Vamana Purana — Chanda & Munda Discover Katyayani, Shloka 6
Chanda and Munda Discover Katyayani; Mahishasura’s Proposal and the Vishnu-Panjara Protection
Devanagari script
पीनाः सशस्त्राः पिरघोपमाश्च भुजास्तथाष्टादश भान्ति तस्याः पराक्रमं वै भवतो विदित्वा कामेन यन्त्रा इव ते कृतास्तु
Transliteration
pīnāḥ saśastrāḥ piraghopamāśca bhujāstathāṣṭādaśa bhānti tasyāḥ parākramaṃ vai bhavato viditvā kāmena yantrā iva te kṛtāstu
Translation
ذراعاها ممتلئتان، حاملتان للسلاح، ومشبهتان بهراوات من حديد؛ وعددهما ثمانية عشر، تتلألأ. ولما علم كاما (سمارا) ببأسك صاغهما كأنهما أدواتُ تقييدٍ (يانترَا) لردعك.
Word by Word
पीनाःfull, stout
पीनाः:
कर्तृ-विशेषण (भुजा-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
स-शस्त्राःarmed, with weapons
स-शस्त्राः:
कर्तृ-विशेषण (भुजा-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + शस्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि (शस्त्रैः सह युक्ताः)
पिरघ-उपमाःresembling ‘piragha’ (a kind of serpent/creature)
पिरघ-उपमाः:
कर्तृ-विशेषण (भुजा-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपिरघ + उपमा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (पिरघस्य उपमाः = like ‘piragha’)
चand
च:
समुच्चय (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
भुजाःarms
भुजाः:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (so, likewise)
अष्टादशeighteen
अष्टादश:
विशेषण (भुजा-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टादश (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; द्विगु-समास (अष्ट + दश); प्रथमा, बहुवचन-सम्बन्धे अव्ययवत्/विशेषणरूपे
भान्तिshine, appear
भान्ति:
क्रिया (विधेय)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
पराक्रमम्valor, prowess
पराक्रमम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/assurance)
भवतःof you
भवतः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; आदरार्थ ‘your’
विदित्वाhaving known
विदित्वा:
पूर्वकाल (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविद् (धातु)
Formकृदन्त; क्त्वा (absolutive/gerund)
कामेनby desire/love (Cupid)
कामेन:
करण (करण)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
यन्त्राःmachines, contrivances
यन्त्राः:
उपमान (उपमा-आश्रय)
TypeNoun
Rootयन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
इवlike
इव:
सम्बन्ध (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक
तेthey
ते:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
कृताःmade, rendered
कृताः:
कर्तृ-विशेषण (ते-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त (PPP) ‘कृत’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
Speakers
Not explicit in the provided excerpt (verse-level speaker not stated)
Primary Deities
Kāma (Smara)
Key ThemesPoetics (alaṅkāra)Martialized beauty imageryKāma as bondage/restraint
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "shringara", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }