Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

ततः खाद्यं च चव्यं च लेह्यं चोष्यं तथैव च । व्यंजनानि विचित्राणि कषायकटुकानि च । अम्लानि मधुराण्येव तिक्तानि गुणवंति च

Transliteration

tataḥ khādyaṃ ca cavyaṃ ca lehyaṃ coṣyaṃ tathaiva ca | vyaṃjanāni vicitrāṇi kaṣāyakaṭukāni ca | amlāni madhurāṇyeva tiktāni guṇavaṃti ca

Translation

ثم ظهرت أطعمة تُقْضَم وتُمضَغ وتُتَذَوَّق وتُلعَق وتُمتَصّ، ومعها ألوانٌ من الأُدُم: قابضةٌ وحارّة، حامضةٌ وحلوة، ومُرّةٌ أيضًا—كلُّها مفعمةٌ بالخصال الرفيعة.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक)

• खाद्यम्: food to be chewed
• खाद्यम्: Karma (Enumerated item/कर्म)
• Type: Noun
• Root: khādya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अत्र पदार्थ-सूचने (enumeration)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• चव्यम्: food to be sucked/chewed (cavya)
• चव्यम्: Karma (Enumerated item/कर्म)
• Type: Noun
• Root: cavya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पदार्थ-सूचने

• च: and
• च: Sambandha (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• लेह्यम्: food to be licked
• लेह्यम्: Karma (Enumerated item/कर्म)
• Type: Noun
• Root: lehya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पदार्थ-सूचने

• च: and
• च: Sambandha (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• ओष्यम्: food to be sucked/drunk (oṣya)
• ओष्यम्: Karma (Enumerated item/कर्म)
• Type: Noun
• Root: oṣya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पदार्थ-सूचने

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Manner/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय (रीत्यर्थे) = likewise

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय = emphatic particle

• च: and
• च: Sambandha (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• व्यञ्जनानि: side-dishes; condiments
• व्यञ्जनानि: Karma (Enumerated item/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vyañjana (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; पदार्थ-सूचने

• विचित्राणि: variegated; diverse
• विचित्राणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vicitra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् ‘व्यञ्जनानि’

• कषायकटुकानि: astringent and pungent
• कषायकटुकानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kaṣāya (प्रातिपदिक) + kaṭuka (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (इतरेतर): ‘कषाय + कटुक’; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् ‘व्यञ्जनानि’

• च: and
• च: Sambandha (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• अम्लानि: sour
• अम्लानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: amla (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (व्यञ्जनानि/पदार्थाः) इति अनुवर्तते

• मधुराणि: sweet
• मधुराणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: madhura (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• तिक्तानि: bitter
• तिक्तानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tikta (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• गुणवन्ति: wholesome; possessing good qualities
• गुणवन्ति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: guṇavant (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘गुणवन्ति’ (गुणवत्-शब्द) = possessing qualities

• च: and
• च: Sambandha (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An abundant spread appears: chewables, savories, lickables, suckables, and many side-dishes representing diverse tastes—pungent, sour, sweet, bitter—arranged in orderly vessels as prasāda.

Characters & Entities

• anna (food offerings)
• vyañjana (side-dishes)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hospitality is made complete through thoughtful, wholesome provision—symbolizing fullness (pūrṇatā) in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha context is overarching, but this culinary-description verse does not specify a place-name.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual; it implicitly praises feeding guests with variety and quality as a dharmic act.