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগে।

Verse 29

प्रकृतिर्लिङ्गशक्तिश् च कर्ता बुद्धिस् तथा मनः पञ्चतन्मात्रबुद्ध्याख्यं कर्माख्यं भूतपञ्चकं

প্ৰকৃতি, লিঙ্গশক্তি, কৰ্তা (অহংভাব), বুদ্ধি আৰু মন; পঞ্চ তন্মাত্ৰ, কৰ্মেন্দ্ৰিয়-সঞ্জ্ঞক সমষ্টি, আৰু ভূতপঞ্চক—এইসমূহ তত্ত্বভেদ হিচাপে গণিত।

Verse 30

ध्यायेच्च द्वादशात्मानं सूत्रे देहे तथेच्छया हुत्वा सम्पातविधिना सृष्टेः सृष्टिक्रमेण तु

সূত্ৰত (সূক্ষ্ম তন্তুত) আৰু দেহত, ইচ্ছানুসাৰে দ্বাদশাত্মাৰ ধ্যান কৰিব লাগে; আৰু সম্পাত-বিধিৰে আহুতি দি, সৃষ্টিৰ ক্ৰম—অৰ্থাৎ উদ্ভৱ-ক্রম—অনুসাৰে আগবাঢ়িব লাগে।

Verse 31

एकैकं शतहोमेन दत्त्वा पूर्णाहुतिं ततः शरावे सम्पुटीकृत्य कुम्भेशाय निवेदयेत्

প্ৰত্যেক দ্ৰব্য শত হোমে অৰ্পণ কৰি, তাৰ পিছত পূৰ্ণাহুতি সম্পন্ন কৰি, তাক শৰাৱে ঢাকি (সম্পুটীকৃত কৰি) কুম্ভেশলৈ নিবেদন কৰিব লাগে।

Verse 32

अधिवास्य यथा न्यायं भक्तं शिष्यं तु दीक्षयेत् करणीं कर्तरीं वापि रजांसि खटिकामपि

বিধি অনুসাৰে প্ৰথমে অধিবাস সম্পন্ন কৰি ভক্ত শিষ্যক দীক্ষা দিব লাগে। প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰয়োজন হ’লে কৰণী, কৰ্তৰী (কাঁচি/ছুৰি), ৰজাংসি (ধূলি/চূৰ্ণ) আৰু খটিকা (চক)ও ব্যৱহাৰ কৰিব।

Verse 33

अन्यदप्युपयोगि स्यात् सर्वं तद्वायुगोचरे संस्थाप्य मूलमन्त्रेण परामृश्याधिवाधिवासयेत्

আন যি কোনো উপযোগী বস্তু থাকিলে সেয়া সকলো বায়ু-গোচৰ নিৰ্দিষ্ট পৰিসৰত স্থাপন কৰিব। সকলো তাত ৰাখি মূলমন্ত্ৰে স্পৰ্শ কৰি পুনৰ অধিবাস কৰাব।

Verse 34

नमो भूतेभ्यश् च बलिः कुशे शेते स्मरन् हरिं मण्डपं भूषयित्वाथ वितानघटलड्डुकैः

“নমো ভূতেভ্যঃ” বুলি নমস্কাৰসহ বলি অৰ্পণ কৰিব। তাৰ পিছত কুশাৰ ওপৰত শয়ন কৰি হৰিক স্মৰণ কৰি মণ্ডপ সজাব, আৰু পাছত বিতান, ঘট আৰু লাড্ডুৰে অলংকৃত কৰিব।

Verse 35

मण्डलेथ यजेद्विष्णुं ततः सन्तर्प्य पावकं आहूय दीक्षयेच्छिष्यान् बद्धपद्मासनस्थितान्

তাৰ পিছত মণ্ডলৰ ভিতৰত বিষ্ণুৰ পূজা কৰিব। তাৰপিছত পাৱক (অগ্নি)ক তৰ্পণে তৃপ্ত কৰি আহ্বান কৰি, বদ্ধ পদ্মাসনত বহা শিষ্যসকলক দীক্ষা দিব।

