Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 56

पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः । विस्मितोऽभून्निरानन्दो दक्षिणाऽशां परित्यजन् । उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः

pūjāsaṃbhāramālokya tādṛśaṃ taṃ munīśvaraḥ | vismito'bhūnnirānando dakṣiṇā'śāṃ parityajan | uvāca madhuraṃ vākyaṃ vākyajñānaviśāradaḥ

فلما رأى لوازم العبادة على تلك القِلّة، دُهِش سيّدُ الحكماء واعتراه فتورُ السرور، فترك رجاءَ الدَّكْشِنَة؛ وكان بصيرًا بدقائق الكلام، فنطق حينئذٍ بقولٍ عذبٍ لطيف.

पूजासंभारम्the materials for worship
पूजासंभारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपूजा + संभार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पूजायाः संभाराḥ)
आलोक्यhaving seen
आलोक्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-लोक् (धातु) (दर्शने) + ल्यप्
Formल्यबन्त (gerund), पूर्वकालिक
तादृशम्such
तादृशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतादृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तम्)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मुनीश्वरःlord of sages
मुनीश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनाम् ईश्वरः)
विस्मितःastonished
विस्मितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-स्मि (धातु) (विस्मये) + क्त
Formभूतकर्तरि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
अभूत्became/was
अभूत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) (सत्तायाम्)
Formलङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन
निरानन्दःjoyless
निरानन्दः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् + आनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुषः; विशेषणम्
दक्षिणा-आशाम्the hope for a fee
दक्षिणा-आशाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदक्षिणा + आशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दक्षिणायाः आशा)
परित्यजन्abandoning
परित्यजन्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootपरि-त्यज् (धातु) (त्यागे) + शतृ
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘त्यजन्’ = abandoning
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) (वचने)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
मधुरम्sweet
मधुरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वाक्यम्)
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वाक्यज्ञानविशारदःskilled in understanding speech
वाक्यज्ञानविशारदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवाक्य + ज्ञान + विशारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (वाक्यज्ञानस्य विशारदः)

Agastya (contextual continuation)

Tirtha: Ayodhyā

Type: kshetra

Scene: The sage surveys the sparse worship items—simple clay vessels and minimal offerings—his face briefly clouded with disappointment; then he composes himself and prepares to speak kindly.

K
Kautsa (implied sage-lord)

FAQs

Even when disappointed, the wise restrain harshness and speak sweetly; dharma includes self-control in speech.

Ayodhyā’s sanctity is implicit in the moral drama of charity, hospitality, and sage-like restraint occurring there.

Pūjā is referenced through its saṃbhāras (materials), and dakṣiṇā as a customary offering is central to the episode.