Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

Devanagari script

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

Transliteration

ekātapatrāṃ pṛthivīṃ bubhuje sa narādhipaḥ | trailokyanātheti mahānṛpeti saṃgrāmavidyākuśaleti nityam | trailokyalakṣmīkucakāmuketi saṃstūyate cāraṇabaṃdivṛndaiḥ

Translation

تمتّع ذلك الملكُ بالأرض تحت مظلّةٍ واحدة، سلطانًا واحدًا عليها. وكانت جموعُ التشّارَنا والمنشدين تمدحه دائمًا: «سيّد العوالم الثلاثة»، «الملك العظيم»، «الماهر بفنون القتال»، و«حبيب صدر لاكشمي، سيدة الحظّ في العوالم الثلاثة».

Word by Word

• एक-आतपत्राम्: having one umbrella/one sovereign canopy (i.e., under one rule)
• एक-आतपत्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक) + आतपत्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (पृथिवीम्)

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• बुभुजे: enjoyed/ruled
• बुभुजे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• नर-अधिपः: king/lord of men
• नर-अधिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्रैलोक्य-नाथ-इति: (as) 'Lord of the three worlds'
• त्रैलोक्य-नाथ-इति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति (quotative)

• महानृप-इति: (as) 'great king'
• महानृप-इति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महान् (प्रातिपदिक) + नृप (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति

• संग्राम-विद्या-कुशल-इति: (as) 'skilled in the science of war'
• संग्राम-विद्या-कुशल-इति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संग्राम (प्रातिपदिक) + विद्या (प्रातिपदिक) + कुशल (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्/adverb)

• त्रैलोक्य-लक्ष्मी-कुच-कामुक-इति: (as) 'lover of the breasts of the Fortune of the three worlds' (i.e., enjoyer of universal prosperity)
• त्रैलोक्य-लक्ष्मी-कुच-कामुक-इति: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + कुच (प्रातिपदिक) + कामुक (प्रातिपदिक) + इति (अव्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-समाप्ति

• संस्तूयते: is praised
• संस्तूयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• चारण-बन्दि-वृन्दैः: by groups of Cāraṇas and bards
• चारण-बन्दि-वृन्दैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चारण (प्रातिपदिक) + बन्दि (प्रातिपदिक) + वृन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; करणम् (स्तुतिकर्तृ-समूहः)

Speaker

Nārada (contextual, panegyric narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A universal monarch under a single white umbrella (chatra), seated on a jeweled throne; cāraṇas and bards in semicircle reciting epithets; banners, conches, and court regalia emphasizing ‘lord of three worlds’.

Characters & Entities

• Narādhipa (king)
• Cāraṇa
• Baṃdi
• Trailokya
• Lakṣmī (as royal fortune)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ideal kingship is depicted as world-protecting order—valor joined with legitimacy and prosperity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The royal prosperity described is part of the narrative atmosphere within Vastrāpathakṣetra Māhātmya (Prabhāsa).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; the verse is panegyric, presenting the fruits of dharmic rule.