Verse 36

सम्मोक्ष्य विष्णुं हस्तेन मूर्धानं स्पृश्य वै क्रमात् प्रकृत्यादिविकृत्यन्तां साधिभूताधिदैवतां

বিষ্ণুক সম্যক্ আহ্বান/স্থাপন কৰি, ক্ৰমে হাতে মস্তকৰ শিখৰ স্পৰ্শ কৰিব; আৰু প্ৰকৃতিৰ পৰা অন্তিম বিকৃতি পৰ্যন্ত অধিভূত-অধিদৈৱতসহ তত্ত্ব-পরম্পৰা ধ্যান কৰিব।

Verse 37

सृष्टिमाध्यात्मिकीं कृत्वा हृदि तां संहरेत् क्रमात् तन्मात्रभूतां सकलां जीवेन समतां गतां

অধ্যাত্মিক (অন্তৰ) সৃষ্টি কৰি তাক ক্ৰমে ক্ৰমে হৃদয়ত লয় কৰিব লাগে; যেতিয়ালৈকে সমগ্ৰ প্ৰকাশ তন্মাত্ৰ-ৰূপ হৈ জীৱৰ সৈতে সমতা (তাদাত্ম্য) লাভ নকৰে।

Verse 38

ततः सम्प्रार्थ्य कम्भेशं सूत्रं संहृत्य देशिकः मायासूत्रे सुशोभने इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः करालं कर्तरीञ्चापि इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वितानभवगन्धकैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वितानपटकेन्द्रियैर् इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अग्नेः समीपमागत्य पार्श्वे तं सन्निवेश्य तु

তাৰ পিছত কম্ভেশক বিধিপূৰ্বক প্ৰাৰ্থনা কৰি দেশিক (আচাৰ্য) সূত্ৰটো গুটাই লয়। পৱিত্ৰ অগ্নিৰ ওচৰলৈ গৈ তাক অগ্নিবেদীৰ কাষত স্থাপন কৰি তাতেই থয়।

Verse 39

मूलमन्त्रेण सृष्टीशमाहुतीनां शतेन तं उदासीनमथासाद्य पूर्णाहुत्या च देशिकः

দেশিক (আচাৰ্য) উদাসীন সৃষ্টীশৰ ওচৰলৈ গৈ মূলমন্ত্ৰে এশ আহুতি দিব; আৰু শেষত পূৰ্ণাহুতিয়ে সমাপন কৰিব।

Verse 40

शुक्लं रजः समादाय मूलेन शतमन्त्रितं सन्ताड्य हृदयन्तेन हुंफट्कारान्तसंयुतैः

শ্বেত ৰজ (পৰাগ/ধূলি) লৈ মূলমন্ত্ৰে এশবাৰ মন্ত্ৰিত কৰিব লাগে; তাৰ পিছত হৃদয়মন্ত্ৰ জপি, শেষত “হুঁ” আৰু “ফট্” সংযুক্ত কৰি তাক প্ৰহাৰ/নিক্ষেপ কৰিব লাগে।

Verse 41

वियोगपदसंयुक्तैर् वीजैः पदादिभिः क्रमात् पृथिव्यादीनि तत्त्वानि विश्लिष्य जुहुयात्ततः

বিয়োগ (লয়) পদযুক্ত বীজমন্ত্ৰসমূহক নিৰ্দিষ্ট পদাদি-ক্রমে প্ৰয়োগ কৰি, পৃথিৱী আদি তত্ত্বসমূহক ক্ৰমে বিশ্লেষিত (বিচ্ছিন্ন/লয়) কৰি, তাৰ পিছত সিহঁতক অগ্নিত আহুতিৰূপে হোম কৰিব লাগে।

