Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संन्यस्तः प्रथमः क्रमः । महर्लोके द्विती यस्तु तदा तेन महात्मना

hāṭakeśvaraje kṣetre saṃnyastaḥ prathamaḥ kramaḥ | maharloke dvitī yastu tadā tena mahātmanā

في الحقل المقدّس لهاṭakeśvara وُضِعَت الخطوةُ الأولى؛ وأما الخطوةُ الثانية، ففي ذلك الحين، فقد وضعها ذلك العظيمُ في مَهَرْلوكا (Maharloka).

हाटकेश्वरजेin (the place) of Hāṭakeśvara
हाटकेश्वरजे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (सम्बन्ध/अपादानार्थ: 'born/produced in Hāṭakeśvara'); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (विशेषण of क्षेत्रे)
क्षेत्रेin the sacred field/place
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
संन्यस्तःwas placed/laid down
संन्यस्तः:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + नि + अस्/न्यस् (धातु) + संन्यस्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (विशेषण of क्रमः)
क्रमःstep
क्रमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महर्लोकेin Maharloka
महर्लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहर् (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative: 'world of Mahar'); पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (विशेषण; understood with क्रमः)
यःwhich/who
यः:
Karta (Relative subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (सम्बन्धक)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshaṇa (Temporal modifier)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
तेनby him
तेन:
Karana (Instrument/Agent/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
महात्मनाby the great-souled one
महात्मना:
Karana (Agent/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास ('great-souled'); पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

Sūta

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (first stride)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣayaḥ

Scene: A split-scene: on earth, Hāṭakeśvara-kṣetra with a footprint shrine where the first stride lands; above, a luminous Maharloka realm receiving the second stride, populated by sages and radiant beings.

V
Viṣṇu (Trivikrama)
H
Hāṭakeśvara-kṣetra
M
Maharloka

FAQs

Purāṇas sacralize geography by connecting earthly sites to cosmic events, making pilgrimage a remembrance of divine acts.

Hāṭakeśvara-kṣetra is named as the locus of the first stride connected to Viṣṇu’s ‘step’ tradition.

None explicitly; it provides mythic-topographical placement of Viṣṇu’s stride(s).