HomeUpanishadsGanapatiVerse 11
Previous Verse
Next Verse

Verse 11

Ganapati

एकदन्तं चतुर्हस्तं पाशमङ्कुशधारिणम् ।

रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम् ।

रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम् ।

रक्तगन्धानुलिप्ताङ्गं रक्तपुष्पैः सुपूजितम् ।

भक्तानुकम्पिनं देवं जगत्कारणमच्युतम् ।

आविर्भूतं च सृष्ट्यादौ प्रकृतेः पुरुषात्परम् ।

एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः ॥११–१४॥

एक-दन्तम् । चतुः-हस्तम् । पाश-अङ्कुश-धारिणम् ।

रदम् । च । वरदम् । हस्तैः । बिभ्राणम् । मूषक-ध्वजम् ।

रक्तम् । लम्बोदरम् । शूर्प-कर्णकम् । रक्त-वाससम् ।

रक्त-गन्ध-अनुलिप्त-अङ्गम् । रक्त-पुष्पैः । सु-पूजितम् ।

भक्त-अनुकम्पिनम् । देवम् । जगत्-कारणम् । अच्युतम् ।

आविर्भूतम् । च । सृष्टि-आदौ । प्रकृतेः । पुरुषात् । परम् ।

एवम् । ध्यायति । यः । नित्यम् । सः । योगी । योगिनाम् । वरः ॥

ekadantaṃ caturhastaṃ pāśāṅkuśadhāriṇam |

radaṃ ca varadaṃ hastair bibhrāṇaṃ mūṣakadhvajam |

raktaṃ lambodaraṃ śūrpakarṇakaṃ raktavāsasam |

raktagandhānuliptāṅgaṃ raktapuṣpaiḥ supūjitam |

bhaktānukampinaṃ devaṃ jagatkāraṇam acyutam |

āvirbhūtaṃ ca sṛṣṭyādau prakṛteḥ puruṣāt param |

evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ ||11–14||

تأمّل غَنَپَتي: ذا الناب الواحد، ذا الأربع الأيدي، حامل الحبل والخطّاف؛ يحمل أيضًا نابًا ويُظهر بيده علامة منح العطية، ورايته الفأر. هو أحمر، عظيم البطن، ذو أذنين كالمِذراة، لابسًا ثيابًا حمراء؛ أعضاؤه مطيّبة بعطرٍ أحمر، مُكرَّم بزهورٍ حمراء. إلهٌ رحيم بالمتعبّدين، سببُ العالم الذي لا يزول؛ تجلّى في بدء الخلق، متعالٍ عن بركريتي وعن بوروشا. من يداوم على هذا التأمّل فهو يوغي، خيرُ اليوغيين.

(Meditate on Gaṇapati as) the One-tusked, four-handed bearer of the noose and goad; holding (also) a tusk and the boon-giving (gesture) with his hands, having the mouse as his banner. (Meditate on him as) red, pot-bellied, with winnow-like ears, wearing red garments; with limbs anointed with red fragrance, well worshiped with red flowers; the god compassionate to devotees, the imperishable cause of the world; manifested at the beginning of creation, beyond Prakṛti and beyond Puruṣa. He who meditates thus always—he is a yogin, the best among yogins.

Brahman (Īśvara as jagat-kāraṇa; transcendence of prakṛti/puruṣa; upāsanā leading toward mokṣa)Mahavakya: Indirect: presents Īśvara as jagat-kāraṇa and ‘beyond prakṛti and puruṣa’, supporting the Upaniṣadic move from saguṇa-dhyāna to nirguṇa-brahma-jñāna expressed by mahāvākyas (e.g., ‘प्रज्ञानं ब्रह्म’, ‘अहं ब्रह्मास्मि’).AtharvaAtharva-veda (Ganapatyatharvaśīrṣa / Ganapati Upaniṣad; śākhā not securely specified in the text-tradition) ShakhaChandas: Mixed śloka/anustubh-style verses (later Upaniṣadic stotra-dhyāna block; not a single strict Vedic meter throughout)