Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 237›Shloka 29
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

चातुर्मास्ये विशेषेण जन्मकष्टादिनाशनम् । हरिरेव व्रताद्ग्राह्यो व्रतं देहेन कारयेत् । देहोऽयं तपसा शोध्यः सुप्ते देवे तपोनिधौ

Transliteration

cāturmāsye viśeṣeṇa janmakaṣṭādināśanam | harireva vratādgrāhyo vrataṃ dehena kārayet | deho'yaṃ tapasā śodhyaḥ supte deve taponidhau

Translation

في زمن تشاتورماسيا على وجه الخصوص، تُزيل هذه الممارسة مشقّات الولادة وما شابهها. وليكن هاري (فيشنو) وحده غاية النذر؛ وليُؤدَّ النذر بالجسد. فهذا الجسد ينبغي أن يُطهَّر بالتَّبَس (الزهد/النسك)، بينما الربّ—كنزُ التقشّف—مستغرقٌ في النوم اليوغي.

Word by Word
चातुर्मास्येin Cāturmāsya
चातुर्मास्ये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
विशेषेणespecially
विशेषेण:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially)
जन्मकष्टादिनाशनम्(it is) the destroyer of birth-sufferings etc.
जन्मकष्टादिनाशनम्:
Karta (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootजन्म + कष्ट + आदि + नाशन (प्रातिपदिक-समूह)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate nominative); समासः: जन्म-कष्ट-आदि-नाशन = ‘destruction of birth, suffering, etc.’
हरिःHari (Viṣṇu)
हरिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विधेय-प्रधान
एवalone; indeed
एव:
Sambandha/Emphasis (Avadharana/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
व्रतात्from the vow (as the means)
व्रतात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (source/standard of selection)
ग्राह्यःto be accepted/embraced
ग्राह्यः:
Karta (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootग्रह् (धातु) → ग्राह्य (कृदन्त, यत्)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; हरिः इति विशेषण; ‘to be accepted’
व्रतम्the vow
व्रतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
देहेनwith the body
देहेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण (instrument)
कारयेत्should cause to be done; should perform
कारयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) (णिच् causative: कारय)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
देहःthe body
देहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता
अयम्this
अयम्:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देहः इति विशेषण (demonstrative)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण
शोध्यःto be purified
शोध्यः:
Karta (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुध्/शुध् (धातु) → शोध्य (कृदन्त, यत्)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देहः इति विधेय-विशेषण
सुप्तेwhen (he) is asleep
सुप्ते:
Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वप् (धातु) → सुप्त (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; देवे इति विशेषण
देवेin/when the Lord
देवे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
तपोनिधौ(who is) a storehouse of austerity
तपोनिधौ:
Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरण-विशेषण)
TypeNoun
Rootतपस् + निधि (प्रातिपदिक-समूह)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; देवे इति समानाधिकरण-विशेषण; समासः: तपो-निधि = ‘treasury of austerity’
Speaker

Skanda (deduced; exact speaker not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual frame)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A devotee undertakes Cāturmāsya disciplines—simple attire, controlled senses—before a reclining Viṣṇu on Śeṣa in a temple setting; monsoon clouds and lamps suggest the season of the Lord’s yogic sleep.

Characters & Entities
C
Cāturmāsya
H
Hari
Y
yoga-nidrā (implied)

FAQs

Cāturmāsya is a powerful spiritual window: dedicate the vow to Hari, purify the body through tapas, and thereby cut down the pains bound up with repeated birth.

This verse focuses on the season and its discipline rather than naming a particular tīrtha, though it appears within a Tīrthamāhātmya chapter.

Perform Cāturmāsya-vrata with embodied austerity (tapas), explicitly dedicating the observance to Hari as its intended fruit and focus.

←Previous Verse
Next Verse→