Verse 42

वह्नावखिलतत्त्वानामालये व्याहृते हरौ नीयमानं क्रमात्सर्वं तत्राध्वानं स्मरेद्बुधः

বুদ্ধিমান সাধকে অন্তৰ্মাৰ্গ (অধ্বন) ৰূপে স্মৰণ কৰিব লাগে যে পবিত্ৰ বহ্নিত ব্যাহৃত হৰি—যি সকলো তত্ত্বৰ আলয়—তাঁৰ ভিতৰত সকলো বস্তু ক্ৰমে ক্ৰমে নীত হৈ লীন হয়।

Verse 43

ताडनेन वियोज्यैवं आदायापाद्य शाम्यतां प्रकृत्याहृत्य जुहुयाद्यथोक्ते जातवेदसि

এইদৰে তাড়ন কৰি পৃথক কৰিব; তাৰ পাছত তাক তুলি ওচৰলৈ আনি কৰ্ম শমাব। তাক তাৰ মূল-প্ৰকৃতিত পুনঃ স্থাপন কৰি, বিধানমতে জাতবেদস (যজ্ঞাগ্নি)ত আহুতি দিব।

Verse 44

गर्भाधानं जातकर्म भोगञ्चैव लयन्तथा

গৰ্ভাধান, জাতকৰ্ম, ভোগ (বিধিসন্মত উপভোগ/আহুতি-ভক্ষণ) আৰু লয়—এইবোৰ ইয়াত গণনা কৰা হৈছে।

Verse 45

शुद्धं तत्त्वं समुद्धृत्य पूर्णाहुत्या तु देशिकः सन्नयेद्द्विपरे तत्त्वे यावदव्याहृतं क्रमात्

শুদ্ধ তত্ত্ব সমুদ্ধৃত কৰি, দেশিক (আচাৰ্য) পূৰ্ণাহুতিৰ দ্বাৰা তাক ক্ৰমে ক্ৰমে পৰৱৰ্তী দ্বিপৰ/অনুক্ৰম তত্ত্বত সন্নয় কৰিব—‘অব্যাহৃত’ পদলৈকে।

Verse 46

तत् परं ज्ञानयोगेन विलाप्य परमात्मनि विमुक्तबन्धनं जीवं परस्मिन्नव्यये पदे

তাৰ পাছত জ্ঞানযোগে জীৱক পৰমাত্মাত বিলীন কৰি, সি বন্ধনমুক্ত হৈ সেই পৰম অব্যয় পদত প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

Verse 47

निवृत्तं परमानन्दे शुद्धे बुद्धे स्मरेद्बुधः दद्यात् पूर्णाहुतिं पश्चादेवं दीक्षा समाप्यते

বুদ্ধিমান দীক্ষিতাই পৰমানন্দস্বৰূপ, শুদ্ধ আৰু বোধময় ‘নিবৃত্তি’ তত্ত্বৰ ধ্যান কৰিব। তাৰ পাছত পূৰ্ণাহুতি দিলে এইদৰে দীক্ষা সমাপ্ত হয়।

Verse 48

प्रयोगमन्त्रान् वक्ष्यामि यैर् दीक्षा होमसंलयः ॐ यं भूतानि विशुद्धं हुं फट् अनेन ताडनं कुर्याद्वियोजनमिह द्वयं

দীক্ষা সিদ্ধি আৰু হোম-প্ৰক্ৰিয়া সমাপ্তিৰ বাবে মই প্ৰয়োগ-মন্ত্ৰ কওঁ। ‘ওঁ যং ভূতানি বিশুদ্ধং হুঁ ফট্’ দ্বাৰা তাড়ন কৰিব; ইয়াত দ্বিবিধ বিযোজন হয়।

Verse 49

ॐ यं भूतान्यापातयेहं आदानं कृत्वा चानेन प्रकृत्या योजनं शृणु ताडनेन विमोक्ष्यैवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ यं भूतानि पुंश्चाहो होममन्त्रं प्रवक्ष्यामि ततः पूर्णाहुतेर्मनुं

