Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 90

अथ दीक्षां समासाद्य तोषयामि दिनेदिने । तं चैव तस्य पत्नीं तां यथोक्तपरिचर्यया । अशुद्धेनापि चित्तेन छिद्रान्वेषणतत्परः

atha dīkṣāṃ samāsādya toṣayāmi dinedine | taṃ caiva tasya patnīṃ tāṃ yathoktaparicaryayā | aśuddhenāpi cittena chidrānveṣaṇatatparaḥ

ثم لما نلتُ الدِّيكشا، ظللتُ أُرضيه يومًا بعد يوم؛ وخدمتُ زوجته أيضًا كما هو مذكورٌ في الشرع. ومع ذلك، وبرغم نجاسة قلبي، كنتُ مواظبًا على التماس العيب، مترصّدًا ثغرةً أدخل منها.

अथthen
अथ:
Adverbial (Discourse/प्रकरण)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनन्तर (now/then)
दीक्षाम्initiation
दीक्षाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समासाद्यhaving obtained
समासाद्य:
Purvakala-kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive), पूर्वकालिक क्रिया (having obtained/approached)
तोषयामिI please
तोषयामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु) [णिच्]
Formलट्-लकार (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: ‘I please’)
दिनेin (each) day
दिने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
दिनेday by day
दिने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
एवindeed
एव:
Adverbial (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
पत्नीम्wife
पत्नीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
यथोक्त-परिचर्ययाby the service as instructed
यथोक्त-परिचर्यया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयथा (अव्यय) + उक्त (कृदन्त; वच्) + परिचर्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘यथोक्ता’ इति कर्मधारय-भावेन विशेषण, समस्तपदेन करणत्वम्
अशुद्धेनwith impure
अशुद्धेन:
Karana (Instrument-Qualifier/करणविशेषण)
TypeAdjective
Rootअशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चित्तेन)
अपिeven
अपि:
Adverbial (Concessive/अपि)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि (even/also)
चित्तेनwith mind
चित्तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
छिद्र-अन्वेषण-तत्परःintent on searching for faults
छिद्र-अन्वेषण-तत्परः:
Karta (Subject-Qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootछिद्र (प्रातिपदिक) + अन्वेषण (प्रातिपदिक) + तत्पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्—अध्याहृत)

Unspecified narrator (likely the offending disciple speaking within the Tīrthamāhātmya narrative)

Type: kshetra

Scene: A disciple performs daily service to a sage and the sage’s wife with outward propriety, while his face and posture subtly reveal concealed malice and watchfulness.

G
Gālava
P
patnī (wife of Gālava)
Ś
śiṣya (disciple)

FAQs

Outer observance (dīkṣā and service) is fruitless when the mind is impure and intent on wrongdoing; dharma requires inner integrity.

This verse is part of the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative frame; the specific tīrtha is not named in this shloka.

Dīkṣā (initiation) and yathokta-paricaryā (service according to prescribed rule) are referenced, emphasizing disciplined conduct.