Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 142

Devanagari script

ततो विप्रा महात्मानः साग्निहोत्राः समंततः । सपुत्रदाराः काकुत्स्थमनुगच्छति सर्वशः

Transliteration

tato viprā mahātmānaḥ sāgnihotrāḥ samaṃtataḥ | saputradārāḥ kākutsthamanugacchati sarvaśaḥ

Translation

ثم من كل ناحيةٍ تبِعَ كاكوتسثا البراهمةُ العظامُ، حُفّاظُ قربان الأَغْنِيهوترا، ومعهم أبناؤهم وزوجاتهم، متابعةً تامّةً من كل وجه.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक अव्यय (ablatival adverb: then/from there)

• विप्राः: brahmins
• विप्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• महात्मानः: great-souled
• महात्मानः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying विप्राः)

• स-अग्निहोत्राः: with their agnihotra rites/fires
• स-अग्निहोत्राः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + अग्निहोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (येषां अग्निहोत्रं सह अस्ति/ये अग्निहोत्रिणः) विशेषण (qualifying विप्राः)

• समन्ततः: from all sides
• समन्ततः: Sambandha (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: परितोऽर्थक अव्यय (adverb: on all sides/everywhere)

• स-पुत्र-दाराः: with sons and wives
• स-पुत्र-दाराः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + पुत्र + दार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (येषां पुत्राः दाराः च सन्ति ते) विशेषण (qualifying विप्राः)

• काकुत्स्थम्: Kākutstha (Rāma)
• काकुत्स्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अनुगच्छन्ति: follow
• अनुगच्छन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु√गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; पाठानुसार 'अनुगच्छति' इति एकवचन-रूपं दृश्यते, अर्थतः बहुवचनं अपेक्षितम्

• सर्वशः: in every way
• सर्वशः: Sambandha (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वशः (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: wholly/in every way)

Speaker

Brahmā to Nārada (deduced for Vaiṣṇavakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrim-audience

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas with sacred fires symbolically represented (agnihotra vessels), accompanied by wives and children, stream from all directions to follow Rāma; a moving tapestry of Vedic life joining the Lord’s path.

Characters & Entities

• Kākutstha (Rāma)
• Vipras (brāhmaṇas)
• Agnihotra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vedic discipline (like Agnihotra) culminates in devotion to the divine; ritual and bhakti are shown as harmonious.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā, where Vedic practitioners and householders alike are drawn into Rāma’s sanctifying presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Agnihotra is referenced (maintenance of the sacred fire rite), indicating ongoing Vedic observance among the followers.