‘ওঁ যং ভূতান্যাপাতয়েহং’—ইয়াৰ দ্বাৰা ইয়াত ভূতসমূহক পতিত/দূৰ কৰা হয়। আদান সম্পন্ন কৰি বিধিমতে প্ৰয়োগ-যোজন শুনা; তাড়নে সিহঁতক বিমোচন কৰিব—এনেদৰে কোৱা। চিহ্নিত পাঠত: ‘ওঁ যং ভূতানি…’—মই হোম-মন্ত্ৰ ক’ম; তাৰ পাছত পূৰ্ণাহুতিৰ মন্ত্ৰ।

Verse 50

ॐ भूतानि संहर स्वाहा ॐ अं ॐ नमो भगवते वासुदेवाय वौषट् पूर्णाहुत्यनन्तरे तु तद्वै शिष्यन्तु साधयेत् एवं तत्त्वानि सर्वाणि क्रमात्संशोधयेद् बुधः

‘ওঁ ভূতানি সংহর স্বাহা’, ‘ওঁ অং’, আৰু ‘ওঁ নমো ভগবতে বাসুদেৱায় বৌষট্’। পূৰ্ণাহুতিৰ তৎক্ষণাৎ পাছত সাধকে শিষ্যৰ বাবে সেই বিধি সম্পন্ন কৰিব। এইদৰে বুদ্ধিমান ক্ৰমে সকলো তত্ত্ব শোধন কৰিব।

Verse 51

नमोन्तेन स्ववीजेन ताडनादिपुरःसरम् ॐ वां वर्मेन्द्रियाणि ॐ दें बुद्धीन्द्रियाणि यं वीजेन समानन्तु ताडनादिप्रयोगकम्

‘নমঃ’ অন্ত্যযুক্ত স্ববীজে, তাড়নাদি কৰ্ম আগত কৰি—‘ওঁ বাং’ কৰ্মেন্দ্ৰিয়ৰ বর্ম (কবচ) আৰু ‘ওঁ দেং’ বুদ্ধীন্দ্ৰিয়ৰ বর্ম স্থাপন কৰিব; তাৰ পাছত ‘যং’ বীজে তাড়নাদি প্ৰয়োগক সমতা/সাম্যত আনিব।

Verse 52

ॐ सुंगन्धतन्मात्रे वियुङ्क्ष्व हुं फट् ॐ सम्पाहिं हा ॐ खं खं क्ष प्रकृत्या ॐ सुं हुं गन्धतन्मात्रे संहर स्वाहा ततः पूर्णाहुतिश् चैवमुत्तरेषु प्रयुज्यते ॐ रां रसतन्मात्रे ॐ भें रूपतन्मात्रे ॐ रं स्पर्शतन्मात्रे ॐ एं शब्दतन्मात्रे ॐ भं नमः ॐ सों अहङ्कारः ॐ नं बुद्धे ॐ ॐ प्रकृते एकमूर्तावयं प्रोक्तो दीक्षायोगः समासतः एवमेव प्रयोगस्तु नवव्यूहादिके स्मृतः

ॐ—গন্ধ-তন্মাত্ৰলৈ: ‘বিয়ুঙ্ক্ষ্ব’ (পৃথক কৰ) হুঁ ফট্। ॐ—‘সম্পাহি’ (ৰক্ষা/দৃঢ় কৰ) হা। ॐ—খং খং ক্ষ, প্ৰকৃতি-সম্বন্ধে। ॐ—সুঁ হুঁ: ‘গন্ধ-তন্মাত্ৰ সংহাৰ/লয় কৰ’ স্বাহা। তাৰ পাছত পূৰ্ণাহুতি দিব লাগে। একেদৰে পৰৱৰ্তী—ॐ ৰাং ৰস-তন্মাত্ৰে, ॐ ভেঁ ৰূপ-তন্মাত্ৰে, ॐ ৰং স্পৰ্শ-তন্মাত্ৰে, ॐ এং শব্দ-তন্মাত্ৰে। ॐ ভং নমঃ। ॐ সোঁ অহংকাৰলৈ। ॐ নং বুদ্ধিলৈ। ॐ ॐ প্ৰকৃতিলৈ। সংক্ষেপে ই একমূর্তি-বিধিৰ দীক্ষাযোগ; নবব্যূহ আদি ক্ষেত্ৰতো এই প্ৰয়োগ স্মৃত।

