Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 62

Devanagari script

एतच्छृणोति यो भक्त्या कृत्वा मनसि केशवम् । अश्वमेधसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

Transliteration

etacchṛṇoti yo bhaktyā kṛtvā manasi keśavam | aśvamedhasahasrasya phalamāpnoti mānavaḥ

Translation

مَن يَسمعُ هذا بتعبّدٍ، جاعلًا كيشافا في قلبه، ينالُ ثوابَ ألفِ قربانٍ من أشفاميدها.

Word by Word

• एतत्: this (teaching)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• शृणोति: he hears
• शृणोति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; साधन/भावे

• कृत्वा: having made/placing
• कृत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• मनसि: in the mind
• मनसि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• केशवम्: Keśava (Viṣṇu)
• केशवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अश्वमेध-सहस्रस्य: of a thousand Aśvamedha sacrifices
• अश्वमेध-सहस्रस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष-समास (अश्वमेधानां सहस्रम्/अश्वमेधसहस्रम्); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• फलम्: the fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मानवः: a man; person
• मानवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from section continuity)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king) addressed in the section’s dialogue

Visual Art Cues

Scene: A devotee seated in a tīrtha-sabhā listens to the Dvārakā-māhātmya; within the heart-lotus Keśava is visualized, while symbolic Aśvamedha implements fade into the background to show bhakti surpassing ritual.

Characters & Entities

• Keśava
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional listening with inner remembrance of Keśava is valued as highly as vast Vedic sacrificial merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching belongs to Dvārakā Māhātmya and thus supports the sanctity of Dvārakā and related observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (hearing) with bhakti and manasā-smaraṇa (mental remembrance) of Keśava.