Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 29›Shloka 82
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 82

Devanagari script

कांतायाः पुरतो नित्यं विधत्तेंऽगं कलापकृत् । विहंगयोनि जातोऽपि वृद्ध्यर्थं पुष्पधन्वनः

Transliteration

kāṃtāyāḥ purato nityaṃ vidhatteṃ'gaṃ kalāpakṛt | vihaṃgayoni jāto'pi vṛddhyarthaṃ puṣpadhanvanaḥ

Translation

الطاووسُ يعرض جسده دائمًا أمام محبوبته؛ ومع أنه مولودٌ من جنس الطير، فإنه يفعل ذلك لزيادة سلطان ذي القوس الزهرية (كاما).

Word by Word
कान्तायाःof the beloved
कान्तायाः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकान्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular
पुरतःin front (of)
पुरतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय)
Formदेश/सम्बन्धवाचक अव्यय — ‘in front of’ (postposition-like)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Temporal adverb/कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक अव्यय (नित्यं) — adverb ‘always’
विधत्तेarranges/puts on
विधत्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-धा (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative 3rd sg; आत्मनेपद
अङ्गम्the body/limb
अङ्गम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular
कलापकृत्the maker of a plume (peacock)
कलापकृत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकलाप-कृत् (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन — Nominative singular; तत्पुरुष (कलापं करोति)
विहङ्गयोनिin a bird-womb/as a bird species
विहङ्गयोनि:
Adhikarana (State/स्थान)
TypeNoun
Rootविहङ्ग-योनि (प्रातिपदिक-द्वय)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7/सप्तमी), एकवचन — Locative singular; तत्पुरुष (विहङ्गस्य योनिः)
जातःborn
जातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — ‘born’
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारक अव्यय — particle ‘even/also’
वृद्ध्यर्थम्for (her) increase/prosperity
वृद्ध्यर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootवृद्धि-अर्थ (प्रातिपदिक-द्वय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन — Accusative used adverbially; तत्पुरुष (वृद्ध्यर्थम् = ‘for the sake of growth/prosperity’)
पुष्पधन्वनःof the flower-bowed one (Kāma)
पुष्पधन्वनः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुष्प-धन्वन् (प्रातिपदिक-द्वय)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular; तत्पुरुष (पुष्पं धनुः यस्य) (कामदेवस्य)
Speaker

Narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya (didactic observation in the story)

Visual Art Cues

Scene: A peacock fans its iridescent tail and dances before a peahen; the speaker interprets it as serving Kāma (Flower-bowed One), with spring blossoms and gentle rain-cloud hues behind.

Characters & Entities
K
kalāpa-kṛt (peacock)
P
Puṣpadhanvan (Kāma)

FAQs

It observes how attraction and desire (Kāma) drive behavior in nature; Purāṇic dharma often urges awareness and restraint over such impulses.

No tīrtha is mentioned in this verse.

None.

←Previous Verse
Next Verse→