Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

न वयं पुंडरीकाक्ष तव रामस्य चाश्रयम् । कथंचित्त्यक्तुमिच्छामः स्नेहपाशनियंत्रिताः

Transliteration

na vayaṃ puṃḍarīkākṣa tava rāmasya cāśrayam | kathaṃcittyaktumicchāmaḥ snehapāśaniyaṃtritāḥ

Translation

يا ذا العينين كاللوتس، إنّا لا نرغب—بحالٍ من الأحوال—أن نهجر ملجأك وملجأ راما، إذ نحن مقيّدون بقيود المودّة.

Word by Word

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• पुण्डरीकाक्ष: O lotus-eyed one
• पुण्डरीकाक्ष: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पुण्डरीकाक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम

• रामस्य: of Rāma
• रामस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• आश्रयम्: refuge / shelter
• आश्रयम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कथंचित्: somehow
• कथंचित्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: कथंचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (somehow)

• त्यक्तुम्: to abandon
• त्यक्तुम्: Kriyā-artha (Infinitival complement)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); क्रियार्थक

• इच्छामः: we wish
• इच्छामः: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• स्नेहपाशनियन्त्रिताः: restrained by the bonds of affection
• स्नेहपाशनियन्त्रिताः: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्नेह (प्रातिपदिक) + पाश (प्रातिपदिक) + नियन्त्रित (कृदन्त; √यम्/यन्त्र् + नि + क्त)
• Form: भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (स्नेहस्य पाशेन नियन्त्रिताः)

Speaker

Kurus and Pāṇḍavas (with Bhīṣma leading; addressed to Puṇḍarīkākṣa)

Characters & Entities

• Puṇḍarīkākṣa (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
• Rāma
• Kuru
• Pāṇḍava
• Bhīṣma (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bhakti is portrayed as loving dependence: the Lord’s shelter becomes difficult to leave because devotion itself binds the heart.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within the Adhyāya 73 tīrtha narrative; the site’s glory is developed through the surrounding māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse emphasizes devotional attachment and taking refuge (āśraya).