Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 97

Devanagari script

चक्रतीर्थमिति ख्यातं ततः प्रभृति तद्द्विज । जातं त्रैलोक्यविख्यातमघौघध्वंसकृच्छुभम्

Transliteration

cakratīrthamiti khyātaṃ tataḥ prabhṛti taddvija | jātaṃ trailokyavikhyātamaghaughadhvaṃsakṛcchubham

Translation

ومنذ ذلك الحين، يا براهمن، عُرف ذلك الموضع باسم «تشاكرا تيرثا»؛ موضعٌ ميمون، ذائع الصيت في العوالم الثلاثة، ومُحطِّمٌ لسيول الآثام.

Word by Word

• चक्र-तीर्थम्: the Cakra-tīrtha (discus sacred ford)
• चक्र-तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: cakra-tīrtha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चक्रस्य तीर्थम्)

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: नामनिर्देश/उद्धरणसूचक-अव्यय

• ख्यातम्: known, renowned
• ख्यातम्: Kriyā (Predicative/क्रियाविशेष)
• Type: Verb
• Root: khyā (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ततः: thereafter, from then
• ततः: Adhikaraṇa (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय/तद्-प्रभव)
• Form: अव्यय; तस्मात्/तदनन्तरम् (ablatival adverb)

• प्रभृति: from (that time) onward
• प्रभृति: Adhikaraṇa (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: prabhṛti (अव्यय)
• Form: अव्यय; आरम्भकालसूचक (from, starting with)

• तद्-द्विज: O brahmin
• तद्-द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + dvija (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (तद् द्विज = हे तद्-द्विज)

• जातम्: became, arose
• जातम्: Kriyā (Predicative/क्रियाविशेष)
• Type: Verb
• Root: jan (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• त्रैलोक्य-विख्यातम्: famous in the three worlds
• त्रैलोक्य-विख्यातम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tri-loka + vi-khyāta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रैलोक्ये विख्यातम्)

• अघौघ-ध्वंस-कृत्: destroyer of masses of sin
• अघौघ-ध्वंस-कृत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: agha-ogha + dhvaṃsa + kṛt (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (विशेषणरूपेण), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (अघौघस्य ध्वंसं करोति)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śubha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: dvija (brāhmaṇa) addressed in the verse

Visual Art Cues

Scene: A sacred ford/ghāṭa marked by a subtle emblem of the discus; pilgrims and brāhmaṇas speak of its fame; the atmosphere feels auspicious and protective.

Characters & Entities

• Cakratīrtha
• Dvija (brāhmaṇa listener)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is defined by transformative power—destroying sin and spreading auspiciousness—thus earning cosmic renown.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha in Ayodhyā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not directly here; the verse states the tīrtha’s fame and sin-destroying potency.