Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

एवमुक्त्वा ययौ दक्षश्चन्द्रोऽपि द्विजसत्तमाः । तत्क्षणाद्यक्ष्मणाश्लिष्टः क्षयं याति दिने दिने

evamuktvā yayau dakṣaścandro'pi dvijasattamāḥ | tatkṣaṇādyakṣmaṇāśliṣṭaḥ kṣayaṃ yāti dine dine

وبعد أن قال ذلك مضى دكشا؛ وكذلك إله القمر—يا خيرَ ذوي الولادتين—فمن تلك اللحظة أطبق عليه داءُ اليكشما (السُّلّ)، فأخذ يذوي يومًا بعد يوم.

evamthus
evam:
Prakāra (Manner)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक)
uktvāhaving said
uktvā:
Pūrvakāla (Prior action)
TypeIndeclinable
Root√vac (धातु) + ktvā (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund)
yayauwent
yayau:
Kriyā (Action)
TypeVerb
Root√yā (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
dakṣaḥDakṣa
dakṣaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
candraḥthe Moon
candraḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootcandra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
apialso
api:
Samuccaya (Addition)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अपि = also/even)
dvija-sattamāḥO best of the twice-born (Brahmins)
dvija-sattamāḥ:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक) + sattama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषार्थ (द्विजानां सत्तमाः)
tat-kṣaṇātfrom that instant
tat-kṣaṇāt:
Kāla (Time-from/काल)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम) + kṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (तत्क्षणात् = ‘from that moment’), पञ्चमी-एकवचन रूपं
yakṣmaṇāby consumption (disease)
yakṣmaṇā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootyakṣman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
āliṣṭaḥgripped; embraced (seized)
āliṣṭaḥ:
Karta (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootā-√śliṣ (धातु) + kta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kṣayamdecline; wasting
kṣayam:
Gati-karma (Goal/object of motion)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
yātigoes; falls into
yāti:
Kriyā (Action)
TypeVerb
Root√yā (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
dinein (each) day
dine:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
dineday by day
dine:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (पुनरुक्ति)

Narrator (contextual; Sūta addressing sages)

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied)

Scene: Dakṣa exits; the Moon immediately shows signs of wasting—his body thinning, aura dimming, attendants alarmed; time is suggested by a sequence of diminishing moon-discs to show ‘day by day’ decline.

D
Dakṣa
C
Candra
Y
Yakṣmā

FAQs

Purāṇic storytelling emphasizes immediacy of karmic consequence when dharma is violated.

No site is directly praised in this verse; it continues the etiological narrative.

None.