Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 18

Devanagari script

न वैरं कलहस्तस्य यः स्नातो रुक्मिणीह्रदे । गमनागमनं न स्यात्संसारभ्रमणं तथा

Transliteration

na vairaṃ kalahastasya yaḥ snāto rukmiṇīhrade | gamanāgamanaṃ na syātsaṃsārabhramaṇaṃ tathā

Translation

من اغتسل في بحيرة رُكمِني فلا عداوة له ولا خصام. ولا يكون له بعد ذلك «ذهاب وإياب»—ولا تيه في السَّمسارة (دورة التناسخ).

Word by Word

• न: no/not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• वैरम्: enmity
• वैरम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अत्र प्रथमा (subject)

• कलहः: quarrel
• कलहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कलह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ/विधेयार्थे

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• स्नातः: bathed
• स्नातः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √स्ना (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्तान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रुक्मिणीह्रदे: in Rukmiṇī’s lake
• रुक्मिणीह्रदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी + ह्रद (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘रुक्मिण्याः ह्रदः’); अधिकरण

• गमनागमनम्: going and coming
• गमनागमनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गमन + आगमन (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (going and coming)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• स्यात्: would be
• स्यात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपदम्

• संसारभ्रमणम्: wandering in saṃsāra
• संसारभ्रमणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संसार + भ्रमण (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘संसारस्य भ्रमणम्’); कर्तृ/विधेयार्थे

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘thus/likewise’)

Speaker

Narratorial voice (phalaśruti within Dvārakā Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rukmiṇī-hrada

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: After bathing, two former rivals reconcile on the lakebank; the horizon opens like a path beyond saṃsāra—symbolic gate or radiant expanse—while the water remains still, mirroring peace.

Characters & Entities

• Rukmiṇī-hrada
• Saṃsāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A holy tīrtha is extolled as transforming both social life (ending conflict) and spiritual destiny (ending rebirth).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rukmiṇī-hrada in Dvārakā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna in Rukmiṇī-hrada, credited with pacifying hostility and leading toward liberation.