Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6
Devanagari script
तुलापुरुषदानं च तत्र राजन्प्रशश्यते । य इच्छेच्चक्रवर्तित्वं समस्ते धरणीतले
Transliteration
tulāpuruṣadānaṃ ca tatra rājanpraśaśyate | ya iccheccakravartitvaṃ samaste dharaṇītale
Translation
يا أيها الملك، في ذلك الموضع يُشاد على وجه الخصوص بعطاء يُسمّى «تولابوروشا-دانَا»—لمن يرغب في السيادة الكونية على الأرض كلها.
Word by Word
तुलापुरुषदानम्the Tulāpuruṣa donation (weighing a person and giving equivalent)
तुलापुरुषदानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतुला (प्रातिपदिक) + पुरुष (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (तुलया पुरुषस्य दानम् / तुलापुरुष-नामकं दानम्)
चand
च:
Sambandha-bodhaka (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देश-अर्थे (there/in that place)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
प्रशस्यतेis praised/commended
प्रशस्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-शंस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-भावे (is praised)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)
इच्छेत्would desire
इच्छेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम/मध्यम-पुरुष?; अत्र यः (3rd sg) अपेक्षितः, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
चक्रवर्तित्वम्emperorship/sovereignty
चक्रवर्तित्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्रवर्तित्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समस्तेentire
समस्ते:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
धरणीतलेon the earth's surface
धरणीतले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धरण्याः तलम् = surface of the earth)
Speaker
Bhartṛyajña (deduced from immediate dialogue context in this adhyāya)
FAQs
Charity performed according to renowned tīrtha-rites is celebrated as a dharmic means to great prosperity and rulership, aligning power with merit.
The verse refers to “there” (tatra), i.e., the tīrtha described in Adhyāya 267 of Nāgara Khaṇḍa; the precise name is in the surrounding narrative.
Tulāpuruṣa-dāna—making a donation equivalent to the donor’s weight—is recommended and praised.