Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

परंतपाय विप्रेन्द्रास्तथैव रसस म्भवा । अन्नजा दहनायोक्ता ईश्वराय जलोद्भवा

Transliteration

paraṃtapāya viprendrāstathaiva rasasa mbhavā | annajā dahanāyoktā īśvarāya jalodbhavā

Translation

يا أفضلَ البراهمة، وكذلك: تُعطى لِپَرَنْتَپَا بقرةٌ مولودةٌ من الرَّسَة، أي الجوهر الحلو؛ وتُوصَف لِدَهَنَا بقرةٌ مولودةٌ من الحبوب والغذاء؛ وتُقدَّم لإيشڤارا بقرةٌ مولودةٌ من الماء.

Word by Word

• परंतपाय: to Parantapa (a Rudra/epithet)
• परंतपाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: परंतप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘परान् तपति’ (नाम)

• विप्रेन्द्राः: O best of brahmins
• विप्रेन्द्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्रेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन; तत्पुरुषः ‘विप्राणाम् इन्द्राः’

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• रस-सम्भवा: arising from rasa/juice
• रस-सम्भवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रस (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘रसात् सम्भवा’

• अन्नजा: born of food/grain
• अन्नजा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘अन्नात् जा’

• दहनाय: to Dahana (Fire)
• दहनाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• उक्ता: is stated
• उक्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘said/declared’

• ईश्वराय: to Īśvara (Lord)
• ईश्वराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• जल-उद्भवा: arising from water
• जल-उद्भवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘जलात् उद्भवा’

Speaker

Sūta (deduced from adjoining narration style within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: vipreन्द्राः (best of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A ritual courtyard: one cow offered with sweet offerings (rasa), another with sacks of grain (anna), another with water pots (jala) before a Śiva shrine; brāhmaṇas chant blessings.

Characters & Entities

• Parantapa
• Dahana
• Īśvara (Śiva)
• Brāhmaṇas
• Rudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dāna becomes spiritually potent when offered with right dedication (saṅkalpa) to divine forms, especially in a sanctified kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, within the Nāgara-khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, connected to the presence of the Ekādaśa Rudras.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prescribed go-dāna varieties (rasa-born, food-born, water-born) assigned to specific Rudra epithets/forms.