Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

पूजितः पठितो ध्यातः स्मृतो वै कलुषापहः । शालग्रामे किं पुनर्यच्छालग्रामगतो हरिः

Transliteration

pūjitaḥ paṭhito dhyātaḥ smṛto vai kaluṣāpahaḥ | śālagrāme kiṃ punaryacchālagrāmagato hariḥ

Translation

إذا عُبِدَ أو تُلِيَ أو تُمِّمَتْ فيه التأمّلات أو ذُكِرَ، فإنه حقًّا يزيل الدنس. فكم بالأحرى حين يكون هاري نفسه حاضرًا في الشالاغراما!

Word by Word

• पूजितः: worshipped
• पूजितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूजित (कृदन्त; √पूज् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; हरिविषयक-विशेषणम्

• पठितः: recited/read
• पठितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पठित (कृदन्त; √पठ् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ध्यातः: meditated upon
• ध्यातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ध्यात (कृदन्त; √ध्यै धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्मृतः: remembered
• स्मृतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्मृत (कृदन्त; √स्मृ धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपातः

• कलुष-अपहः: remover of sin/impurity
• कलुष-अपहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कलुष (प्रातिपदिक) + अपह (प्रातिपदिक; √अप-हृ धातु ‘अपहरति’ अर्थे)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘कलुषं अपहरति’ इति

• शालग्रामे: in Śālagrāma
• शालग्रामे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शालग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; स्थानवाचक-अधिकरणम्

• किम्: what (then)
• किम्: Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थे अव्ययवत् प्रयोगः

• पुनः: again; moreover
• पुनः: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/अधिक्ये क्रियाविशेषणम्

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (correlative)

• शालग्राम-गतः: abiding in Śālagrāma
• शालग्राम-गतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शालग्राम (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त; √गम् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः ‘शालग्रामे गतः’

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Unknown (Nāgarakhaṇḍa narrative voice; likely a Purāṇic teacher)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śālagrāma

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage inquirer/audience (unspecified)

Visual Art Cues

Scene: A devotee seated before a Śālagrāma-śilā on a small altar, offering water and tulasī while reciting; a subtle aura suggests Hari’s presence within the stone; impurities (dark smoke) dissipate.

Characters & Entities

• Hari
• Śālagrāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Any sincere mode of devotion purifies; tangible sacred presence (Śālagrāma) intensifies that purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śālagrāma is honored as a sacred locus of Hari’s presence (a tīrtha-linked sacred object/tradition).

What ritualistic prescription is mentioned?

Engage in pūjā, recitation, meditation, and remembrance—especially centered on Śālagrāma Hari.