Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

यः पुनर्भूपतिर्भूत्वा पृथ्वीं दद्याद्धिरण्मयीम् । गौतमेश्वरदेवस्य पुरतः श्रद्धयान्वितः । चक्रवर्ती भवेन्नूनमेवमाह पितामहः

yaḥ punarbhūpatirbhūtvā pṛthvīṃ dadyāddhiraṇmayīm | gautameśvaradevasya purataḥ śraddhayānvitaḥ | cakravartī bhavennūnamevamāha pitāmahaḥ

وأمّا من صار ملكًا ثم قدّم، مقرونًا بالإيمان، «الأرض الذهبية» (عطية رمزية للعالم) بين يدي الإله غوتاميشڤرا، فإنه يصير يقينًا ملكًا ذا عجلةٍ كونية (تشاكرافارتين)؛ هكذا نطق بيتامها (براهما).

यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)
पुनःagain, further
पुनः:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
भूपतिःa king
भूपतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभू + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘भूमेः पतिः’ (षष्ठी-तत्पुरुष)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-क्रियाविशेषण (gerund/absolutive); ‘having become’
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
दद्यātshould give
दद्यāt:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
हिरण्मयीम्golden (made of gold)
हिरण्मयीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहिरण्मयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (पृथ्वीम्)
गौतमेश्वरदेवस्यof Lord Gautameśvara
गौतमेश्वरदेवस्य:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगौतमेश्वर + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘गौतमेश्वरः देवः’ (कर्मधारय) ततः षष्ठी-सम्बन्ध
पुरतःin the presence of, before
पुरतः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb/postposition: ‘in front of’)
श्रद्धयाwith faith
श्रद्धया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootश्रद्धा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
अन्वितःendowed (with)
अन्वितः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्वित (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘अनु + इ (धातु)’; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यः/भूपतिः)
चक्रवर्तीa universal monarch (cakravartin)
चक्रवर्ती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्रवर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; भविष्यत्-फल (predicate noun)
भवेत्would become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
नूनम्surely
नूनम्:
Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (particle of certainty)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: ‘thus’)
आहsaid
आह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
पितामहःthe Grandfather (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

Bhartṛyajña

Tirtha: Gautameśvara

Type: temple

Scene: A king offers a golden model of the earth (a globe/map-like disc or miniature continents) at the feet of the Gautameśvara liṅga; priests conduct rites; Brahmā’s approving presence is hinted in the sky, signifying scriptural authority.

G
Gautameśvara
P
Pitāmaha (Brahmā)
C
Cakravartin
P
Pṛthvī-dāna (golden earth gift)

FAQs

Kingship attains legitimacy and expansion through faith-filled sacrifice and symbolic surrender of worldly possession at a sacred Śiva presence.

Gautameśvara-deva’s sacred presence (Gautameśvara shrine/tīrtha) is the focal locus for the described gift.

Offer a symbolic ‘golden earth’ (pṛthvī-dāna) before Gautameśvara with śraddhā to gain cakravartin status.