Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 67

Devanagari script

सूत उवाच । एवं तत्र द्विजश्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता । प्रकटं सर्वलोकस्य विहितं पुष्करत्रयम्

Transliteration

sūta uvāca | evaṃ tatra dvijaśreṣṭhā viśvāmitreṇa dhīmatā | prakaṭaṃ sarvalokasya vihitaṃ puṣkaratrayam

Translation

قال سوتا: «هكذا إذن، يا خيرةَ البراهمة؛ هناك، وبواسطة الحكيم فيشفاميترا، جُعِلَ بوشكارا-ترايا (البوشكارات الثلاث) ظاهرًا للعيان، وأُقيم ليعرفه جميع العوالم».

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारार्थक (thus)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशार्थक (there)

• द्विजश्रेष्ठाः: O best of the twice-born
• द्विजश्रेष्ठाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (द्विजानां श्रेष्ठाः)

• विश्वामित्रेण: by Viśvāmitra
• विश्वामित्रेण: Kartr-karana (Agent expressed instrumentally/कर्तृ-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• धीमता: by the wise
• धीमता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘विश्वामित्र’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रकटम्: manifest, openly
• प्रकटम्: Karma (Object complement/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘विहितम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• सर्वलोकस्य: of all the people/worlds
• सर्वलोकस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (सर्वेषां लोकानां)

• विहितम्: was ordained/established
• विहितम्: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√धा (धातु) → हित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पुष्करत्रयम्: the triad of Puṣkaras (three Puṣkaras)
• पुष्करत्रयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक) + त्रय (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः पुष्कराः)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkara-traya

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Dvija-śreṣṭhas (assembled Brahmins/ṛṣis)

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates to assembled Brahmins how the sage Viśvāmitra caused the three Puṣkaras to become manifest—waters gleaming, boundaries marked, pilgrims gathering as the tīrtha is ‘established’ for all.

Characters & Entities

• Sūta
• Viśvāmitra
• Puṣkara-traya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are portrayed as divinely revealed institutions meant for universal welfare, making dharma accessible through sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Puṣkara-traya—“the three Puṣkaras”—is explicitly glorified as a revealed and established sacred complex.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite here; the verse announces the manifestation/establishment of the tīrtha complex as the foundation for ensuing practices.