Verse 53

दग्धापरस्मिन् सन्दध्यान्निर्वाणे प्रकृतिन्नरः अविकारे समादध्यादीश्वरे प्रकृतिन्नरः

‘পৰ’ অৰ্থাৎ বাহ্য বিষয়-ক্ষেত্ৰ দগ্ধ হ’লে, মানুহে নিৰ্বাণ-অৱস্থাত প্ৰকৃতিত ধ্যান স্থাপন কৰিব। অবিকাৰ ঈশ্বৰতও প্ৰকৃতিকে দৃঢ়ভাৱে নিৱেশ কৰিব।

Verse 54

शोधयित्वाथ भुतानि कर्माङ्गानि विशोधयेत् बुद्ध्याख्यान्यथ तन्मात्रमनोज्ञानमहङ्कृतिं

স্থূল ভূতসমূহ শোধন কৰি, তাৰ পাছত কৰ্মেন্দ্ৰিয়সমূহ বিশুদ্ধ কৰিব। তাৰ পিছত অন্তঃকৰণ-তত্ত্ব—বুদ্ধি, তন্মাত্ৰ, মন, জ্ঞান আৰু অহংকৃতি—এইবোৰো শোধন কৰিব।

Verse 55

लिङ्गात्मानं विशोध्यान्ते प्रकृतिं शोधायेत् पुनः आहि हामिति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः ॐ सं पाहि स्वाहा इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अं दुं स्त्व प्रकृत्या इति ॐ खं खं स्त्व प्रकृत्या इति च ख, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्माख्यानि च शोधयेदिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः पुरुषं प्राकृतं शुद्धमीश्वरे धाम्नि संस्थितं

লিঙ্গাত্মা (সূক্ষ্ম-শৰীৰ-স্ব) শোধন কৰি শেষত পুনৰ প্ৰকৃতিকে শোধন কৰিব। কিছুমান পাঠত ‘আহি হামি’; দুটা পাণ্ডুলিপিত ‘ॐ সং পাহি স্বাহা’। অন্য পাঠত ‘অং দুং স্ত্ব প্ৰকৃত্যা’, আৰু চিহ্নিত প্ৰতিত ‘ॐ খং খং স্ত্ব প্ৰকৃত্যা’। আৰু দুটা পাণ্ডুলিপি ‘কর্মাখ্যানি চ শোধয়েত্’ বুলিও যোগ কৰে। এইদৰে প্ৰাকৃত পুৰুষ শুদ্ধ হৈ ঈশ্বৰধামত প্রতিষ্ঠিত হয়।

Verse 56

स्वगोचरीकृताशेषभोगमुक्तौ कृतास्पदं ध्यायन् पूर्णाहुतिं दद्याद्दीक्षेयं त्वधिकारिणी

যাঁৰ ভিতৰত সকলো ভোগ আৰু মুক্তিক নিজৰ আধ্যাত্মিক গোচৰত আনিছে আৰু যাঁৰ ভিতৰত অন্তঃস্থ আসন (হৃদয়-আধাৰ) স্থাপন কৰা হৈছে—তাঁক ধ্যান কৰি পূৰ্ণাহুতি দিব লাগে। তাৰ পাছত যোগ্য অধিকাৰীৰ দীক্ষা সম্পন্ন হয়।

Verse 57

अङ्गैर् आराध्य मन्त्रस्य नीत्वा तत्त्वगणं समं क्रमादेवं विशोध्यान्ते सर्वसिद्धिसमन्वितं

