Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

अस्यां संपूजितो विष्णुर्यावन्मासचतुष्टयम् । ददाति सकलान्कामान्ध्यातश्चेतसि सर्वदा । शास्त्रोक्तविधिना सम्यग्व्रतस्थो जलशायिनम्

Transliteration

asyāṃ saṃpūjito viṣṇuryāvanmāsacatuṣṭayam | dadāti sakalānkāmāndhyātaścetasi sarvadā | śāstroktavidhinā samyagvratastho jalaśāyinam

Translation

من بدأ من هذا اليوم يعبد فيشنو عبادةً تامةً أربعة أشهر، مع دوام تذكّره وتأمّله في القلب، ثم أقام النذر على الوجه الذي تقرّره الشاسترا وكرّم الربَّ الراقد على الماء (جلاشايي)، نال جميع المقاصد والمرادات.

Word by Word

• अस्याम्: in this (observance/occasion)
• अस्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; सर्वनाम (in this [tithi/occasion])

• संपूजितः: well-worshipped
• संपूजितः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+पूज् (धातु) → संपूजित (कृदन्त/क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of ‘विष्णुः’)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यावत्: for as long as
• यावत्: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधिवाचक (indeclinable: as long as, up to)

• मास-चतुष्टयम्: a period of four months
• मास-चतुष्टयम्: Karma (कर्म; duration as object of ‘यावत्’)
• Type: Noun
• Root: मास+चतुष्टय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; द्विगु-समासः (चत्वारः मासाः)

• ददाति: gives
• ददाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सकलान्: all
• सकलान्: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying ‘कामान्’)

• कामान्: desires, wishes
• कामान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन

• ध्यातः: having meditated (upon him)
• ध्यातः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्यै (धातु) → ध्यात (कृदन्त/क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘having meditated’ (agent understood: व्रतस्थः)

• चेतसि: in the mind
• चेतसि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; नित्यत्ववाचक (adverb: always)

• शास्त्र-उक्त-विधिना: by the method prescribed in the scriptures
• शास्त्र-उक्त-विधिना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र+उक्त+विधि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (शास्त्रे उक्तः विधिः)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; रीतिवाचक (adverb: properly)

• व्रतस्थः: one observing the vow
• व्रतस्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत+स्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; तत्पुरुषः (व्रते स्थितः)

• जल-शायिनम्: the one who lies on the waters (Viṣṇu)
• जल-शायिनम्: Karma (कर्म; object of implied ‘पूजयेत्/ध्यायेत्’)
• Type: Noun
• Root: जल+शायिन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (जले शायी)

Speaker

Bṛhaspati

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jalaśāyī Viṣṇu tīrtha (Aśūnyaśayanā-ārambha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Indra (Purandara/Sahasrākṣa)

Visual Art Cues

Scene: A devotee (or Indra as exemplar) begins on Aśūnyaśayanā and continues four months of worship before Jalaśāyī Viṣṇu; scenes show daily offerings, lamps, flowers, and meditative posture, culminating in boon-bestowal.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Jalaśāyī Viṣṇu
• Aśūnyaśayanā (implied)
• Cāturmāsya (four-month period; implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sustained devotion—worship plus inner meditation—performed according to śāstra ripens into fulfillment of rightful desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The glorification centers on a water-associated sacred setting suitable for worship of Jalaśāyī Viṣṇu, as framed by the chapter’s tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship Viṣṇu starting on this dvitīyā and continue for four months, maintaining meditation and observing the vow according to śāstric procedure.