Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

एकादशप्रकारं स कृत्वा रूपं मनोहरम् । त्रिशूलभृत्त्रिनेत्रं च कपर्देन विभूषितम्

Transliteration

ekādaśaprakāraṃ sa kṛtvā rūpaṃ manoharam | triśūlabhṛttrinetraṃ ca kapardena vibhūṣitam

Translation

فاتخذ هيئةً فاتنةً في أحد عشر تجلّيًا، وظهر حاملًا التريشولا (الرمح الثلاثي)، ذا ثلاث عيون، ومتزيّنًا بعُقدة الشعر الملبّد (kaparda)؛ رؤيةٌ مباركة لِشِيفا (Śiva).

Word by Word

• एकादशप्रकारम्: of eleven kinds
• एकादशप्रकारम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकादश (संख्या-प्रातिपदिक) + प्रकार (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: एकादश-प्रकार (तत्पुरुष/द्विगुवत्: ‘एकादश प्रकाराः यस्य/एकादशविधम्’); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘रूपम्’ इति विशेषण

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having made)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• मनोहरम्: charming
• मनोहरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘रूपम्’ इति विशेषण

• त्रिशूलभृत्: bearing a trident
• त्रिशूलभृत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिशूल (प्रातिपदिक) + भृत् (भृ धातु-निष्पन्न प्रातिपदिक)
• Form: समासः: त्रिशूल-भृत् (तत्पुरुष: ‘त्रिशूलं बिभर्ति’); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘(रूपम्)’ इति विशेषण

• त्रिनेत्रम्: three-eyed
• त्रिनेत्रम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: त्रि-नेत्र (तत्पुरुष/द्विगु: ‘त्रीणि नेत्राणि यस्य’); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘(रूपम्)’ इति विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• कपर्देन: with a matted lock/topknot
• कपर्देन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कपर्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• विभूषितम्: adorned
• विभूषितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-भूष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकालिक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘रूपम्’ इति विशेषण

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; likely Sūta-style narration within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgarandhra-associated Śiva-darśana site

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Śiva appears in a captivating, auspicious form: three-eyed, holding the trident, with kaparda (knotted matted hair), radiating protective brilliance; subtle suggestion of ‘elevenfold’—either as eleven emanations or an aura with eleven rays.

Characters & Entities

• Śiva
• Rudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine darśana arises through sacred-space merit; Śiva’s iconic marks signify protection, insight, and auspiciousness for devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within a Tīrthamāhātmya sequence of Nāgara Khaṇḍa; the immediate snippet praises the tīrtha-context by describing Śiva’s epiphany, though the exact place-name is not stated in this single verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual (snāna, dāna, japa, vrata) is stated here; it is a descriptive darśana-verse supporting the tīrtha’s greatness.