Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

देवकी-विवाहः, आकाशवाणी, भूरभारावतरण-याचना, क्षीराब्धि-स्तुति, केशावतार-नियोजनम्

प्रजापतिपतिर् ब्रह्मा पूर्वेषाम् अपि पूर्वजः कलाकाष्ठानिमेषात्मा कालश् चाव्यक्तमूर्तिमान्

prajāpatipatir brahmā pūrveṣām api pūrvajaḥ kalākāṣṭhānimeṣātmā kālaś cāvyaktamūrtimān

برهما، سيّدُ البراجاپتِيّات، وسَلَفُ الأسلافِ الأوّلين، هو الزمانُ نفسُه: جوهرُ الكَلا والكاشْثا والنِّمِيش؛ زمانٌ ذو صورةٍ غيرِ متجلّية.

प्रजापति-पतिःlord of the Prajāpatis
प्रजापति-पतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजापति + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रजापतीनां पतिः)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पूर्वेषाम्of the former/earlier ones
पूर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (also/even)
पूर्वजःthe ancestor/one born before
पूर्वजः:
Pradhana (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootपूर्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय
कला-काष्ठा-निमेष-आत्माwhose essence is (time-units) kalā, kāṣṭhā, and nimeṣa
कला-काष्ठा-निमेष-आत्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकला + काष्ठा + निमेष + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (कला-काष्ठा-निमेषाः यस्य आत्मा/स्वरूपम्)
कालःTime
कालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (and)
अव्यक्त-मूर्तिमान्having an unmanifest form
अव्यक्त-मूर्तिमान्:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त + मूर्तिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (कालः); तत्पुरुषः (अव्यक्ता मूर्तिः यस्य)

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

B
Brahmā
K
Kāla (Time)
A
Avyakta (the Unmanifest)

FAQs

It presents Time as a subtle, unseen regulator—beyond sensory form—yet the power by which all change, measurement, and cosmic order proceed.

He links Time to concrete units like nimeṣa, kāṣṭhā, and kalā, showing that cosmic processes are governed through precise gradations of temporality.

By portraying sovereignty through Kāla, the text supports the idea that the universe is ordered by a supreme principle—ultimately grounded in the Vishnu-centric vision of cosmic governance.