Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 42

Devanagari script

ततो देवगणाः सर्वे क्षेत्रतीर्थादिसंयुताः । पश्चिमाभिमुखं दृष्ट्वा कृष्णं क्लेशविनाशनम् । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे प्रहृष्टाः समुपागताः

Transliteration

tato devagaṇāḥ sarve kṣetratīrthādisaṃyutāḥ | paścimābhimukhaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ kleśavināśanam | praṇemuryugapatsarve prahṛṣṭāḥ samupāgatāḥ

Translation

ثم إن جموع الآلهة جميعًا—ومعهم المواضع المقدّسة (كشيترا) ومواطن العبور المقدّسة (تيرثا)—لما رأوا كِرِشْنَا متوجّهًا إلى الغرب، مُزيلَ الكروب، أقبلوا فرحين وسجدوا جميعًا دفعةً واحدة.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Desha-Kala (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) — ‘अनन्तरम्’

• देवगणाः: groups of gods
• देवगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः (तत्पुरुष) — ‘देवानां गणाः’

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• क्षेत्रतीर्थादिसंयुताः: accompanied by holy places, tīrthas, etc.
• क्षेत्रतीर्थादिसंयुताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः (तत्पुरुष) — ‘क्षेत्र-तीर्थ-आदि-सम्बद्धाः’

• पश्चिमाभिमुखम्: west-facing
• पश्चिमाभिमुखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक) + अभिमुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; समासः (कर्मधारय) — ‘पश्चिमं अभिमुखम्’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund)

• कृष्णम्: Kṛṣṇa
• कृष्णम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्लेशविनाशनम्: destroyer of afflictions
• क्लेशविनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः (तत्पुरुष) — ‘क्लेशानां विनाशनः’

• प्रणेमुः: bowed down
• प्रणेमुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन, परस्मैपद

• युगपत्: simultaneously
• युगपत्: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: युगपत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) — ‘एककाले’

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• प्रहृष्टाः: greatly delighted
• प्रहृष्टाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, √हृष्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• समुपागताः: having approached / arrived
• समुपागताः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + सम् + उप (उपसर्ग) + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्रियार्थे प्रयुक्त (finite sense)

Speaker

Prahlāda (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Hosts of gods arrive with embodied kṣetras and tīrthas, all turning toward a west-facing Kṛṣṇa; they bow simultaneously, faces bright with delight.

Characters & Entities

• Devas
• Kṛṣṇa
• Kṣetras
• Tīrthas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approaching Kṛṣṇa with humility (praṇāma) is depicted as the collective dharma of even the gods, and he is praised as the remover of suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, where Kṛṣṇa is encountered as Dvārakādhiśa and the gathering-point of tīrthas and kṣetras.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied rite is praṇāma (prostration) upon darśana; no additional ceremonial details are specified.