Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 112
Devanagari script
ततः प्रोवाच लोकेशं दीनः प्रणतकन्धरः । तवाहं किंकरो देव त्वयेंद्रत्वे नियोजितः
Transliteration
tataḥ provāca lokeśaṃ dīnaḥ praṇatakandharaḥ | tavāhaṃ kiṃkaro deva tvayeṃdratve niyojitaḥ
Translation
ثم قال، وهو ذليلٌ مطأطئُ الرأس، لربِّ العوالم: «يا إلهي، أنا خادمُك، وقد ولّيتَني منصبَ إندرا».
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थ/तदनन्तरम् (then/thereupon)
प्रोवाचsaid/spoke
प्रोवाच:
Kriya (Speech/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
लोकेशम्the Lord of the worlds
लोकेशम्:
Karma (Addressee/कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (लोकानाम् ईशः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सम्बोधनार्थे कर्मरूप (addressed as object)
दीनःwretched/distressed
दीनः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तृ-विशेषण
प्रणतकन्धरःone whose neck is bowed (submissive)
प्रणतकन्धरः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रणत (कृदन्त/प्रातिपदिक) + कन्धर (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (प्रणतः कन्धरः यस्य सः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तृ-विशेषण
तवyour
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1), एकवचन
किंकरःservant
किंकरः:
Karta (Predicate/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिंकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विधेय-नाम (predicate noun)
देवO god
देव:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3), एकवचन; करण/कर्तृ (by you)
इन्द्रत्वेin Indra-hood / as Indra
इन्द्रत्वे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइन्द्रत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (in the state/office)
नियोजितःappointed/assigned
नियोजितः:
Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि + युज् (धातु) + क्त
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘अहम्’ इत्यस्य विधेय-विशेषण
Speaker
Indra (Śakra)
Visual Art Cues
Scene: Indra, head bowed and shoulders lowered, addresses the Lokēśa; hands in añjali; the contrast between his diminished aura and the Lord’s steady radiance underscores surrender.
Characters & Entities
I
Indra (Śakra)L
Lokeśa (contextually Brahmā, as the addressed authority here)FAQs
Authority and power are duties granted by the divine order; when misused, humility and surrender are the first steps toward restoration.
Not specified; this is Indra’s supplication that precedes the tīrtha-based remedy.
None; it is a confession of dependence and divine appointment.