Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

एतस्मिन्नन्तरे देवो हाटकेश्वरसंज्ञितः । ज्ञात्वा तेषामभिप्रायं मिथः स्पर्द्धासमुद्भवम् । आत्मनो दर्शनार्थाय बहुभक्तिपुरस्कृतम्

etasminnantare devo hāṭakeśvarasaṃjñitaḥ | jñātvā teṣāmabhiprāyaṃ mithaḥ sparddhāsamudbhavam | ātmano darśanārthāya bahubhaktipuraskṛtam

وفي تلك الأثناء، أدرك الإله المعروف باسم هاطكيشڤارا (Hāṭakeśvara) مقصودهم الناشئ من التنافس المتبادل، ورأى أن رغبتهم إنما هي نيل دارشانا (darśana) حضرته، فتقدّم ليُظهر نفسه لهم، تتقدّمه عبادةٌ وافرة.

एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
अन्तरेinterval/time
अन्तरे:
Adhikaraṇa (Temporal locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th), एकवचन; ‘एतस्मिन्’ इति सह (locative absolute sense: in the meantime)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन
हाटकेश्वरसंज्ञितःnamed Hāṭakeśvara
हाटकेश्वरसंज्ञितः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (संज्ञा-धात्वर्थक कृदन्त)
Formसमासः: हाटकेश्वर-संज्ञित (तत्पुरुष: ‘हाटकेश्वर’ इति संज्ञा यस्य); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘देवः’ इति विशेषण
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
अभिप्रायम्intention
अभिप्रायम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअभिप्राय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
मिथःmutually
मिथः:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमिथः (अव्यय)
Formअव्यय; परस्परार्थक (reciprocally/among themselves)
स्पर्द्धाrivalry
स्पर्द्धा:
Hetu/Upapada-sambandha (Causal relation/हेतु)
TypeNoun
Rootस्पर्द्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; ‘समुद्भवम्’ इति विशेषणपूर्वपद (cause)
समुद्भवम्arisen (from)
समुद्भवम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उद्-भू (धातु) + अप्/घञ्-निष्पन्न ‘उद्भव’ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘अभिप्रायम्’ इति विशेषण (arisen from ...)
आत्मनःof himself
आत्मनः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th), एकवचन
दर्शनार्थायfor (his) appearance/for being seen
दर्शनार्थाय:
Sampradāna/Prayojana (Purpose/सम्प्रदान-प्रयोजन)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: दर्शन-अर्थ (तत्पुरुष: ‘दर्शनस्य अर्थः’); चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the purpose of seeing)
बहुभक्तिmuch devotion
बहुभक्ति:
Upapada in compound (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootबहु (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक)
Formसमासः: बहु-भक्ति (कर्मधारय: ‘बह्वी भक्ति’); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समासपूर्वपद)
पुरस्कृतम्preceded by much devotion
पुरस्कृतम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरस्-कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formसमासः: बहुभक्ति-पुरस्कृत (तत्पुरुष: ‘बहुभक्त्या पुरस्कृतम्’ = preceded/characterized by much devotion); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘(अभिप्रायम्)’ इति विशेषण

Sūta

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: temple

Scene: Hāṭakeśvara (Śiva) becomes aware of the sages’ rivalry and devotion; a divine presence prepares to grant darśana—either by manifesting on the path or arranging the encounter—radiant, compassionate, and watchful.

H
Hāṭakeśvara
M
Munayaḥ (Sages)

FAQs

Śiva perceives the inner motives of seekers and, through compassion, redirects even flawed impulses toward the grace of darśana.

Hāṭakeśvara’s sacred presence within the Vārāṇasī/Kāśī narrative landscape.

No formal ritual is prescribed; the verse emphasizes bhakti (devotion) as the qualifying force for darśana.