Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 152

तद्व्यर्थ सकलं जातं विना केशव पूजनात् । विना केशवपूजायाः शंकरो यस्त्वयार्च्चितः । तत्पुण्यं विफलं जातं प्रेतयोनिं गमिष्यसि

tadvyartha sakalaṃ jātaṃ vinā keśava pūjanāt | vinā keśavapūjāyāḥ śaṃkaro yastvayārccitaḥ | tatpuṇyaṃ viphalaṃ jātaṃ pretayoniṃ gamiṣyasi

من غير عبادة كيشافا يصير كلّ ذلك عبثاً. وحتى ما قدّمته من عبادةٍ لشنكرا (شيفا) دون أن تسبقها بتعظيم كيشافا، يغدو قاحلاً من الثواب؛ فيبطل ذلك الثواب، وتهوي إلى حالِ «بريتا»—روحٍ هائمةٍ مضطربة.

तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (सकलम्) निर्देशक-विशेषण; ‘that’
व्यर्थम्vain, useless
व्यर्थम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (सकलम्/जातम्) विशेषण; ‘vain’
सकलम्entire
सकलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (जातम्) विशेषण; ‘all/entire’
जातम्has become
जातम्:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootजात (प्रातिपदिक; जन्-धातु-निष्पन्न)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) प्रयुक्तं विधेयवत्; ‘has become’
विनाwithout
विना:
Apadana/Hetu (Ablative relation/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formउपसर्गसदृश-अव्यय; वियोग/अभावबोधक; governs पञ्चमी (ablative)
केशवKeśava (Viṣṇu)
केशव:
Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे (अर्थतः ‘केशवस्य’), एकवचन; here used as first member in sense ‘of Keśava’
पूजनात्from worship; (i.e., without worship)
पूजनात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootपूजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular
विनाwithout
विना:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअभावबोधक-अव्यय; governs पञ्चमी
केशवपूजायाःfrom worship of Keśava
केशवपूजायाः:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootकेशव + पूजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular; ‘from Keśava-worship’
शंकरःŚaṅkara (Śiva)
शंकरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशंकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Relative pronoun
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
अर्चितःworshipped
अर्चितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्चित (प्रातिपदिक; अर्च्-धातु-निष्पन्न)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); (शंकरः) विशेषण; ‘worshipped’
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पुण्यम्) निर्देशक-विशेषण
पुण्यम्merit
पुण्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular
विफलम्fruitless
विफलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पुण्यम्) विशेषण
जातम्has become
जातम्:
Kriya (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootजात (प्रातिपदिक; जन्-धातु-निष्पन्न)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; PPP used predicatively; ‘has become’
प्रेतयोनिम्the womb/state of a preta (ghost)
प्रेतयोनिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रेत + योनि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
गमिष्यसिyou will go
गमिष्यसि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट्-लकार (भविष्यत्), मध्यम-पुरुष, एकवचन; Simple future 2nd singular

Śiva (Somapति/Someśvara), as implied by the adhyāya’s self-referential statements

Tirtha: Dvārakā (Keśava-kṣetra)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A stern doctrinal warning: a devotee’s offerings to Śiva are shown as spiritually ‘unsealed’ until Keśava is honored; in the background, a shadowy preta-form symbolizes the consequence of neglect.

K
Keśava
Ś
Śaṅkara
Ś
Śiva
P
preta

FAQs

Pilgrimage and worship bear full fruit only when centered on Keśava (Kṛṣṇa); otherwise merit is said to become ineffective.

Dvārakā and its Kṛṣṇa-centered sacred practice within the Dvārakā Māhātmya.

Keśava-pūjā (worship of Keśava) is presented as essential for the efficacy of other worship and pilgrimage merit.