মন্ত্ৰৰ অঙ্গ-সাধনাৰে আৰাধনা কৰি তত্ত্বসমূহক সমত্বলৈ আনি, ক্ৰমে ক্ৰমে এইদৰে শোধন কৰিব লাগে; অন্তত সি সৰ্বসিদ্ধিৰে সমন্বিত হয়।

Verse 58

ध्यायन् पूर्णाहितिं दद्यात्दीक्षेयं साधके स्मृता द्रव्यस्य वा न सम्पत्तिरशक्तिर्वात्मनो यदि

একাগ্ৰ ধ্যানপূৰ্বক পূৰ্ণ আহুতি দিব লাগে। এইটোৱেই সাধকৰ দীক্ষা বুলি কোৱা হৈছে—দ্ৰব্যৰ অভাৱ থাকিলে বা নিজৰ শক্তি নাথাকিলে।

Verse 59

इष्ट्वा देवं यथा पूर्वं सर्वोपकरणान्वितं सद्योधिवास्य द्वादश्यां दीक्षयेद्देशिकोत्तमः

পূৰ্ববিধি অনুসাৰে সকলো উপকৰণসহ দেৱতাৰ পূজা কৰি, সেই দিনেই অধিবাস সম্পন্ন কৰি; দ্বাদশীত শ্ৰেষ্ঠ দেশিকে দীক্ষা দিব।

Verse 60

भक्तो विनीतः शारीरैर् गुणैः सर्वैः समन्वितः शिष्यो नातिधनी यस्तु स्थण्डिलेभ्यर्च्य दीक्षयेत्

ভক্ত আৰু বিনীত, শৰীৰগত সকলো গুণে সমন্বিত, আৰু অতিধনী নহয়—এনে শিষ্যক স্থণ্ডিলত পূজা কৰি দীক্ষা দিব লাগে।

Verse 61

अध्वानं निखिलं दैवं भौतं वाध्यात्मिकी कृतं सृष्टिक्रमेण शिष्यस्य देहे ध्यात्वा तु देशिकः

দেশিকে সৃষ্টিক্ৰম অনুসাৰে শিষ্যৰ দেহত সমগ্ৰ অধ্ব-ব্যৱস্থাক—দৈৱ, ভৌতিক আৰু অধ্যাত্মৰূপে গঠিত—ধ্যান কৰি তাৰ পিছত ক্ৰিয়াত প্ৰবৃত্ত হয়।

Verse 62

अष्टाष्टाहुतिभिः पूर्वं क्रमात् सन्तर्प्य सृष्टिमान् स्वमन्त्रैर् वासुदेवादीन् जननादीन् विसर्जयेत्

প্ৰথমে সৃষ্টিকৰ্তা (অধ্বৰ্যু) ক্ৰম অনুসাৰে আঠ-আঠ আহুতিৰ গোটেৰে আহ্বানিত শক্তিসমূহক সন্তৰ্পিত কৰিব; তাৰ পাছত নিজ নিজ মন্ত্ৰে বাসুদেৱ আদি আৰু জননাদি তত্ত্বসমূহক বিধিপূৰ্বক বিসৰ্জন দিব।

Verse 63

होमेन शोधयेत् पश्चात्संहारक्रमयोगतः योनिसूत्राणि बद्धानि मुक्त्वा कर्माणि देशिकः

তাৰ পাছত দেশিকে সংহাৰ-ক্রম অনুসাৰে হোমেৰে (কর্ম আৰু উপকৰণ) শোধন কৰিব; বাঁধা ‘যোনি-সূত্ৰ’সমূহ মুক্ত কৰি সকলো ক্ৰিয়াৰ উপসংহাৰ কৰিব।

Verse 64

शिष्यदेहात्समाहृत्य क्रमात्तत्त्वानि शोधयेत् अग्नौ प्राकृतिके विष्णौ लयं नीत्वाधिदैवके

