Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

नंदिन्युवाच । तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ध्यानमेव च । द्वापरे यज्ञयोगं च दानमेकं कलौ युगे । सर्वेषामेव दानानां नास्ति दानमतः परम्

Transliteration

naṃdinyuvāca | tapaḥ kṛte praśaṃsaṃti tretāyāṃ dhyānameva ca | dvāpare yajñayogaṃ ca dānamekaṃ kalau yuge | sarveṣāmeva dānānāṃ nāsti dānamataḥ param

Translation

قالت نانديني: في عصر كِرتا يُمدَح التَّقشّف (تَبَس)، وفي عصر تريتَا تُمدَح التأمّل (دهيانا) وحده، وفي عصر دْوابَرا تُمدَح رياضة القربان (اليَجْنَ). أمّا في عصر كالي فالعطاء والصدقة (دانَ) هو السبيل الأسمى؛ فبين جميع العطايا لا عطاء أعلى من هذا.

Word by Word

• नन्दिनी: Nandinī
• नन्दिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; parasmaipada

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृते: in the Kṛta (age)
• कृते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे (in Kṛta-yuga)

• प्रशंसन्ति: they praise
• प्रशंसन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + शंस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; parasmaipada

• त्रेतायाम्: in Tretā (age)
• त्रेतायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रेता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे

• ध्यानम्: meditation
• ध्यानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एव: indeed, alone
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारण-निपात (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-निपात

• द्वापरे: in Dvāpara (age)
• द्वापरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वापर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे

• यज्ञयोगम्: the discipline of sacrifice
• यज्ञयोगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ + योग (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञस्य योगः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-निपात

• दानम्: gift, charity
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एकम्: one (as the main)
• एकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (दानम्)

• कलौ: in Kali (age)
• कलौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे

• युगे: in the age
• युगे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक-लिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (दानानाम्)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारण-निपात

• दानानाम्: of gifts/charities
• दानानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निषेध-निपात

• अस्ति: is
• अस्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; parasmaipada

• दानम्: a gift/charity
• दानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अतः: than this / from this
• अतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; हेत्वर्थ/अपादानार्थ-अव्यय (from this/therefore)

• परम्: higher, superior
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (दानम्)

Speaker

Nandinī

Skanda Dialogue

Listener: Vyāghra (tiger) and/or the inquiring seeker in the dialogue frame

Visual Art Cues

Scene: Nandinī, composed and authoritative, enumerates the four yugas’ principal disciplines, culminating in Kali’s dāna; symbolic vignettes of tapas, meditation, yajña-fire, and giving appear around her.

Characters & Entities

• Kṛta-yuga
• Tretā-yuga
• Dvāpara-yuga
• Kali-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma adapts by age; in Kali-yuga, dāna (charitable giving) is emphasized as the highest practical spiritual discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of a larger Tīrthamāhātmya narrative; the local sanctity culminates in worship of a renowned Liṅga mentioned shortly after.

What ritualistic prescription is mentioned?

It prescribes dāna (charity) as the foremost practice in Kali-yuga.