Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अवज्ञायाथ सा तस्य तद्वाक्यं शार्ङ्गधन्विनः । शुभास्यत्वकृते तेपे तपस्तीव्रं सुहर्षिता

Transliteration

avajñāyātha sā tasya tadvākyaṃ śārṅgadhanvinaḥ | śubhāsyatvakṛte tepe tapastīvraṃ suharṣitā

Translation

لكنّها لم تُبالِ بتلك الكلمة الصادرة عن حامل قوس «شارنغا» (فيشنو)، فابتهجت وأقامت رياضةً شديدةً لتستعيد وجهًا مباركًا ميمونًا.

Word by Word

• अवज्ञाय: having disregarded
• अवज्ञाय: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-ज्ञा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यबन्त अव्ययकृदन्तः (gerund), पूर्वकालिक-क्रिया

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनन्तरार्थक-निपातः

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (वाक्यम्)

• वाक्यम्: statement/word
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• शार्ङ्गधन्विनः: of the bearer of the Śārṅga bow (Viṣṇu)
• शार्ङ्गधन्विनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शार्ङ्ग + धन्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्; तत्पुरुषः (शार्ङ्गं धनुः यस्य)

• शुभास्यत्वकृते: for the sake of auspicious-facedness
• शुभास्यत्वकृते: Hetu (Cause/Purpose/हेतु)
• Type: Noun
• Root: शुभ + आस्यत्व + कृते (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी/चतुर्थी-प्रायः (अर्थे हेतु), एकवचनम्; तत्पुरुषः (शुभ-आस्यत्वस्य कृते = for the sake of auspicious-facedness)

• तेपे: performed austerity
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम्

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• तीव्रम्: intense
• तीव्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीव्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (तपः)

• सुहर्षिता: very delighted
• सुहर्षिता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + हर्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (सा)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ (implied)

Visual Art Cues

Scene: Kamalā, disregarding Viṣṇu’s words, joyfully undertakes fierce austerity to regain her auspicious face—an intense vow scene charged with resolve.

Characters & Entities

• Śārṅgadhanvin (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Personal resolve and disciplined tapas are shown as transformative forces, even within the bounds of divine timing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The specific place is not named in this verse, but the next verse indicates arrival at a sacred kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performing intense tapas with a focused intention (saṅkalpa).