Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

क्व देवः पुंडरीकाक्षः सांप्रतं वर्तते मुने । विष्णुस्थानानि सर्वाणि वीक्षितानि समंततः । आवाभ्यां संप्रहृष्टाभ्यां न संदृष्टः स केशवः

kva devaḥ puṃḍarīkākṣaḥ sāṃprataṃ vartate mune | viṣṇusthānāni sarvāṇi vīkṣitāni samaṃtataḥ | āvābhyāṃ saṃprahṛṣṭābhyāṃ na saṃdṛṣṭaḥ sa keśavaḥ

«أين يوجد الآن الربُّ ذو العينين كاللوتس (پوندريكاكشا)، أيها الحكيم؟ لقد تفقدنا من كل جهة جميع مقامات فيشنو المقدسة؛ ومع أننا طلبناه بفرحٍ متلهّف، لم نرَ كيشافا.»

क्वwhere?
क्व:
Praśna (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक देशवाचक (interrogative adverb: where?)
देवःthe Lord, god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
पुण्डरीकाक्षःlotus-eyed (Viṣṇu)
पुण्डरीकाक्षः:
Viśeṣaṇa (Epithet of subject/विशेषण)
TypeNoun
Rootपुण्डरीक + अक्ष (प्रातिपदिक); समासः
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘पुण्डरीक इव अक्षिणी यस्य’ (he whose eyes are like lotuses)
साम्प्रतम्now, at present
साम्प्रतम्:
Kāla-adhikaraṇa (Temporal modifier/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसाम्प्रतम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (at present/now)
वर्ततेis, exists, stays
वर्तते:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) / वर्त् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्); प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथम), एकवचन; आत्मनेपदम्
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
विष्णुस्थानानिthe abodes of Viṣṇu
विष्णुस्थानानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु + स्थान (प्रातिपदिक); समासः
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘विष्णोः स्थानानि’ (places of Viṣṇu)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘विष्णुस्थानानि’)
वीक्षितानिhave been seen
वीक्षितानि:
Kriyā (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ईक्ष् (धातु) → वीक्षित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगः (have been seen/visited)
समन्ततःon all sides, everywhere
समन्ततः:
Deśa-adhikaraṇa (Spatial modifier/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formअव्यय; परितोभावे (adverb: on all sides/everywhere)
आवाभ्याम्by us two
आवाभ्याम्:
Karta (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; तृतीया, द्विवचन; ‘आवाम्’ (we two)
संप्रहृष्टाभ्याम्(though) delighted
संप्रहृष्टाभ्याम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + प्र + हृष् (धातु) → संप्रहृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, द्विवचन; विशेषणम् (qualifying ‘आवाभ्याम्’)
not
:
Nishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
संदृष्टःwas seen, was found
संदृष्टः:
Kriyā (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + दृश् (धातु) → संदृष्ट (कृदन्त, क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (was seen/found)
he
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
केशवःKeśava (Viṣṇu)
केशवः:
Samānādhikaraṇa (Apposition)
TypeNoun
Rootकेशव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘स’ इति सर्वनामस्य समानाधिकरणम् (apposition)

Vipra (the brāhmaṇa seeker), addressing Nārada

Tirtha: Viṣṇu-sthānas (collective)

Type: kshetra

Scene: Two seekers, hands folded, faces strained with longing, ask Nārada where Puṇḍarīkākṣa dwells now; behind them, faint silhouettes of many shrines suggest their extensive travels, yet the deity remains unseen.

N
Nārada
V
Viṣṇu
P
Puṇḍarīkākṣa
K
Keśava
V
Viṣṇu-sthāna (holy places)

FAQs

Even extensive pilgrimage must mature into right direction and grace; yearning for darśana seeks guidance from the wise.

All ‘Viṣṇu-sthānas’ are referenced collectively; the immediate answer points to a particular kṣetra in the next verse.

No explicit ritual; the devotional practice emphasized is darśana-seeking and inquiry to a sage.