Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 87

तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमुच्यते । द्वापरे तु परो यज्ञः कलौ केशवकीर्तनम्

tapaḥ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ jñānamucyate | dvāpare tu paro yajñaḥ kalau keśavakīrtanam

في كِرتا يوغا قيل إن التَّقشّف (tapas) هو الأسمى؛ وفي تريتا يوغا أُعلن أن المعرفة (jñāna) هي الأسمى. وفي دفابارا يوغا كانت الذبيحة الطقسية (yajña) هي الأسمى؛ أمّا في كالي يوغا فالأسمى هو تسبيح كيشافا وإنشاد اسمه.

tapaḥausterity
tapaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
paramsupreme
param:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
kṛta-yugein the Kṛta age
kṛta-yuge:
Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṛta (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
tretāyāmin Tretā
tretāyām:
Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Roottretā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
jñānamknowledge
jñānam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootjñāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
ucyateis said; is called
ucyate:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु) with ud- (उपसर्ग) → ucyate
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि (Passive)
dvāparein Dvāpara
dvāpare:
Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootdvāpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
tubut; indeed
tu:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषणार्थक (contrastive particle)
paraḥsupreme
paraḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
yajñaḥsacrifice
yajñaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kalauin Kali
kalau:
Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootkali (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
keśava-kīrtanamchanting/praising Keśava
keśava-kīrtanam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkeśava (प्रातिपदिक) + kīrtana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Unknown (doctrinal statement within Dvārakā Māhātmya)

Tirtha: Dvārakā (context); Keśava-kīrtana as Kali-yuga tīrtha-dharma

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A four-panel allegory of the yugas: ascetic in meditation (Kṛta), sage teaching jñāna (Tretā), priests performing yajña (Dvāpara), and a mixed crowd in Kali singing Keśava’s names with mṛdaṅga and karatālas—set against Dvārakā’s temple backdrop.

K
Kṛta Yuga
T
Tretā Yuga
D
Dvāpara Yuga
K
Kali Yuga
K
Keśava

FAQs

The Purāṇas emphasize yuga-appropriate dharma: in Kali Yuga, bhakti expressed as Keśava-kīrtana is the foremost means.

No single tīrtha is named; the verse teaches yuga-dharma within the Dvārakā Māhātmya setting.

Keśava-kīrtana—devotional chanting/glorification—recommended as the supreme practice in Kali Yuga.