Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 92

Devanagari script

स्वस्वभावविहीनानि हीनानि च तथा जलैः । कुत्सिता मंत्रवादा ये कुत्सिताश्च तपस्विनः

Transliteration

svasvabhāvavihīnāni hīnāni ca tathā jalaiḥ | kutsitā maṃtravādā ye kutsitāśca tapasvinaḥ

Translation

في ذلك الزمان يُحرم الناس من طبيعتهم الحقّة ومن ضبطهم الباطن، وتَنقُص طهارتهم—حتى في أمورٍ أساسية كالماء. ويغدو المتاجرون بالمانترا سَفَلة، وحتى الزهّاد (التابَسْفِن) يقعون في العار.

Word by Word

• स्वस्वभावविहीनानि: devoid of their own nature
• स्वस्वभावविहीनानि: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व + स्वभाव + विहीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष (svasvabhāvasya vihīna)

• हीनानि: inferior, diminished
• हीनानि: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• जलैः: by waters
• जलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• कुत्सिताः: despicable
• कुत्सिताः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुत्सित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• मन्त्रवादाः: mantra-doctrines/reciters
• मन्त्रवादाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र + वाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• ये: who, which
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)

• कुत्सिताः: despicable
• कुत्सिताः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुत्सित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• तपस्विनः: ascetics
• तपस्विनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Bṛhaspati

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A marketplace-like ghat where ‘mantra-sellers’ bargain; ascetics appear disheveled and quarrelsome; water jars look tainted; a sage’s gaze is sorrowful as he describes the loss of svabhāva.

Characters & Entities

• Bṛhaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When dharma declines, even sacred disciplines (mantra and tapas) can be misused; inner character is the true measure of spiritual life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as yuga-dharma teaching within the Tīrthamāhātmya context; no single tirtha is explicitly named in the verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; it warns against degraded mantra-trade and loss of purity.