শিষ্যদেহৰ পৰা তত্ত্বসমূহ সমাহৃত (প্ৰত্যাহৃত) কৰি ক্ৰমে সিহঁতক শোধন কৰিব; অধিদৈৱিক স্তৰত সিহঁতক প্ৰাকৃতিক অগ্নি আৰু বিষ্ণুত লয়লৈ নিবলৈ হবে।

Verse 65

शुद्धं तत्त्वमशुद्धेन पूर्णाहुत्या तु साधयेत् शिष्ये प्रकृतिमापन्ने दग्ध्वा प्राकृतिकान् गुणान्

অশুদ্ধৰ দ্বাৰাও শুদ্ধ তত্ত্বৰ সিদ্ধি—পূৰ্ণাহুতিৰ দ্বাৰা—সাধন কৰিব লাগে। শিষ্য প্ৰকৃতিত পতিত হ’লে, প্ৰাকৃত গুণসমূহ দগ্ধ কৰি (গুৰু) তাক পুনৰ শুদ্ধতাত স্থাপন কৰে।

Verse 66

लिखितं दैवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पूजां कृत्वा विसर्जयेदिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विमलादीन् विसर्जयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पूर्णाहुत्या तु सन्नयेदिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मौचयेदधिकारे वा नियुञ्ज्याद्देशिकः शिशून् अथान्यान् शक्तिदीक्षां वा कुर्यात् भावे स्थितो गुरुः

‘লিখিতং দৈবমিতি’—ই খ-পাঠ। ‘পূজা কৰি বিসৰ্জন দিব’—ই ঘ-পাঠ। ‘বিমলা আদি বিসৰ্জন দিব’—ই ঙ-পাঠ। ‘কিন্তু পূৰ্ণাহুতিৰে সমাপ্তি ঘটাব’—ই খ আৰু ঘ, দুয়ো পাঠত আছে। তাৰ পাছত যোগ্য অধিকাৰ/অৱসৰ আহিলে দেশিকে শিষ্যক নিয়মৰ পৰা মোচন কৰিব বা শিশু আৰু অন্যসকলক যথোচিত কৰ্তব্যত নিয়োজিত কৰিব; অথবা গুৰু যথাযথ ভাবস্থ হৈ শক্তিদীক্ষা প্ৰদান কৰিব।

Verse 67

भक्त्या सम्प्रातिपन्नानां यतीनां निर्धनस्य च सम्पूज्य स्थण्डिले विष्णुं पार्श्वस्थं स्थाप्य पुत्रकं

ভক্তিৰে শৰণাগত যতি আৰু দৰিদ্ৰসকলক যথোচিত পূজা কৰি, শুদ্ধ স্থণ্ডিলত বিষ্ণুক আৰাধনা কৰিব; তাৰ পিছত দেৱতাৰ কাষত শিশুক স্থাপন কৰি বিধি আগবঢ়াব।

Verse 68

देवताभिमुखः शिष्यस्तिर्यगास्यः स्वयं स्थितः अध्वानं निखिलं ध्यात्वा पर्वभिः स्वैर् विकल्पितं

শিষ্য দেৱতাৰ সন্মুখে থিয় হৈ, মুখ অলপ তিৰ্যক (এড়াই) ৰাখিব; আৰু সমগ্ৰ অধ্বান ধ্যান কৰি, নিজে নিৰ্ধাৰিত পৰ্ব-বিভাগ অনুসাৰে ক্ৰমে বিন্যাস কৰিব।

Verse 69

शिष्यदेहे तथा देवमाधिदैविकयाचनं ध्यानयोगेन सञ्चिन्त्य पूर्ववत्ताडनादिना

এইদৰে শিষ্যদেহত ধ্যানযোগে আধিদৈৱিক যাচনাৰ দ্বাৰা দেৱতাক মানসে আহ্বান কৰি, পূৰ্ববৎ তাড়ন আদি কৰ্ম সম্পাদন কৰিব।

