Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

वर्षास्वाकाशशायी च हेमंते जलसंश्रयः । पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे निराहारो जितेन्द्रियः

varṣāsvākāśaśāyī ca hemaṃte jalasaṃśrayaḥ | paṃcāgnisādhako grīṣme nirāhāro jitendriyaḥ

في موسمِ الأمطار كان يضطجع تحت السماء المكشوفة؛ وفي الشتاء كان يلجأ إلى الماء؛ وفي الصيف كان يمارس نسكَ «النيران الخمس»—صائمًا، قاهرًا للحواس.

वर्षासुin the rains
वर्षासु:
Adhikaraṇa (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvarṣā (वर्षा-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन — 'in the rainy seasons'
आकाशशायीsleeping under the open sky
आकाशशायी:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootākāśa + śāyin (आकाश-प्रातिपदिक + शायिन्-प्रातिपदिक from √śī/शी)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (ākāśe śāyī) — 'one who lies/sleeps in the open sky'
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction) — 'and'
हेमन्तेin winter
हेमन्ते:
Adhikaraṇa (Time)
TypeNoun
Roothemanta (हेमन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — 'in winter'
जलसंश्रयःresorting to water
जलसंश्रयः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootjala + saṃśraya (जल-प्रातिपदिक + संश्रय-प्रातिपदिक from sam-√śri/श्रि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (jale saṃśrayaḥ) — 'one who resorts to water'
पंचाग्निसाधकःperforming the five-fire penance
पंचाग्निसाधकः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootpañca + agni + sādhaka (पञ्च + अग्नि + साधक-प्रातिपदिक from √sādh/साध्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः — 'practiser of the five-fire austerity'
ग्रीष्मेin summer
ग्रीष्मे:
Adhikaraṇa (Time)
TypeNoun
Rootgrīṣma (ग्रीष्म-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — 'in summer'
निराहारःfasting
निराहारः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootnir-āhāra (निर्-उपसर्ग + आहार-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्/निर्-तत्पुरुषभाव — 'without food, fasting'
जितेन्द्रियःself-controlled
जितेन्द्रियः:
Karta (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootjita + indriya (जित-प्रातिपदिक from √ji/जि + इन्द्रिय-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (jitāni indriyāṇi yasya) — 'one whose senses are conquered/controlled'

Narrator (Purāṇic narrator in Tīrthamāhātmya context; specific speaker not stated in the snippet)

Type: kshetra

Scene: Triptych-like depiction across seasons: monsoon—ascetic lying under open sky; winter—standing/sitting in water; summer—seated amid four fires with the sun overhead, fasting and composed.

P
Pañcāgni (five fires austerity)
V
Varṣā (rains)
H
Hemaṃta (winter)
G
Grīṣma (summer)

FAQs

Steadfast austerity across changing seasons symbolizes unwavering resolve; sense-control and self-denial are portrayed as catalysts for divine manifestation.

The austerities are performed in the same implied kṣetra of the adhyāya; the verse itself does not name a tīrtha.

Seasonal tapas: open-sky sleeping in rains, water-austerity in winter, pañcāgni-sādhana in summer, along with fasting and indriya-jaya.