Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

Devanagari script

कांची गया विशाला च विरजा लुठति क्षितौ । शालिग्रामं महाक्षेत्रं पतितं तव पादयोः । विराजते प्रभासं च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम्

Transliteration

kāṃcī gayā viśālā ca virajā luṭhati kṣitau | śāligrāmaṃ mahākṣetraṃ patitaṃ tava pādayoḥ | virājate prabhāsaṃ ca kṣetraṃ ca puruṣottamam

Translation

كانشي، وغايا، وفيشالا—ومعها فيراجا—تتدحرج على الأرض خضوعًا وتبجيلاً. وشاليغراما، ذلك الحقل المقدّس العظيم، قد سقط عند قدميك. ويشرق برابهاسا، وكذلك يزهو كِشيترا بوروشوتّاما (بوري) المقدّسة.

Word by Word

• काञ्ची: Kāñcī
• काञ्ची: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काञ्ची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• गया: Gayā
• गया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• विशाला: Viśālā
• विशाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• विरजा: Virajā
• विरजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विरजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• लुठति: rolls / lies prostrate
• लुठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लुठ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• क्षितौ: on the ground
• क्षितौ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7/अधिकरण), एकवचन

• शालिग्रामम्: Śāligrāma
• शालिग्रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शालिग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• महाक्षेत्रम्: the great sacred field
• महाक्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् क्षेत्रम्)

• पतितम्: fallen (at)
• पतितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (शालिग्रामम्/महाक्षेत्रम्)

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

• पादयोः: of (your) two feet
• पादयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), द्विवचन

• विराजते: shines / is splendid
• विराजते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√राज् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• प्रभासम्: Prabhāsa
• प्रभासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• क्षेत्रम्: the sacred field
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• पुरुषोत्तमम्: Puruṣottama (the supreme person)
• पुरुषोत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणाम् उत्तमम्)

Speaker

Narrator within Dvārakā-māhātmya (contextual voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (with Prabhāsa and Puruṣottama highlighted)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A grand procession of personified kṣetras: Kāñcī as a jeweled southern queen; Gayā as a solemn priestly figure with piṇḍa-tray; Viśālā/Kāśī as a lamp-lit ghat goddess; Virajā as a river-goddess; Śāligrāma as a dark sacred stone carried on a cushion; all perform rolling prostration toward Dvārakā’s lotus-feet. In the distance, Prabhāsa (Somnātha coast) and Puruṣottama (Jagannātha temple silhouette) glow as radiant sanctuaries.

Characters & Entities

• Kāñcī
• Gayā
• Viśālā
• Virajā
• Śāligrāma
• Prabhāsa
• Puruṣottama-kṣetra (Purī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse amplifies tīrtha-mahattva by portraying many famed kṣetras as humbled before the praised sacred center, urging reverence for dharma-filled places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā is the focal praise; additionally, Prabhāsa and Puruṣottama-kṣetra (Purī) are explicitly celebrated as shining holy fields.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; reverential prostration (falling at the feet, rolling on the ground) is the devotional posture highlighted.