Verse 70

क्रमात्तत्त्वानि सर्वाणि शोधयेत् स्थण्डिले हरौ ताडनेन वियोज्याथ गृहीत्वात्मनि तत्परः

তাৰ পিছত ক্ৰমে স্থণ্ডিলত হৰিপূজাত সকলো তত্ত্ব শোধন কৰিব; তাৰপিছত তাড়নেৰে পৃথক কৰি, সিহঁতক নিজৰ ভিতৰত গ্ৰহণ কৰি আত্মনিষ্ঠ হৈ থাকিব।

Verse 71

देवे संयोज्य संशोध्य गृहीत्वा तत् स्वभावतः आनीय शुद्धभावेन सन्धयित्वा क्रमेण तु

তাক দেৱতাৰ সৈতে সংযোজিত কৰি শোধন কৰি, তাৰ স্বভাৱ অনুসাৰে গ্ৰহণ কৰিব; তাৰ পিছত শুদ্ধভাৱে তাক আনি, ক্ৰমে সংধান (যথাযথ যোগ) স্থাপন কৰি আগবঢ়াব।

Verse 72

शोधयेद्ध्यानयोगेन सर्वतो ज्ञानमुद्रया शुद्धेषु सर्वतत्त्वेषु प्रधाने चेश्वरे स्थिते

ধ্যানযোগে আৰু সৰ্বতো জ্ঞান-মুদ্ৰাৰ দ্বাৰা অন্তঃকৰণ শোধন কৰা উচিত। সকলো তত্ত্ব শুদ্ধ হ’লে সাধক প্ৰধান (প্ৰকৃতি) আৰু ঈশ্বৰত স্থিত হয়।

Verse 73

दग्ध्वा निर्वापयेच्छिष्यान् पदे चैशे नियोजयेत् निनयेत् सिद्धिमार्गे वा साधकं देशिकोत्तमः

তেওঁলোকৰ অশুদ্ধি বিধিপূৰ্বক ‘দগ্ধ’ কৰি পাছত শিষ্যসকলক ‘শান্ত/শীতল’ কৰা উচিত আৰু তেওঁলোকক ঈশ-পদত নিয়োজিত কৰা উচিত। নতুবা শ্ৰেষ্ঠ দেশিক সাধকক সিদ্ধিৰ পথত নিবলৈ পারে।

Verse 74

एवमेवाधिकारस्थो गृही कर्मण्यतन्द्रितः आत्मानं शोधयंस्तिष्ठेद् यावद्रागक्षयो भवेत्

এইদৰে অধিকাৰত স্থিত গৃহস্থে কৰ্মত অক্লান্ত হৈ আত্মশোধন কৰি থাকিব লাগে, যেতিয়ালৈকে ৰাগৰ ক্ষয় নহয়।

Verse 75

क्षीणरागमथात्मानं ज्ञात्वा संशुद्धिकिल्विषः आरोप्य पुत्रे शिष्ये वा ह्य् अधिकारन्तु संयमी

নিজৰ ৰাগ ক্ষীণ হৈছে আৰু পাপ শুদ্ধ হৈছে বুলি জানি সংযমী ব্যক্তিয়ে অধিকাৰ পুত্ৰ বা শিষ্যৰ ওপৰত আৰোপ কৰি অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 76

दग्ध्वा मायामयं पाशं प्रव्रज्य स्वात्मनि स्थितः शरीरपातमाकाङ्क्षन्नासीताव्यक्तलिङ्गवान्

মায়াময় পাশ দগ্ধ কৰি, প্ৰব্ৰজ্যা গ্ৰহণ কৰি, স্বাত্মাত স্থিত হৈ, শৰীৰপাতৰ আকাঙ্ক্ষা কৰি তেওঁ আসীন হৈ থাকিল—বাহ্য লিঙ্গ (চিহ্ন) অপ্রকাশিত ৰাখি।