Previous Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 238

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोमहिमावर्णनं नामाष्टत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye tapomahimāvarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

وهكذا ينتهي، في «السكندا مهابورانا» الشريف—ضمن السamhitā ذات الواحد والثمانين ألف بيت—في القسم السادس «ناغارا-خَنْدَة»، في تمجيد حقل هاطاكِيشْوَرَ المقدّس، في قصة «شِيشَشايِي»، في حوار براهما ونارادا، في عظمة «تشاتورماسيا»—الفصل المعنون «وصف جلال التَّقَشُّف (تَبَس)»، وهو الفصل 238.

itithus
iti:
Sambandha (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative/closing particle)
śrī-skāndein the revered Skanda (Purāṇa)
śrī-skānde:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + skanda (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय (श्रीमान् स्कन्दः/स्कान्दः)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय
ekāśīti-sāhasryāmin the eighty-one-thousand (collection)
ekāśīti-sāhasryām:
Adhikaraṇa-visheshaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootekāśīti (संख्या-प्रातिपदिक) + sāhasrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; द्विगु-समास (एकाशीतिसहस्री)
saṃhitāyāmin the Saṃhitā
saṃhitāyām:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
ṣaṣṭhein the sixth
ṣaṣṭhe:
Adhikaraṇa-visheshaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
nāgara-khaṇḍein the Nāgara-khaṇḍa section
nāgara-khaṇḍe:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnāgara (प्रातिपदिक) + khaṇḍa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष (नागर-खण्डः)
hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmyein the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmye:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Roothāṭakeśvara (प्रातिपदिक) + kṣetra (प्रातिपदिक) + māhātmya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्ये)
śeṣa-śāyy-upākhyānein the episode of (Viṣṇu) reclining on Śeṣa
śeṣa-śāyy-upākhyāne:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśeṣa (प्रातिपदिक) + śāyin (प्रातिपदिक) + upākhyāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष (शेषे शायी—तस्य उपाख्यानम्)
brahma-nārada-saṃvādein the dialogue of Brahmā and Nārada
brahma-nārada-saṃvāde:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक) + nārada (प्रातिपदिक) + saṃvāda (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; द्वन्द्व (ब्रह्मा च नारदश्च) + तत्पुरुष (तयोः संवादः)
cāturmāsya-māhātmyein the Māhātmya of Cāturmāsya
cāturmāsya-māhātmye:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootcāturmāsya (प्रातिपदिक) + māhātmya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष (चातुर्मास्यस्य माहात्म्ये)
tapo-mahimā-varṇanamdescription of the greatness of austerity
tapo-mahimā-varṇanam:
Karma (Title/object)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक) + mahimā (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; शीर्षक-रूपेण; तत्पुरुष (तपसः महिम्नः वर्णनम्)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (Appositive marker)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; 'नाम' इति नामनिर्देशक-निपात (title marker)
aṣṭa-triṃśad-uttara-dviśata-tamaḥthe 238th
aṣṭa-triṃśad-uttara-dviśata-tamaḥ:
Karta-visheshaṇa (Qualifier of adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootaṣṭa (संख्या) + triṃśat (संख्या) + uttara (प्रातिपदिक) + dviśata (संख्या) + tama (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक-समास (द्विशतस्य उत्तरः अष्टत्रिंशत्—तत् तमः) = 238तमः
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Narratorial colophon (Purāṇic redactional voice)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A manuscript colophon scene: scribes and reciters concluding a chapter, with a temple silhouette of Hāṭakeśvara in the background and Brahmā–Nārada dialogue implied.

S
Skanda Purāṇa
H
Hāṭakeśvara-kṣetra
Ś
Śeṣaśāyī (Viṣṇu)
B
Brahmā
N
Nārada
C
Cāturmāsya

FAQs

It frames the teaching as part of a larger tīrtha-māhātmya and vrata-context, emphasizing tapas and Cāturmāsya as authoritative Purāṇic dharma.

Hāṭakeśvara-kṣetra (a sacred field praised in the Nāgara-khaṇḍa’s tīrtha-māhātmya).

The colophon signals the topic “Cāturmāsya-māhātmya” (the four-month sacred observance) and “tapas” as the chapter’s focus, though no specific rite is detailed in the colophon itself.