Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 37

Devanagari script

विष्णोः क्रीडाकरं स्थानं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । यस्मिन्दृष्टे कलौ नॄणां मुक्तिरेवोपजायते

Transliteration

viṣṇoḥ krīḍākaraṃ sthānaṃ bhuktimuktipradāyakam | yasmindṛṣṭe kalau nṝṇāṃ muktirevopajāyate

Translation

هذا هو المقام الإلهي اللعبيّ لفيشنو، واهبُ النعمة الدنيوية والتحرّر (موكشا) معًا؛ وبمجرد رؤيته، حتى في عصر كالي، تنشأ للناسِ نفسُ الخلاص.

Word by Word

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन

• क्रीडाकरम्: a place of sport
• क्रीडाकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रीडा + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; तत्पुरुष (play-making/for sport)

• स्थानम्: place
• स्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन

• भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्: granting enjoyment and liberation
• भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भुक्ति + मुक्ति + प्रदायक (प्रातिपदिक; दा (धातु) ण्वुल्/क-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; भुक्ति-मुक्ति (द्वन्द्व) + प्रदायक (तत्पुरुष) — 'giver of enjoyment and liberation'

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative)

• दृष्टे: when seen
• दृष्टे: Adhikarana (Condition/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु) क्त-प्रत्यय; दृष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; सति-सप्तमी (when it is seen)

• कलौ: in the Kali age
• कलौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• नॄणाम्: of men
• नॄणाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन

• मुक्तिः: liberation
• मुक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• उपजायते: arises
• उपजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Unspecified (narrative voice within Dvārakā Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant vision of Dvārakā as Viṣṇu’s playful seat: ocean-backed golden city, temple spires, and a pilgrim whose mere glance triggers an inner awakening symbolized by a lotus opening in the heart.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Kali-yuga
• Dvārakā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Certain sacred places are portrayed as exceptionally grace-filled, where darśana itself can awaken liberation even in Kali-yuga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, described as Viṣṇu’s krīḍā-sthāna (divine play-abode).

What ritualistic prescription is mentioned?

The key act is darśana (seeing/visiting); no additional rite is specified in this verse.